Ocena brak

DANIA, Królestwo Danii, Kongeriget Danmark - DZIEJE KOŚCIOŁA

Autor /Irydion Dodano /06.08.2012

Obejmują okres kształtowania się chrześcijaństwa i jego organizacji terytorialnej (średniowiecze) oraz okres współistnienia Kościoła luterańskiego i kat. (okres nowożytny).

1. Chrystianizacja — W 823 z polecenia pap. Paschalisa I i ces. Ludwika I Pobożnego udał się z wyprawą mis. abp Ebon z Reims do 2 królów duń. (Harika i Haralda Klaka), uzyskując od nich obietnicę swobody głoszenia ewangelii; kupował on także chłopców-niewolników, których poza granicami kształcono na misjonarzy.

W 826 uchodzący z D. przed siłami opozycji Harald udał się na dwór ces. Ludwika I Pobożnego i wraz z rodziną przyjął chrzest; przy pomocy cesarza odzyskał tron i powrócił do kraju z misjonarzem św. -»• Ansgarem, dzięki któremu przyjęło się chrześcijaństwo w okolicach Hedeby (k. Szlezwiku) i Birka (dziś pd. Szwecja). W 834 pap. Grzegorz IV zatwierdził abpstwo w Hamburgu, ufundowane przez Ludwika, w celu prowadzenia akcji chrystianizacyjnej na terenie D. i Skandynawii (po zniszczeniu Hamburga 845 przez Normanów przeniesiono stolicę abpstwa 848 do Bremy).

Sytuacja polit, w D. od 2. poł. LX do poł. X w. (854 reakcja pogańska, walki wewn. i wzmożone najazdy na kraje sąsiednie, zwł. Normandię, Anglię) nie sprzyjała rozwojowi chrześcijaństwa; 934 Gnupa, jeden z władców D., spustoszył Fryzję, co pociągnęło za sobą wyprawę odwetową króla niem. Henryka I; po pokonaniu D. zmuszono go do płacenia daniny i przyjęcia chrztu.

Za jego rządów odżyły misje prowadzone w D. pod protektoratem abpów Bremy—Hamburga. Za zgodą pap. Agapita II abp Adal-dag 948 utworzył 3 bpstwa (Szlezwik, Ribe, Aarhus), obsadzone Niemcami zatwierdzonymi przez ces. Ottona I (niektórzy historycy uważają, że bpstwa te były początkowo tytuł.), oraz otrzymał godność legata pap. dla całej Północy, co było podstawą roszczeń niem. do zwierzchnictwa kośc. w D.

Mimo istnienia zrębów organizacji kośc. chrześcijaństwo przyjmowało się opornie. W wyniku zwycięskich wojen, wypraw odkrywczych i morskich wykształciło się u Duńczyków przekonanie o wyższości własnych bogów i niechęć do wszystkiego, co obce (zwł. działalność misjonarzy niem. uważano za próbę narzucenia zależności polit.).

Dopiero dobrowolnie przyjęty chrzest przez króla Haralda I Sinozębego (ok. 936-986) i jego drużynę (ok. 965) zmienił nastawienie Duńczyków do chrześcijaństwa; wg ich przekonań poddani powinni przyjąć chrzest za królem jako ogniwem łączącym ich z mocami boskimi; król na pamiątkę chrztu postawił kamień z napisem i wyobrażeniem Chrystusa (tzw. kamień z Jelling); 965 utworzono dalsze bpstwo w Odense na wyspie Fionia.

W pierwszych dziesięcioleciach po chrzcie Duńczycy przenieśli do chrześcijaństwa niektóre duń. zwyczaje prawne, m.in. zwyczaj kościołów prywatnych oraz wyznaczanie przez ich właścicieli kapłanów, zaliczanych do służby domowej i odpowiedzialnych za klęski żywiołowe (por. list pap. Grzegorza VII z 1080 do króla Haralda DI).

Po krótkich rządach opozycji pogańskiej król Swen I Widłobrody (ok. 986-1014) popierał chrześcijaństwo, nie uznając jednak zwierzchności abpów Bremy nad Kościołem duń.; na miejsce usuniętych z kraju bpów niem. mianował Duńczyków.
Po podboju Anglii przez Swena i jego syna Kanuta Wielkiego (1018-35) Kościół w D. pozostawał pod wpływem dynamicznie rozwijającego się chrześcijaństwa ang.; całkowitej chrystianizacji dokonali dopiero ang. duchowni i zakonnicy, nadając jej formy anglosaskie; 1022 założono bpstwo w Roskilde.

W wyniku ugruntowania chrześcijaństwa (dzięki leges ecclesia-sticae wyd. 1032 przez króla Kanuta) nastąpił upadek duńskich kultów rycerskich wśród możnowładców i zastąpienie obrzędów lud. kultem chrześcijańskim.

Niepowodzenia militarne na pn. zbliżyły Kanuta do cesarza niem; za cenę uznania zwierzchności niem. nad Kościołem w D. abp Unwan z Bremy pośredniczył w zawarciu pokoju między D. i ces. Konradem II. Król Swen H (1047-74), założyciel dynastii Estridów, udzielił poparcia Kościołowi, przy którego pomocy przekształcił D. w monarchię dziedziczną typu feudalnego;

uzupełnił też sieć bpstw — 1048 w Lund oraz Dalby (złączone 1060 z Lund), 1065 w Viborg i Vendsyssel, pomnożył liczbę kościołów (ok. 1070 było ich ok. 550), nawiązał stosunki z pap. Aleksandrem II (1061-73) oraz z Grzegorzem VII (1073-85), który bezskutecznie starał się pozyskać D. dla obozu antyces. (w zamian za to ofiarowywał jego synowi Chorwację i Dalmację, będące lennem św. Piotra, oraz obiecał utworzenie metropolii).

Z synów Swena H opiekunem Kościoła był król Kanut IV (1080-86), który bpom przyznał pierwsze miejsce po książętach, wprowadził dziesięciny na rzecz proboszczów i opłaty za posługi duchowne (po kanonizacji 1101 jego grób stał się miejscem pielgrzymkowym dla Skandynawii). Dzięki staraniom króla Eryka I (1095-1103) pap. Paschalis II utworzył 1104 w Lundzie metropolię dla Północy (sufr. były bpstwa D., do 1152 Norwegii, Islandii i Grenlandii; do 1164 Szwecji), co uniezależniło Kościół duń. od niemieckiego.

2. Niezależność (1104-1241)-Podprzewodnictwemmetro-politów Kościół w D. stopniowo zdobywał status prawny, zgodny z zasadami prawa kan. ; nastąpiła reforma wewn., wzrost dobrobytu i rozwój kulturalny dzięki przywódcom abpom — Asse-rowi (1103-37), Eskilowi (1138-77), -> Absalonowi (1178-1201), członkom wpływowych rodów duń. i wybitnym politykom. Asser, zwolennik gregoriańskiej reformy, przy współpracy króla zreorganizował kapituły katedralne (w Lundzie na wzór kapituły Marbach w Alzacji; Dalby i Viborg otrzymały kapitułę zak. i regułę norbertańską), popierał rozwój zakonów (do 1073 powstały 33 klasztory męskie i 19 żeńskich), zreformował życie duchownych, zobowiązując ich m.in. do celibatu, walczył dla nich o immunitet sądowy, bronił metropol, praw Lundu (abp Bremy—Hamburga i ces. Lotar III wymogli na pap. Innocentym n zniesienie 1133 duń. metropolii) i 1136 uzyskał ich potwierdzenie.

Zamordowanie księcia Kanuta Lawarda 1131 zapoczątkowało walki o władzę, a pretendenci zabiegali o uznanie ich przez Kościół; wybrany wbrew woli króla abp Eskil kontynuował reformę, zwołując w tym celu 1139 synod krajów Północy, na którym przypomniano o obowiązku prowadzenia szkół katedralnych, zakładania kapituł i prawie wyboru bpów przez kapituły; abp ten ufundował też kilka klasztorów cysterskich; 1152 przybył do Rzymu, by zaprotestować przeciw utworzeniu metropolii dla Norwegii (w drodze powrotnej więziony do 1158 przez ces. Fryderyka I Barbarossę).

Kanonizacja Kanuta Lawarda, ojca króla Waldemara I Wielkiego, i pierwsza kośc. koronacja król. 7-letniego syna Waldemara Kanuta IV (25 IV 1170) zapoczątkowały dziedziczność tronu zgodnie z zalecanym przez Kościół prawem pierworodz-twa i legalnego urodzenia; król stał się rzecznikiem Kościoła, który potwierdzał prawowitość jego władzy; twórcą przymierza między Kościołem a państwem był bp Absalon (od 1178 abp Lundu).

Wzrost polit, znaczenia bpów, rygorystyczne pobieranie przez ich urzędników dziesięcin, usuwanie duchownych żonatych wywołały w Skanii (1180-82) bunt przeciw władzy bpów (uważano, że kapłani wystarczają do zaspokojenia potrzeb rei.), krwawo stłumiony przez wojska abpa i króla.

Rozwój gospodarczy D. (XTI-XIII w.) ułatwił nawiązanie kontaktów kulturalnych z Francją, co wpłynęło na zmianę obyczajów i poziom kultury. Wykształceni w Paryżu i Chartres Duńczycy stali się słynnymi kronikarzami, np. Svend Aggesom, autor Brevis historia regum Daciae (z końca XII w.), Saxo Gram-maticus, autor Gesta Danorum (z ok. 1200), prawnik i teolog Anders Sunesen, kanclerz król. i kodyfikator prawa państw, (wyd. 1200 przez króla Kanuta IV), od 1201 abp Lundu, autor poematu Hexaěmeron i wielu hymnów kośc., prawnik Gunner, bp Viborga (1222-51), współpracownik króla Waldemara U (1202-41) w kodyfikacji prawa jutlandzkiego (Iyske lov).

W D. działał Francuz z opactwa Świętego Wiktora Wilhelm z Aebelholt (zm. 1203), autor wielu listów i dzieł teol. (kanoniz. 1224), w Paryżu zaś w XIII w. Duńczyk -» Boecjusz z Dacji. Ośrodkami kulturalnymi i duszpast. były klasztory, zarówno dawne (w XIII w. były 24 klasztory benedyktynów, 15 cystersów, 7 norbertanów) jak i nowe (30 franciszkanów, 26 dominikanów, 11 karmelitów, 9 augustianów-eremitów, 2 brygidów).

Po śmierci króla Waldemara II nastąpił okres rozbicia dzielnicowego i walk o tron (do 1340). Korzystając z osłabienia władzy król., bpi podjęli walkę o uzyskanie dla Kościoła większej samodzielności i przywilejów gospodarczych.

3. Dominacja państwa (2. poł. XLLT-XV w.) — Walki abpów Jakuba Erlandsena (1253-74) i Jensa Granda (1289-1302) z królem Krzysztofem I (1252-59), jego synem Erykiem V (1259--86) oraz Erykiem VI Maendvedem (1286-1319) spowodowały uwięzienie obu hierarchów, wznieciły wojny bratobójcze, interwencje legatów Stolicy Apost. i mimo przywilejów gosp. spowodowały obniżenie autorytetu Kościoła.

Król Waldemar IV Odnowiciel (1340-75) nawiązał po 1362 ścisłe stosunki z Kurią pap. w Awinionie i zgodził się na pobieranie z D. -*• annat, uzyskując w zamian prawo obsadzania stanowisk kapitulnych i bpstw.

Urzędy i godności kośc. otrzymywali ludzie zasłużeni w służbie król.; królowa Małgorzata (1387-97), szczodra w nadaniach dla instytucji kośc., doprowadziła do zawarcia unii kalmarskiej (1397), która zapoczątkowała współpracę bpów krajów skandynawskich. Za czasów króla Eryka Pomorskiego (1397-1439) szerzyły się idee koncyliarne, których głosicielem był Hans Laxmand (zm. 1443), abp Lundu; jako przywódca rady król. spowodował detronizację Eryka i wybór Krzysztofa HI (1440-48), który z inicjatywy bpów został 1443 koronowany na „arcykróla" D.

W zamian nadał on bpom szereg przywilejów ekon.; Krzysztof i jego następcy ingerowali w sprawy klasztorów, nakazując bpom ich wizytację i wyznaczając administratorów dóbr klasztornych; klasztory benedyktyńskie przystąpiły w XV w. do kongr. w Bursfeldzie, a augustiańskie do kongr. w Windesheim.

W 2. poł. XV w. dotarły do D. idee humanizmu, przyjęte przez króla i wyższe duchowieństwo; 1479 król Chrystian I (1448-81) założył uniw. w Kopenhadze (za zgodą papieża); na przełomie XV i XVI w. duchowieństwo było w D. (obok szlachty) najbardziej wpływową warstwą społ.; do Kościoła należało 30-35% ziemi uprawnej, a najbogatszymi feudałami był abp Lundu i bp z Roskilde.

Podporządkowanie Kościoła władzy król., bogactwo instytucji kośc., rygorystyczne egzekwowanie przez instytucje kośc. należności finansowych, obniżenie karności duchowieństwa spowodowały wzrost niechęci ku niemu we wszystkich warstwach społeczeństwa. Tych niekorzystnych czynników nie zrównoważyły reformy podjęte w niektórych zakonach, np. u joannitów, brygidów i przez prof, biblistyki uniwersytetu kopenhaskiego Poula
Helgesena OCD.

4. Kościół luterański — Niechęć społeczeństwa duń. do duchowieństwa i instytucji kośc, a także rei. polityka króla Chrystiana n Okrutnego (zabranie nie zagospodarowanych ziem kośc, ograniczenie darowizn na rzecz Kościoła, nadawanie stanowisk biskupich swoim zaufanym), zmierzająca do uniezależnienia Kościoła duń. od Rzymu, sprzyjało przyjmowaniu się w D. idei M. Lutra.
Protektorem nowatorstwa okazał się popierany przez szlachtę i duchowieństwo stryj króla, książę holsztyński Fryderyk I (1523-33).

Mimo że bpi zobowiązali Fryderyka I do zwalczania w D. idei Lutra, sprzyjał on szerzącemu się w miastach nowemu ruchowi rei. (1525 w Viborgu działał uczeń uniw. wit-tenberskiego Hans Tausen, w Malmö — Claus Mortensen Ton-debinder, 1526 w Haderslev założono szkołę pastorów protest.), a 1526 pod wpływem księcia prus. Albrechta Pruskiego przyjął luteranizm; zjazdy stanowe 1526 i 1527 zakazały bpom odnoszenia się do Stolicy Apost. i pozwoliły zakonnikom na występowanie z klasztorów.

W 1530 luteranie pod wodzą Ambro-siusa Bogbindera (zm. 1536) zajęli kościół NMP w Kopenhadze i ułożyli Luterańskie wyznanie wiary (43 art.), które stało się nar. programem Kościoła duń.; od 1532 kancelaria król. mianowała proboszczów, a luteránská drukarnia w Malmö (od 1527) wydawała kancjonały i księgi liturg. w języku duńskim.

Po antyfeudalnym powstaniu chłopskim (od 1525) i tzw. wojnie hrabskiej o tron (po śmierci Fryderyka I) król Chrystian III uwięził 1536 kat. bpów, a rada państwa pozbawiła ich godności kośc. i państw. ; na zjeździe stanów uznano ich winnymi wojny i ustanowiono nowych „bpów" (superintendentów), dobra bpstw kat. i 1/3 dziesięcin przekazano królowi, zobowiązując go do utrzymywania nowego duchowieństwa oraz do opieki i obrony Kościoła, co położyło kres organizacji Kościoła kat.; opracowana 1537 konstytucja dla Kościoła duń., po zaakceptowaniu przez Lutra i J. Bugenhagena, obowiązywała od 1539. Inne wyznania zostały zniesione; J. -> Łaski m.in. 1553 nie otrzymał zezwolenia na działalność reformacyjną.

W 2. poł. XVI w. umacniano luteranizm przez kazania, wizytacje parafii, zwalczanie (przy pomocy władzy państw.) kat. zwyczajów (np. pielgrzymek, kultu MB i świętych). W wyniku izolacji i upaństwowienia Kościoła nastąpił już w XVII w. wewn. kryzys; duchowni pełniący funkcje urzędników państw, nie potrafili zaradzić potrzebom duszpast. ; na przełomie XVII i XVIII w. dzięki ->• pietyzmowi, popieranemu przez króla Chrystiana VI (1730-46), pogłębiła się religijność ludu, często nawiązującego do praktyk kat. ; zniweczyła ją postawa króla Fryderyka V (1746-66), podkreślającego biurokratyczno-państwową funkcję Kościoła.

Po wprowadzeniu 1849 zasady wolności wyznania panującym Kościołem pozostał duń. Evangelisk Luthereske Kirke, zorganizowany w 9 bpstwach: Kopenhaga, Roskilde, Fionia, Lolland, Falster, Âlborge, Aarhus, Ribe, Haderslev.

Działają w nim nawiązujące do -*• przebudzeniowego ruchu 3 ugrupowania teologów — grundtvigianie, wysuwający jako istotną regułę wiary -* Apostolski sklad wiary i podkreślający rolę sakramentów; misja wewn., powstała 1861 z inicjatywy V. Becka, zwracająca szczególną uwagę na rei. uaktywnienie ludności wiejskiej i rybaków; kierunek pośredni — Centrum oscyluje między ortodoksją Iuterańską a ruchami pietystycznymi.

Spośród 13 wyznań chrzęść — Evangelisk Luthereske Kirke liczy 4,5 min wiernych, z 2312 miejscami kultu i 1965 duchownymi; Danske Baptistsamfund skupia 20 000 wiernych, Adwentyści Dnia Siódmego 7880, metodyści 7840, Armia Zbawienia 5840, Danske Missionsförbund 4000, Apostolic Church Assembly 6000; pozostałe liczą poniżej tysiąca wyznawców; wyznania te prowadzą 18 mis. organizacji.

5. Kościół katolicki — W 1648 obcokrajowcom i żołnierzom kat. pozostającym na duń. służbie zezwolono na wyznawanie własnej religii; 1648-59 w wyniku starań ambasadora hiszp. B. de Rebolledo, za zgodą króla Fryderyka III (1648-70), utworzono w Kopenhadze (1650) i kilku in. miastach misje kat. obsługiwane przez jezuitów; 1785 było w D. ok. 5000 katolików, należących (od 1678) do wikariatu apost. Misji Pn., kierowanego przez Duńczyka abpa Nielsa Steensena, wybitnego lekarza (konwertyta od 1667).

Konstytucją z 1849 przyznano katolikom prawa obywatelskie i wolność wyznania, dzięki czemu pap. Pius LX mógł utworzyć 1868 prefekturę apost. dla D., Islandii i Grenlandii, a pap. Leon XJJI wynieść ją 1892 do rzędu wikariatu apost.; bpem został Jan van Euch (zm. 1922). W 1903 było 9874 katolików, 36 parafii, 2 kolegia, 21 księży diec., 50 zak., a 1920 - 25 000 wiernych, 23 księży diec. i 50 zak.; z zakonów wyróżniali się redemptoryści w Odensee i Amager oraz franc, i niem. siostry św. Józefa. Misjami objęto również Islandię; w Reykjaviku założono placówkę duszpast., szkołę i szpital.

W 1920 król Chrystian X został przyjęty przez pap. Benedykta XV. Rocznie na katolicyzm przechodziło ok. 50-200 osób; z bardziej znanych: hr. Ledreborg z Holsztyna, pisarz J. Jörgensen (1896); 1932 odbył się w Kopenhadze kongres eucharystyczny. Na prośbę wikariusza apost. J.T. Suhra OSB (od 1938) pap. Pius XH bullą Certiores facti z 29 IV 1953 erygował diec. w Kopenhadze, która obejmuje D., Wyspy Owcze i Grenlandię; bpem mianował Suhrę, a po jego śmierci 1963 jezuitę Ludwika Martensena;

po 1960 ożywiły się kontakty ze Stolicą Apost., np. 1963 rząd duń. wysłał delegację na pogrzeb pap. Jana XXLÏI, a pap. Paweł VI odznaczył orderem fizyka duń. A. Bohra i 1964 przyjął króla Fryderyka IX; bp Kopenhagi należy od 1969 do Konferencji Bpów Skandynawskich.

W D. pracują jezuici, dominikanie, redemptoryści, norberta-nie, cystersi, benedyktyni i franciszkanie. Katolicy wydają tygodnikKatolik Ugeblad", od 1944 kwartalnik „Catholica" i ogólnoskand. rocznik teol.-filoz. „Lumen", red. przez dominikanów.

W 1910 na 2,85 min mieszk. miała D. 19 423 katolików, 1 wikariat apost., 36 placówek duszpast., 27 szkół, 12 szpitali, 20 księży diec. i 125 zak., 498 sióstr; 1950 na 4,2 min mieszk. - 25 000 katolików, 38 parafii, 77 kościołów, 26 szkół, 45 szpitali i zakładów opieki społ., 35 księży diec. i 66 zak., 759 sióstr; 1968 na 4,6 min mieszk. — 25 897 katolików, 1 diecezję, 46 parafii, 32 szkoły, 12 szpitali, 35 księży diec. i 98 zak., 682 siostry; 1976 było 26 355 katolików, 1 diecezja, 54 parafie, 34 szkoły, 24 szpitale i domy opieki społ., 36 księży diec. i 89 zak., 578 sióstr.

6. Duszpasterstwo polonijne — sięga końca XLX w., kiedy wśród sezonowych robotników rolnych corocznie napływających do D. (1893 - 400 osób, 1905 - 5000, 1910 - 10 500, 1914 - 12 500) działał 1893-1905 Duńczyk ks. Edward Ortved w Maribo, który 1897 wzniósł dla nich kościół św. Brygidy i Stanisława Bpa; od 1907 duszpasterstwo prowadzili pol. franciszkanie konwentualni (m.in. Kalikst Figura, Euzebiusz Pelc), a od 1909 także belg. (zwł. Cirill Klessens), którzy 1916 z udziałem Polaków zbudowali kościół Św. Krzyża w Nykobing (Fal-ster) i 1921 św. Franciszka w Nakskov.

W Kopenhadze przy kościele św. Anny od 1911 duszpasterstwo polonijne prowadził Damian Steidl CSSR, a 1912-14 ks. W. Szymański z Wilna; na wyspie Fionia i Langeland od 1906 działał ks. E. Ortved i Heinrich Deutscher CSSR; w okolicach Roskilde, Ringsted i Slagelse duszpasterzowali montfortanie, a na Jutlandii niem. kamilianie.

Po I wojnie świat., kiedy pol. emigracja przybrała charakter stały (częściową reemigrację wyrównywały grupy emigrantów z 1915-29), miejscowi duszpasterze (Holendrzy, Niemcy) dążyli do asymilacji Polaków, co wywoływało częste konflikty (np. strajk kośc. w Nykobing); Tow. Robotników Chrzęść, w Nykobing i Tow. Robotników Kat. w Kopenhadze czyniły 1917-21 bezskuteczne starania o pol. kapłanów; przybywający tu franciszkanie (Rajner Gościński 1931-32, Hugolin Czyż 1934, Krzysztof Górecki 1935-36) po krótkim czasie opuszczali placówki z powodu utrudniania im pracy przez miejscowych prob.; jedynym duszpasterzem pol. pozostał Tomasz Fritz CSSR (Naestved, Kopenhaga).

Dla podtrzymania ducha pol. i wiary powstał Związek Robotników Pol. w D. (Nakskov — 1925, Nykobing —1926), przemianowany 1933 na Związek Polaków w D. ; zał. 1931 Stow. Młodzieży Pol. w D. włączono 1936 do Związku Polaków w D.; istniały też 3 pol. szkory (Nakskov, Nykobing, Maribo), 2 Domy Pol. (Nakskov, Kopenhaga), pol. biblioteka w Kopenhadze (1912) oraz chór „Polonia"; sprawom „ojczyzny i religii" służył 1918-19 tygodnik „Polak w D.", a 1933-39 miesięcznikPolacy w D."

Liczba Polaków wzrosła po H wojnie świat, (jeńcy, więźniowie obozów, przymusowi robotnicy); zaopiekował się nimi ks. Johann Kolbe, a także P.B. Wolak OCist; 1950 duszpasterstwo polonijne w całej D. objął Jan Szymaszek CSSR, który został rektorem utworzonej 1953 Pol. Misji Kat. z siedzibą w Kopenhadze (przy kościele św. Anny); do rei. ożywienia Polonii przyczyniły się uroczystości 1000-lecia Chrztu Polski (13 n 1966). Polska Misja Kat. skupia 4000 Polaków z 4 ośrodkami (Kopenhaga, Arhus, Odense, Nykobing) i licznymi placówkami pomocniczymi (kościoły i kaplice miejscowe);

pracuje w niej 7 pol. redemptorystów, 1 jezuita i służebniczki dębickie, które od 1971 pomagają w duszpasterstwie i prowadzą dom starców; ma pol. chór, koło dramatyczne, klub filmowy, bibliotekę i wydaje od 1974 biuletynInformacje Pol. Misji Katolickiej w D.".

 

L. Crouzil, Le catholicisme dans les pays Scandinaves I-II , P 1908; C. Streit, Atlas hierarchicus, Pa 1913; J. Metzler, Die apostolische Vikarlate des Nordens. Ihre Entstehung, Ihre Entwicklung und ihre Verwalter, Pa 1919; Wychodźstwo polskie w D„ Glos Seminarium Zagranicznego 7 (1939) 72-77; P.G. Lindhardt, Den nordske Kirkes historie, Köb 1945; K. Harmer, Bishop Josef Brems, Köb 1954; J. Malanowski, Adaptacja Potoków w D., Problemy Polonii Zagranicznej 1 (1960) 124-154; BdM II 307-308; P. Lauring, Geschichte D., Neumünster 1964; M.D. Baars, Denemarken. Land, Volk, Cultur, Baarn 1965; W. Czapliński, K. Górski, Historia D., Wr 1965; L.S. Hunter, Scandinavian Churches. A Picture of the Development and Ufe of the Churches of D„ Finland, Ireland, Norway and Sweden, Lo 1965; H.P. Clausen, Den sociale problemstilling ved udforskntngen of de gudeltge vaekkelser. Kirkehistortske Samllnger, Köb 1966; V. Helk, Laurentius Nicolai Norvegus SJ. En biografi med bidrag til belysning of romerkirkesns forsag pa at genrinde D.-Norge i tiden fra reformatlonen til 1622, Köb 1966; Panorama emigracji polskiej, P 1968, 91-96; WCH 1968, 188-189, 314-315; AtHier 19; P.G. Foote, D.M. Wilson, The Viking Achievement. The Society and Culture of Early Medieval Scandinavia, Lo 1970 (Wikingowie, Wwa 1975); W. Chojnacki, Materiały do bibliografii Polonii duńskiej, PZ 30(1974) 340-361 (bibliogr.); J. Szymaszek, Duszpasterstwo polskie w D., DPZG 25(1974) 164-175; DPS 1975, 119-122; E. Kruszewski, Na 25-lecie Polskiej Misji Katolickiej w D., DPZG 26(1975) 308-314; T. Bachmann, Lutherische Kirchen in der Welt 1977, LR 27(1977) 341-346; W. Zdunek, Duszpasterze polscy w D.. Tygodnik Powszechny 32(1978) nr 30.

Podobne prace

Do góry