Ocena brak

CZASZKA

Autor /Nikita09 Dodano /18.07.2013

Szkielet głowy kręgowców, odpowiedzialny za ochronę mózgu, narządów zmysłów, początkowych części układu pokarmowego i oddechowego. Czaszka dzieli się na część grzbietową, zwaną mózgoczaszką, oraz część brzuszną, czyli trzewioczaszkę. U większości —» ryb, obie części czaszki są luźno ze sobą związane.

Zrastają się ze sobą dopiero u ryb —> dwudysznych, zro-stogłowych i czworonogów. Mózgoczaszka, zbudowana z chrząstki lub kości, ma kształt puszki, zaopatrzonej w otwory, zamykającej mózg wraz z —» oponami mózgowo-rdzeniowymi. Trzewio-czaszka zaś zbudowana jest z chrząstki lub chrząstek i kości, budujących narządy chwytne i rusztowanie dla skrzeli.

W przypadku czworonogów szkielet łuków skrzelowych uległ modyfikacjom i spełnia inne funkcje. W początkowych stadiach rozwoju czaszka zbudowana jest z chrząstki, która później może zostać zastąpiona tkanką kostną. Sposób rozrostu chrząstki budującej podstawę czaszki pozwala wyróżnić dwa typy: czaszkę tropibazalną, o wąskiej podstawie, charakterystyczną np, dla ptaków i wielu gadów oraz czaszkę platybazalną o podstawie szerokiej (np. u płazów i ssaków).

W przypadku ryb cechą różnicującą budowę czaszki jest sposób połączenia łuku żuchwowego,. fragmentu trzewioczaszki z mózgo czaszką. Ze względu na tę cechę można wyróżnić: czaszkę amfistyliczną (część ryb spodoustych). hiostyliczną (ryby —» kostnoszkieletowe) i autosty-liczną (ryby dwudyszne i zrostogłowe).

U owodniowców do części czaszki starej, powstałej niezależnie od kręgosłupa, doszły pewne zmodyfikowane kręgi, tworzące tzw. czaszkr; nową (np. kość klinowa i potyliczna czaszki).

W ich przypadku pojawiają się także doły skroni we, miejsce przyczepu mięśni obsługujących żuchwę. Brak ich tylko u prymitywnych gadów kopal nych i żółwi, one posiadają czaszkę anapsydalna.

Hatterie, krokodyle posiadają dwa doły skro niowe w czaszce diapsydalnej, podobna, che w zmienionej formie, występuje u ptaków i gadów ; łuskonośnych. Natomiast wszystkie ssaki i ni które gady mają czaszkę synapsydalną z jednym. : dolnym dołem skroniowym. Dodatkowo czasz! gadów można podzielić na akinetyczną, w któr kość kwadratowa iączy się z mózgoczaszką nieru- ; chomo (hatterie, krokodyle, żółwie) i kinetyczną, gdzie połączenie jest ruchome (węże i jaszczurki).

W ewolucji czaszki można wyróżnić kilka tendencji: zwiększała się pojemność puszki mózgo-czaszki, następowała redukcja ilości kości, powstało wtórne podniebienie i zamknięte oczodoły. Część kości trzewioczaszki utworzyło kostki słu- i chowe, a szkielet łuków skrzelowych przekształcił się w elementy krtani i tchawicy.

Podobne prace

Do góry