Ocena brak

CZARNOWSKI STEFAN

Autor /Titus Dodano /02.08.2012

ur. 1 IX 1879 w Kroczewie (k. Płońska), zm. 29 XII 1937 w Warszawie, Historyk i socjolog kultury i religii.

Filozofię, socjologię i ekonomię studiował 1898-1901 w Lipsku i Berlinie, po czym studia z socjologii kontynuował w Paryżu pod kierunkiem M. Maussa i H. Huberta (współpracowników E. Durkheima);

1912-14 redagował „Tygodnik Polski"; 1923-30 kierował katedrą religionistyki w Wolnej Wszechnicy Pol. i wykładał 1928-29 w Ecole Pratique des Hautes Etudes w Paryżu; 1930-33 kierował katedrą historii kultury, a nast. socjologii w UW; od 1929 był członkiem korespondentem PAU. Początkowo związany z nar. demokracją, poprzez obóz J. Piłsudskiego i PPS, przeszedł po 1932 do lewicy.

Światową sławę przyniosła mu uważana za klasyczną pozycję franc, szkoły socjologicznej rozprawa Le culte des héros et ses conditions sociales. Saint Patrick héros national de l'Irlande (P 1919; Kult bohaterów i jego społeczne podłoże. Święty Patryk bohater narodowy Irlandii, Dzieła IV, Wwa 1956), w której ukazał funkcję legendy w kształtowaniu więzi między plemiennej.

W rozprawie La réaction catholique en Pologne à la fin du XVI' et au début du XVII' siècle (w: La Pologne au VII' Congrès International des Sciences Historiques, Wwa 1933, II 287-310; Reakcja katolicka w Polsce w końcu XVI i na początku XVII w., w: Dzieła, Wwa 1956, II 147-166) wskazał na związek reformacji z hist, i ustrojowymi przemianami w społeczeństwie pol.; podkreślając ówczesną rolę integrującą katolicyzmu pol., krytykował wybujałość jego form zewnętrznych.

W studium Kultura religijna wiejskiego ludu polskiego (Wiedza i Życie 12(1937) 271-282,349-357) wskazał, że pol. religijność wiejską cechuje nacjonalizm wyznaniowy, polegający na zespoleniu katolicyzmu z kulturą nar. ; religijność ta przez swój ścisły związek z postaciami świętych oraz przedmiotami i miejscami kultu ma charakter sensualistyczny i praktyczny;

ponadto cechuje ją tradycjonalizm i rytualizm, wyrażający się w przywiązaniu do powszechnie zachowywanych obyczajów oraz do ustalonych obrzędów i zwyczajów rei.; przemiany religijności wiejskiej zmierzają w kierunku pogłębienia etycznego i doktrynalnego; akcentując współzależność między religią i in. elementami kultury oraz życia społ., Cz. uważał, że religijność wiejska staje się w stosunku do tych elementów coraz bardziej autonomiczna.

Cz. opracował i wydał S. Staszica Przestrogi dla Polski (Kr 1926) i U wagi nad życiem Jana Zamoyskiego (Kr 1926) ; zajmował się również metodologią nauk społ., celtystyką oraz badaniem ruchów społ. i ideologii. Artykuły zawierające syntezę poglądów Cz. na teorię, historię i socjologię kultury wydano pośmiertnie w zbiorach Kultura (Wwa 1938,1958) oraz Społeczeństwo — kultura (Wwa 1939), a jego dorobek pt. Dzieła (I-V, Wwa 1956).

 

S. Kot, PSB IV 238-239; S. Ossowski, Stefan Cz. 1879-1937, PF 41 (1938) 301-304 (przedruk w Portrety uczonych polskich, Kr 1974, 147-151); M. Han-delsman, Stefan Cz. (1879-1937), w: Stefan Cz., Społeczeństwo — kultura, Wwa 1939, s. XIII-XXVIII; F. Znaniecki, Twórczość naukowa Stefana Cz., w: Stefan Cz., Społeczeństwo — kultura. Wwa 1939, s. XXIX-XXXLX; In memoriam Stefan Sigmund Cz. 1879-1937, Annales sociologiques 2 (1940) z. 4,1-5; T. Kotarbiński, Wspomnienie o Cz., Kuźnica 3 (1947) nr 6; N. Assoro-dobraj, Życie i dzieło Stefana Cz., w: Stefan Cz., Dzieła, Wwa 1956, V 105-156; A. Kłoskowska, Development of the Conception of Culture in Polish Sociology, Dialectics and Humanism 1 (1974) z. 4, 39-49; K. Darczewska, M. Nowaczyk, Stefan Cz. jako teoretyk kultury świeckiej. Euh 21 (1977) z. 1, 21-33.

Podobne prace

Do góry