Ocena brak

CZARNE SKRZYDŁA

Autor /bolek3 Dodano /15.02.2012

CZARNE SKRZYDŁA, cz. 1 Lenora, cz. 2 Tadeusz, powieść J.
Kadena-Bandrowskiego, druk. 1925-26 w tyg. „Świat" (w dod.
Romans i Powieść"), wyd. zmień, i rozsz. we Lwowie 1928-29.
Oparta na bezpośrednich studiach w terenie w czasie pobytu
pisarza w Dąbrowie Górniczej jesienią i zimą 1923-24, osnuta
wokół głośnej 1921 katastrofy w kopalni „Reden" należącej do
Tow. Francuskiego, jest rozległym lit. obrazem stosunków
panujących podówczas w pol. zagłębiach górn., w gł. ośrodku
konfrontacji interesów świata wielkiego kapitału i świata
pracy. Ten pierwszy reprezentowany jest w powieści przez
międzynar. aferzystę Francuza Coeura, sprawującego nad
kopalnią kontrolę z ramienia cudzoziemskich właścicieli i akcjonariuszy
oraz przez uległego mu służalczo miejscowego
dyr. Kostrynia, świat pracy zaś przez działaczy aparatu partyjnego
różnego szczebla PPS i KPP - Drążka, Kozę, komunistę
Dusia i wielkiego lidera, przybywającego z Warszawy, posła
Mieniewskiego. Przedmiotem gry polit. między tymi opozycyjnymi
siłami jest lud pracujący Osady Górniczej, wyzyskiwany
nieludzko przez kapitał, nie dość skutecznie broniony
przez swych oficjalnych przedstawicieli, wśród których nie
brak cynicznych demagogów i karierowiczów. W tę wielką grę
wpisany jest wątek romansowy, historia młodzieńca z rodu
Cezarego Baryki, Tadeusza Mieniewskiego, idealisty i żołnierza
legionowego, który usiłuje znaleźć między o w y m i żywiołami
jakąś drogę własną konstruktywnej pracy dla dobra kraju,
wikła się w miłość do Lenory, prostej dziewczyny robotn., traci
ją w zamęcie krótkotrwałej rewolty, jaka wybuchła w Osadzie
w odpowiedzi na zbrodniczy sabotaż Coeura i w następstwie
rozczarowań ideowych i osobistych porażek podejmuje pracę
w kopalni jako zwykły robotnik.
Powieść utrzymana w stylistyce ekspresjonist., operująca
ostrymi wyjaskrawieniami, daje wizję świata nędzy, wyzysku
i żywiołowego buntu mas robotn. przygnębiającą, ponurą,
miejscami infernalną i demoniczną. Takie widzenie klasy
robotn., przy licznych podtekstach i personalnych aluzjach do
osób rzeczywistych, których powieściowe portrety bardziej
świadomi czytelnicy mogli bez trudu zidentyfikować (lider
Mieniewski - I. Daszyński, Drążek - poseł J. Cupiał, sekr.
komitetu okręgowego PPS, Koza - red. Bocian z „Głosu Zagłębia"),
ściągnęło na pisarza wiele ostrych zarzutów i pomówień
o szkalowanie proletariatu i ruchu socjalistycznego. W istocie
powieść była wielkim uogólnieniem autentycznego dramatu
społ. i m i m o wszystkich wyjaskrawień techniki narracyjnej
rzetelnym, cennym poznawczo dokumentem lit. rzeczywistego
epizodu najnowszej polit.-społ. historii Polski. Tłum. na
bułg., czes. i ros.; wznów. 1961 (z posłowiem J.Z. Słojewskiego)
i 1967 (z posłowiem J. Pierzchały), ponadto 1975 i 1979,
ekranizowana 1963 (reż. E. i Cz. Petelscy).

A. STAWAR „Cz.s.", w: Szkice literackie, W. 1957 (prwdr. 1930);
H. DRZEWIECKI, F. MECEN Od „Cz.s." do czarnej koszuli, W.
1930; D. HOPENSZTAND Mowa pozornie zależna w kontekście
„Cz.s. ", w: Stylistyka teoretyczna w Polsce (zbiór.), W. 1946 (prwdr.
1937).
Artur Hutnikiewicz

Podobne prace

Do góry