Ocena brak

CZERWONY

Autor /Manu Dodano /08.03.2012

Koloru krwi; przen. lewicowiec, socjalista, komunista, rewolucjonista; dawn. też w znaczeniu 'złoty' (por. niżej Czerwony złoty), stąd kamień (zob.) filozoficzny alchemicy nazywali czerwoną nalewką, gdyż jak sądzili, przemieniał pospolite metale w złoto.

W folklorze wielu krajów jest to kolor magii: kapturki i czapeczki wróżek i czarodziejek, a także kapelusze magów, były zawsze czerwone;czerwone tasiemki a. wstążeczki chroniły niemowlęta od uroku (na wsi polskiej jeszcze w poł. XX w.). Znaczenie pierw.: 'zabarwiony owadem czerwcem polskim (Porphyrophora polonica), którego samice dostarczały barwnika'; por. Barwa (Czerwona); Cnota (w czerwieni).

Armia Czerwona w latach 1918-1946 nazwa wojsk wchodzących, wraz z Czerwoną Flotą, w skład Sił Zbrojnych ZSRR. Czerwona Gwardia, ros. Krasnaja Gwardija, uzbrojone oddziały robotników organizowane w Rosji pod kierownictwem partii bolszewickiej w czasie rewolucji 1905 oraz lutowej i październikowej 1917. Czerwona gwiazda planeta Mars.

Czerwona nić w wyrażeniu: „przewija się czerwoną nicią" o jakimś motywie, temacie, elemencie ogólniejszego toku, nurtu dziania się, opowieści, zdarzeń; z powieści Pokrewieństwa z wyboru, 2, 2 (1809)j Goethego: „Wszystkie liny floty brytyjskiej, od najgrubszych do najcieńszych, skręcone są tak, że jedno czerwone włókno przechodzi przez całą długość liny, tak że z najmniejszego nawet kawałka widać, że należy do korony.

Podobnie przewija się przez dziennik Otylii nić skłonności i przywiązania." Czerwona Róża emblemat ang. dynastii Lancaster; zob. Rośliny (Emblematy). Czerwone berety bryt. wojska powietrzno-desantowe; w Polsce Lud. - 6. Pomorska Dywizja Powietrzno-Desantowa.

Czerwone i czarne, fr. Le Rouge et le Noir, tytuł jednej z dwóch (obok Pustelni Parmeńskiej) najsłynniejszych powieści (1831) Stendhala, obrazującej społeczeństwo fr. w okresie Restauracji 1814-30, przy czym kolor czerwony symbolizuje wojsko, a czarny - kler; zob. też Sorel Julien. Nazwa (fr. rouge et noir) hazardowej gry w karty, zwanej też „30 i 40", fr. trente~et~quarante.

Czerwone koszule, wł. camicie rosse, stronnicy Garibaldiego, ochotnicy w wyprawie Tysiąca na Sycylię 11 V 1860, którzy pod wodzą Garibaldiego wsparli powstanie przeciw Burbonom i w 3 miesiące oswobodzili wyspę; byli wśród nich także Polacy.

Czerwoni demokratyczny obóz polityczny przeciwstawny obozowi Białych, działający w Królestwie Polskim w 1861-63, przygotowujący powstanie styczniowe, zwolennicy bezpośredniej akcji zbrojnej. Czerwonoskórzy, ang. Redskins, Red Indians, red men, przezwisko nadane Indianom przez białych, aluzja do indiańskiego obyczaju malowania twarzy i ciała na czerwono.

Czerwony guz w Chinach cesarskich oznaka mandaryna (zob.) pierwszej klasy, noszona na czapce od XVII w. Czerwony jak alkiermes zob. Alkiermęs. Częrwony jak upiór wg wierzeń ludowych zmarły, który stawał się upiorem, miał czerwoną twarz.

Czerwony kapturek", fr. Le Petit Chaperon Rouge, bohaterka bajki pod tymże tytułem ze zbioru Bajki Babci Gąski (1697) Charlesa Perraulta i podobnej (nm. Rotkappcheń) bajki (1812-15) braci Grimm; wilk pożera babcię dziewczynki i przebiera się za nią, aby tym łatwiej pożreć także dziewczynkę. Czerwony karzełek, fr. Nain rouge a. Le petit homme rouge, rodzaj krasnoludka normandzkiego, duszka domowego, który wg wierzeń lud. sprzyja rybakom.

Czerwony kasztelanie przydomek Edwarda Dembowskiego, 1822-46, filozofa, publicysty, historyka literatury, przedstawiciela polskiej myśli rewolucyjno-demokratycznej, jednego z najradykalniejszych przywódców powstania krakowskiego w 1846. Czerwony krąg z legendy hinduskiej, nakreślony przez Buddę; wewnątrz tego kręgu muszą się nieuchronnie spotkać ci, których przeznaczenie ma z sobą zetknąć.

Czerwony Krzyż organizacja społ. o charakterze międzynarodowym i narodowym, powstała w 1864 w Genewie z inicjatywy Szwajcara Henri Dunanta (zob. Solferino: Un Souvenir...) w celu niesienia pomocy rannym żołnierzom. Późniejsze konwencje rozszerzyły znacznie zakres jej działań. Polski Czerwony Krzyż (PCK) powstał w 1919. Czerwony ksiądz, wł. U prete rosso, przydomek kompozytora wł. Antonia Vivaldiego, duchownego, o rudych włosach. Czerwony kur (tj. kogut) pożar.

Czerwony mak balet (Moskwa 1927, wyst. pol. Wrocław 1952) kompozytora ros. Reinholda Gliera, libretto: Michaił Kuriłko. Czerwony Pałac w Lhasie (Tybet, Chiny), główna część zamku Potala (dawnej rezydencji dalajlamy, górującej ponad miastem, zbudowanej na miejscu zamku królewskiego z VIII w.), wzniesiona w 2. poł. XVII w.

Czerwony pas, za pasem broń pop. aria starego górala Maksyma Tychończuka z dramatu Karpaccy górale, 1, 1 (1843), Józefa Korzeniowskiego; początek brzmi właściwie:

Czerwony płaszcz, za pasem broń

I topór, co błyska z dala,

Wesoła myśl, swobodna dłoń-

To strój, to życie górala!

Czerwony Plac, ros. 'Krasnaja Płószczad', w Moskwie, wielki plac ograniczony od płd. zachodu murami Kremla; znajdują się tam m.in. mauzoleum Lenina i cerkiew Wasyla Błogosławionego (ros. Błażennowo).

Czerwony Półksiężyc odpowiednik organizacji Czerwonego Krzyża w krajach muzułmańskich. Czerwony sztandar sztandar koloru czerwonego, międzynarodowe godło proletariatu; zob. też Krew (naszą długo leją katy).

Czerwony złoty w dawnej Polsce ogólnie przyjęta nazwa złotego dukata, wprowadzona za Jana Kazimierza, gdy pojawiły się także złote ze srebra. „Czerwony" znaczył 'ze złota'; por. wyżej Czerwony. Rycerze Czerwonego Krzyża zob. Templariusze. Wojna Białej i Czerwonej Róży zob. Wojna.

Podobne prace

Do góry