Ocena brak

Czym są góry fałdowe?

Autor /Helena Dodano /31.01.2012

Osadzające się przez 100 min lat na dnie mors­kim materiały utworzyły warstwę grubości dziesiątek kilometrów. Pod wpływem tego gigantycznego ciężaru dno morskie stopniowo osiadło i powstał zbiornik zwany geosynkliną. Początkowo naukowcy byli zdania, że w miarę zapadania się, osadowe warstwy skał sfałdowały się i po wypiętrzeniu utworzyły góry. Obecnie jednak większość specjalistów skłania się ku teorii, iż fałdowanie jest efektem nacisku spowodowanego ruchem płyt tektonicznych.
Płyty przesuwają się jedynie o kilka centy­metrów rocznie. Jednak, gdy tak olbrzymie masy lądu zderzą się ze sobą, skały na obrze­żach płyt zarówno na lądzie jak i te osadowe z dna oceanu są wypychane ku górze tworząc łańcuchy górskie.
Towarzyszące ruchom płyt tektonicznych wysokie temperatury i olbrzymie ciśnienie osłabiają i deformują wiele warstw skalnych. Masy skał, elastyczne jak plastik, formują wielkie fałdy. Warstwy odporniejsze na de­formację pękają i kruszą się. W trakcie proce­sów górotwórczych, pod wpływem wysokiej temperatury, tuż pod powierzchnią skorupy ziemskiej tworzy się magma. Stygnąca magma formuje twardy granitowy rdzeń pod miększymi warstwami fałdów.
Stare góry fałdowe, ostatecznie uformowa­ne, jednak nie zniszczone jeszcze przez erozję, są żywym dowodem na kolizje prehistorycz­nych kontynentów. Na przykład góry północ­no-wschodniej części Ameryki Północnej, wschodniej Grenlandii, zachodniej Irlandii i Szkocji oraz góry Norwegii i Szwecji pow­stały w jednym momencie jako efekt zderzenia Ameryki Północnej i Europy i połączenia ich w jeden wielki ląd. Z czasem, około 100 milio­nów lat temu, ten gigantyczny masyw górski został rozczłonkowany przez tworzący się Ocean Atlantycki. Fałdy są dobrze widoczne w terenie górzystym na urwiskach i ścianach skalnych. Najprostsze ich formy to synklina (wklęsła część fałdu) i antyklina (wypukła część fałdu). Niektóre fałdy przechylają się formując fałdy obalone. Oderwane od podłoża przeniesione o wiele kilometrów fałdy to płaszczowiny.
Pod wpływem przemieszczania się płyt tektonicznych niektóre masy skalne pękają i tworzą długie szczeliny (uskoki). Bloki skalne przesuwają się względem siebie, niektóre wy­pychane są ponad pozostałe wzdłuż uskoków i dają początek górom zrębowym takim jak np. Sierra Nevada w Kalifornii. Zdarza się rów­nież, że skała ograniczona z dwóch stron przez mniej więcej równoległe pęknięcia zostaje wy­niesiona w górę i wyraźnie odcina się od ota­czającego terenu swymi pionowymi zrębami.

Już w momencie powstania, góry zaczynają ulegać niszczącej sile erozji. Destrukcja Ziemi przez czynniki zewnętrzne jest szczególnie widoczna w górach, gdyż zbocza są strome a przyciąganie ziemskie działa z największą siłą.
W rezultacie rozkruszone przez lód skały staczają się do podnóża wzniesienia i tam transportowane są przez lodowce lub rwące strumienie wijące się wzdłuż stromych wąwo­zów. Ruchy płyt tektonicznych oraz siły natu­ry wciąż kształtują imponującą scenerię gór.

Podobne prace

Do góry