Ocena brak

CUD - W NOWYM TESTAMENCIE

Autor /Prochor Dodano /01.08.2012

Na określenie c. używa się terminów o zabarwieniu teol., np. dynamis moc, dzieło mocy (np. Mt 7,22; Mk 9,39; Łk 19,37), semelon znak (np. Mt 12,38; Mk 16,17; Łk 21,11; J 2,11; 3,2) i ergon czyn, dzieło (np. Mt 11,2; Łk 24,19; J 4,34; 5,20.36 ; 7,3), akcentujących rei. aspekt znaku, oraz o zabarwieniu psychol., m.in. terata cudy (np. Mk 13,22 na oznaczenie zwodniczych c. pseudomesjaszy; por. J 4,48), paradoksa niewiarygodne, budzące zdziwienie i lęk (np. Łk 5,26), aretai dzieła potęgi (1 P 2,9), akcentujących nadzwyczajność.

A. POJĘCIE — Unikanie określeń drugiej grupy upewnia, że w c. nie podkreślano cudowności i nadzwyczajności, lecz sens rei. i osobowy, czerpiąc podstawowe określenia c. ze ST za pośrednictwem LXX(Wj 11,9; Pwt 3,24; 6,22; Ps 20,7; Iz 33,13).

Autorzy ksiąg NT, nie wnikając w stałość i immanentność praw przyrody rządzących wszechświatem, ukazywali Boga ciągle działającego w kosmosie (Mt 8,25-27; 19,4-8; Mk 10,6-9) i historii ludzkiej (Mk 10,19; 12,25), widząc źródło regularności zjawisk nie w stałych prawach, lecz w woli Bożej (Mt 5,45); dlatego Jezus i jemu współcześni nigdy nie pytali o możliwość c. („dla Boga bowiem nie ma nic niemożliwego", Łk 1,37) i jego empiryczną rozpoznawalność, lecz o prawdę i teol. sens cudownego znaku;

c. nie traktowano bowiem w kategoriach fizykalno--biologicznych jako łamania czy naruszania praw natury, lecz w sensie historiozbawczym, jako znak włączenia całej rzeczywistości w realizację Bożego planu objawienia w całej historii zbawienia, a szczególnie w kluczowych jej momentach — w czasie wyjścia z niewoli egip., zajęcia Palestyny oraz działalności proroka Eliasza, Jezusa i Kościoła pierwotnego.

C. jako znak włączony w historię zbawienia objawiał sposób działania Boga w historii, zwł. jego miłość i wierność, a przede wszystkim dobroć Jezusa (Dz 10,38), jego godność mesj. i chwałę, która w pełni objawi się w momencie wywyższenia (J 11,40; 17,5); był znakiem nadejścia Królestwa Bożego. Bóg objawiał się i realizował zbawienie w słowach i czynach, dlatego księgi NT ukazują Jezusa głoszącego bliskość Królestwa Bożego i czyniącego znaki., np. kazanie na górze (słowo) zostało umieszczone po serii 10 c. (znaków).

Historiozbawczą koncepcja łączy c. ściśle z wiarą, wyjaśniając, że Bogu objawiającemu się przez słowa i czyny (znaki) człowiek powinien dać odpowiedź przez akt wiary (Rz 16,26; 2 Kor 10,5-6); dlatego Jezus przez c. prowadził do wiary, rozbudzając ją, a nie wymuszając; wiara poprzedzała też c. i była koniecznym warunkiem ich zrozumienia; ponieważ w Nazarecie nie znalazł wiary, nie mógł zdziałać c. (Mk 6,5-6).

Wiarę uważał Jezus za konieczny warunek c, szczególnie przy uzdrowieniach (Mt 9,22; Łk 8,50). Ludzie otaczający Jezusa nieraz podziwiali c, nie dochodząc do wiary w niego jako realizatora Bożego planu zbawienia (J 6,26); jego uczniowie zaś, widząc w c. Jezusa znaki chwały Mesjasza, uwierzyli w niego (J 2,11).

B. JEZUS SPRAWCĄ CUDÓW — Opisy c. Jezusa w księgach NT sprowadza się do zagadnienia historycznego — czy Jezus działał c, literackiego — rodzaj lit. cudownych opisów i teologicznego — sens religijny c. Jezusa.

Historyczność cudotwórczej działalności Jezusa jest uznawana przez wszystkich biblistów; podkreślają oni, że opisy c. zajmują w Ewangeliach ważne miejsce (36 c. i 12 wzmianek o działalności cudotwórczej) i dzielą się na 3 grupy: uzdrowienia i wskrzeszenia, wypędzenie złych duchów, c. nad żywiołami natury;

są one wewnętrznie związane ze strukturą przepowiadania Jezusa i dlatego ich odrzucenie spowodowałoby okaleczenie Ewangelii; w Ewangelii Marka opisy c. obejmują 31 % tekstu (16 rozdziałów zawiera opisy 18 c. i 4 wzmianki o nich); Ewangelia Jana w I cz., zw. księgą znaków, w 12 rozdziałach jako punkt wyjścia przyjmuje opisy c. Jezusa. Analiza tych świadectw metodą -» Formgeschichte wykazuje, że opowiadania o c. Jezusa należą do najstarszej warstwy histerii Jezusa (np. Mt 11, 20-24; Łk 10,13-15).

Wzmianka o mis. kerygmacie Kościoła pierwotnego dotyczącym posłannictwa Jezusa z Nazaretu, które „Bóg potwierdził wam niezwykłymi czynami, c. i znakami" (Dz 2,22), pochodząca od Łk, dzięki obecności licznych arameizmów świadczy, że referuje on dawną tradycję o c. Jezusa.

Również Talmud w relacji o zabiciu Jezusa w wigilię Paschy usprawiedliwia ten czyn wyjaśnieniem, że „Jezus czynił czary i zwodził Izraela" (bSanh 43a); wrogowie Jezusa, mimo neg. oceny jego cudotwórczej działalności (por. Mk 3,22-23; Łk 11,15), nie kwestionowali samego faktu działania c, lecz pytali, jaką mocą to czyni (Mt 12,26-29; Łk 11,17-22), i zarzucali mu, że czyni je w imię szatana. C. i przepowiadanie Jezusa stanowiły nierozerwalną całość, ponieważ w różny sposób objawiały tę samą rzeczywistość Królestwa Bożego, wzywając do jego przyjęcia (Mt 4,23; Mk 2,5-7; J 8,12; 9,5; 11,25); bez c. nie da się też wyjaśnić przyczyn podziwu i entuzjazmu ludzi wobec Jezusa.

Współcześni krytycy nie negują już apriorystycznie c. Jezusa, gdyż tak licznych świadectw o nich nie można wyjaśnić bez relacji o fakcie ich czynienia (W. Marxsen). Nawet liberalni krytycy NT jako minimum przyjmują, że Jezus uzdrawiał chorych i wypędzał złe duchy (R. Bultmann), że występował w Galilei jako lekarz chorych i egzorcysta, a uzdrawianie miało charakter charyzmatyczny i wiązało się ze szczególnymi właściwościami osobowości Jezusa (R. Pesch, R.H. Fuller);

leczenie z różnych chorób uważa się nie tylko za charyzmatyczne czyny Jezusa wyjaśniające jego słowa, ale także za domagające się autorytatywnego wyjaśnienia; słów i czynów nie można oddzielać od osoby Jezusa, „który jest znakiem zapowiadającym w słowie i czynie przyszłość i uzasadniającym wiarę" (H. Küng).

C. Jezusa dostępne są jedynie pośrednio, dzięki tekstom zawierającym relacje o nich; w różnych opisach przedstawiano cudowne wydarzenia w obranych przez autorów schematach lit. oraz w nieco odmiennych interpretacjach. Dlatego egzegeci współcz. poszukują odpowiednich kryteriów, wg których można by c. Jezusa uznać za ipsissima facta Jesu, czyli za czyny charakterystyczne wyłącznie dla niego (F. Mussner).

Grupa biblistów umiarkowanych uważa te opisy c. za ipsissima facta Jesu, które, podobnie jak uczta Jezusa z celnikami i grzesznikami (Mk 2,15-17), mają nastawienie antyfaryzejskie (Mussner, F. Zehrer); zalicza się do nich cudowne uzdrowienia w szabat (Mt 12,9-14; Łk 13,10-17; 14,1-6; J 5,1-18), dotknięcie ręką i oczyszczenie trędowatego (Mt 8,1-4) oraz dotknięcie zwłok lub mar (Mk 5,41 ; Łk 7,14), co było surowo wzbronione, gdyż powodowało rytualną nieczystość u człowieka ( -» czystość kultyczna).

Grupa biblistów radykalnych (Küng, Pesch) za ipsissima facta Jesu uważa te e, które łączą się z jego wyjaśniającym słowem, np. uczta z grzesznikami i celnikami; stosując to kryterium rygorystycznie, można do c. Jezusa zaliczyć tylko egzorcyzmy i niektóre uzdrowienia; pozostałe c. (zwł. wskrzeszenia i c. nad żywiołami natury) miałyby charakter kerygma-tyczny, będąc lit. tworem pierwotnej gminy lub ewangelistów--redaktorów, którzy dla wyrażenia swej wiary w uwielbionego i wywyższonego Chrystusa posługiwali się formą lit., zw. Wundergeschichte; stosując lit. formy przyjęte w pismach ST, rabi-nackich i hellenist. (np. c. Asklepiosa w Epidauros lub Apoloniusza z Tiany), brali jednak za punkt wyjścia charyzmatyczne uzdrowienia i egzorcyzmy Jezusa, które wywierały głęboki wpływ na współczesnych.

Egzegeci współcz., zerwawszy z historyzmem polegającym na badaniu wyłącznie faktów czy próbie ich rekonstrukcji, dążą do ukazania teol. sensu c. Choćby nawet zaakceptowano pogląd, że opisy c. Jezusa w Ewangeliach służyły jedynie wyrażeniu wiary Kościoła pierwotnego w synostwo Boże Jezusa (chrystologia I A), to jednocześnie trzeba by przyjąć, że podstawą takiej interpretacji są wydarzenia realne, a nie zmyślone; chrystologia Kościoła pierwotnego, niezależnie od jej teol. znaczenia, nie miałaby zbawczego sensu, gdyby nie opierała się na faktach.

W wyniku badań nad Ewangeliami metodą -» Traditionsgeschichte oraz -» Redaktionsgeschichte przyjmuje się 3 zasadnicze okresy powstawania opowiadań o formacji c; w okresie przedpaschalnym c. Jezusa miały charakter teocentryczny, czyli pełniły funkcje znaków zbawienia rozpoczętego przez Boga w Jezusie, który przez nie ukazywał moc tego, co głosił („czas się wypełnił i przybliżyło się Królestwo Boże", Mk 1,15);

w okresie popaschalnym nabrały znaczenia chrystocentrycznego, stając się znakiem mesjańskiej godności Chrystusa zmartwychwstałego dla wyznawców Kościoła pierwotnego, którzy c. Jezusa uważali za znaki potwierdzające jego bóstwo; w okresie redakcyjnym posłużyły każdemu z ewangelistów do ukazania teol. sensu poszczególnych dzieł zbawczych Boga.

C. W KOŚCIELE PIERWOTNYM — Cudotwórczą działalność Jezusa zawsze umieszczano w kontekście historii zbawienia (Dz 2, 14-36; 10,35-43); c. i znaki Jezusa są potwierdzeniem jego posłannictwa (Dz 2,22), objawiają jego dobroć oraz wyrażają zwycięstwo nad szatanem (Dz 10,38).
Kościół pierwotny był także podmiotem c, gdyż Jezus moc ich czynienia przekazał swym uczniom i tym, którzy w niego uwierzą (Mk 16,17).

Dlatego w NT jest mowa również o c. apostołów i uczniów Pana (Dz 2,43; 5,12); uzdrowienie chromego dokonane w imię Jezusa doprowadziło do konfliktu z władzami żyd. (Dz 3,1-16); c. i znaki działał też Szczepan (Dz 6,8), Filip (Dz 8,6), Paweł i Barnaba (Dz 14,3; 15,12; por. Rz 13,19). Dar czynienia c. otrzymywali również niektórzy wierni jako dar Ducha (1 Kor 12,8-10), dzięki czemu otaczano ich wielkim szacunkiem i stawiano obok apostołów, proroków i nauczycieli (1 Kor 12,28).

W Kościele pierwotnym c. objawiały moc zbawczą Jezusa zmartwychwstałego oraz poświadczały autentyczność misji apost. (Mk 16,20; 1 Kor 2,4; 2 Kor 12,11-12); w tym okresie jeszcze bardziej zacieśniono związek c. ze słowem, wyraźniej ujawniając zbawczy aspekt c; znaki i c. pozwalały odróżnić fałszywych proroków od prawdziwych (Dz 8,9-24; 13,10-12); potwierdzały dobrą nowinę i prowadziły ludzi do wiary.

D. W RELACJACH EWANGELISTÓW — Ewangeliści te same wydarzenia cudowne komentowali na różny sposób; np. Marek w opisie uzdrowienia epileptyka ukazał triumf Pana życia nad śmiercią (9,14-29), Łukasz zaś dobroć Jezusa (9,37-43).

W Mk opisy c. mają charakter epifanijny: w c. zdziałanych przez Jezusa objawia się Bóg i jego moc; ponadto c. są dziełem Jezusa jako Boga w ludzkiej postaci. Jezus, chcąc początkowo ukryć swą prawdziwą moc Bożą, każe milczeć o swych c. (1,25; 3,12; 7,36; 8,30) w celu progresywnego objawienia swej mocy Bożej (tzw. sekret mesjański).

W Mt c. Jezusa są wypełnieniem się Pisma jako pełne mocy dzieła Sługi Jahwe (8,2-17); mają one również charakter eklezjologiczny; w dziełach mocy Jezusa biorą udział uczniowie i cała wspólnota (14,15-21); dla uwypuklenia tych teol. elementów Mateusz skrócił obszerne relacje Marka, koncentrując się na ukazaniu teol. elementu wydarzenia cudownego.

W Łk Jezus został przedstawiony jako prorok potężny w czynie i słowie wobec Boga i całego ludu; na pierwsze miejsce wysunął Łukasz czyny Jezusa, poprzedzając nimi słowa — naukę; pierwsze powołanie i pierwszy sukces nauczania mają swoje źródło w poprzedzających je c. (4,33-41), które umieścił w centrum historii zbawienia, bardziej niż Marek i Mateusz podkreślając u Jezusa czyniącego c. dobroć i współczucie (7,13).

W J termin semeion, który jest pojęciem wieloaspektowym, oznacza przede wszystkim c. (2,23; 4,54; 6,2; 11,47; 12,18), a także znak rozpoznawczy obecności i osobowego działania Boga, potwierdzający słowa, czyny i misję wysłannika Bożego; jest więc znakiem mesjańskiej misji Jezusa nie tylko potwierdzającym jej autentyczność, ale i objawiającym ją w jej najgłębszej istocie; woda przemieniona w wino oznacza początek nowej ekonomii zbawienia; rozmnożenie chleba jest znakiem prawdziwego chleba z nieba, który daje życie światu (6,32-33); uzdrowienie niewidomego od urodzenia objawia Jezusa jako światłość świata (8,12; 9,5), a wskrzeszenie Łazarza — jego zmartwychwstanie i życie (11,25).

W sensie eschat, znak ten oznacza nadejście zbawienia mesj. i czasów ostatecznych (4,23; 5,25); wskazuje, że w Chrystusie dobra eschat., jak życie, światłość, zmartwychwstanie, chwała, zostały udzielone człowiekowi (17,22), a nawet że sąd Boży jest już obecny.

Znaki te są dla Jana czynami Słowa Bożego, które stało się ciałem, i dlatego zawierają w sobie rzeczywistość Bożą, udzielaną stworzeniom, oraz chwałę Bożą, aktualizującą się w immanencji ; jako znaki prowadzą do wiary w Jezusa i ją umożliwiają (2,11); nie wszyscy jednak mogli dzięki c. uwierzyć (12,37-40), gdyż dla odczytania znaku konieczne jest światło Boże, ze strony człowieka zaś nie tylko oglądanie Jezusa i jego cudownych czynów, ale także uznanie tych czynów za dzieła Boże i uwierzenie w Jezusa jako Syna Bożego.

C. jako czyny wskazują z reguły na zjednoczenie Jezusa z Ojcem (5, 17.19-20.36; 10,32-38); Jezus wypełniał je jako czyny Ojca (5,21) i pełnego ich sensu nie można odczytać bez udziału Ojca (6,28-29).

 

G. Bertram, TWNT II 631-653; W. Grundmann, TWNT II 268-318; S. Heinemann, Die Kontroverse über das Wunder im Judentum der hellenistischen Zeit, w: Festschrift B. Heller, Bu 1941, 171-191 ; L.J. McGinley, Form-Criticism of the Synoptic Healing Narratives, Wo 1944; A. Richardson, Tlte Miracle-Stories of the Gospels, Lo 1944.19562; A. Guttmann, The Significance of Miracles in Rabbinic Judaism, HUCA 20(1947) 363-406; Ph. Menoud, La signification du miracle dans le NT, RHPR 28 (1948) 173-191; G. Fitzer, Sakrament und Wunder im NT, w: In memoriam E. Lohmeyer, St 1951, 168-188; R.M. Grant, Miracle and Natural Law in Graeco Roman and Early Christian, A 1952; Ph. Menoud, Wunder und Sakrament, ThZ 8 (1952) 161-183; G. Söhngen, Wunderzeichen und Glaube, w: Die Einheit in der Theologie, Mn 1952, 265-285; H.J. Schutz, Beiträge zur Formgeschichte synoptischer Wundererzählungen dargestellt an der „Vita Apolonii" des Philostratus, Je 1953; L. Cerfaux, Les miracles, signes messianiques de Jésus et oeuvres de Dieu selon l' „Evangile de saint Jean", w: L'attente du Messie, Bg 1954, 131-138; G. Delling, Das Verständnis des Wunders im NT, ZSTh 24 (1955) 265-286; W. Marxsen, Der Evangelist Markus. Studien zur Redaktionsgeschichte des Evangeliums, Gö 1956; M. Casland, Signes and Wonders, JBL 76 (1957) 149-152; G. Eder, Der göttliche Wundertäter. Ein exegetischer und religionswissenschaftlicher Versuch, Gilching 1957; A. George, Les miracles de Jésus dans les ..Evangiles", LeV 33 (1957) 7-24; A. Lefevre, DBS V 1299-1308; T.A. Burkill, The Notion of Miracle with Special Reference lo Saint Mark's Gospel, ZNW 50(1959) 33-48; J.P. Charlier, La notion de signe. Séméion dans le quatrième ,,Evangile", RSPT 43 (1959) 434-448; D. Mollat, Le séméion johannique, w: Sacra Pagina, P 1959, II 209-218; E. Pax, BThW II 1242-1248; R. Schnackenburg, Der erste Wunder Jesu, Jolt. 2.1-11, D 1959, L I9602; R. Bultmann, Zur Frage des Wunders, w: Glauben und Verstehen, T I9605, I 214-228; A. Delacharlerie, Foi et miracles dans les évangiles synoptiques, Lv 1960; G. Delling, Botschaft und Wunder im Wirken Jesu, w: Der historische Jesus und der kerygmatische Christus, B 1960,1964', 389-402; E. Fascher, Kritik am Wunder. Eine geschichtliche Skizze, St 1960; V. Hamp, Genus litterarium in Wunderberichten, w: Miscellanea Feriiandes, Ma 1961, 57-62; W. Hermann, Das Wunder in der evangelischen Botschaft, B 1961; J. Kallas, The Significance of the Synoptic Miracles, Lo 1961 ; A. Vögtle, Jesu Wunder einst und heute, BuL 2(1961) 234-254; R. Formesyn, Le séméion johannique et le séméion hellénistique, EThL 38(1962) 856-894; A. Jankowski, Znak spod Nairn, CT 33(1962) 5-180; E. Käsemann, RGG VI 1835-1837; J. Gnilka, HTG II 876-885; J. Knacksted, De duplici miraculo multiplications panum, VD 41 (1963) 39-51, 140-153; P. Tentant, Les miracles de Jésus dans les évangiles, Catéchistes 53(1963) 35-54; G.H. Boobyer, The Gospel Miracles View Past and Present. The Miracles and the Resurrection, Lo 1964; I.T. Ramsey, The Miracles, and the Resurrection, Lo 1964; D.A. Redding, The Miracles of Christ, Westwood 1964; K.H. Rengstorf, TWNT VII 227-260; A. de Groot, Das Wunder im Zeugnis der Bibel, Sa 1965; F. Kamphaus, Wunderberichte der Evangelien, BuL 6(1965) 130-141; H. van der Loos, The Miracles of Jesus, Lei 1965; W. Marxsen, Der Streit um die Bibel, Gladbeck 1965; Miracles, Lo 1965; R.D. Smith, Comparative Miracles, Saint Louis 1965; A. Vögtle, LThK X 1255-1261 ; A. Heising, Die Botschaft der Brotvermehrung, SBS 15, St 1966; S. Hofbeck, Semeion. Der Begriff des Zeichens im Johannesevangelium unter Berücksichtigung seiner Vorgeschichte, Wü 1966; R. Renner, Die Wunder Jesu in Theologie und Unterricht, Lahr 1966; G. Schule, Die urchristliche Wundertradition. Ein Beitrag zur Frage nach dem irdischen Jesus, B 1966, St 19672; A. Smitman, Das Weinwunder von Kana. Die Auslegung von Jo. 2,1-11 bei den Vätern und heute, T 1966; K. Tagawa, Miracles et Evangile. La pensée personnelle de i'évangéliste Marc, P 1966; H. Baltensweiler, Wunder und Glaube im NT, ThZ 23 (1967) 241-256; D. Connolly, Ad miracula sanationum a pud Matthaeum, VD 45 (1967) 306-325; K. Gutbrod, Die Wundergeschichten des NT, dargestellt nach den ersten drei Evangelien, St 1967; K. Bornkamm, Wunder und Zeugnis, T 1968; E. Keller, Die Streit um die Wunder Jesu, Gü 1968; F. Lenzen-Deiss, Die Wunder Jesu, ThPh 43 (1968) 382-402; F. Mussner, BL 1901-1904; L. Sabourin, Resurrectio Lazari, VD 46(1968) 339-350; A. Suhl, Die Wunder Jesu. Ereignis und Überlieferung, Gü 1968; O. Weinreich, Gebet und Wunder, Da 1968; A. Weiser, Jesu Wunder damals und heute. St 1968,19692; W. Büchel, Spuk und Wunder, Kv 1969; L. Monden, SM IV 1417-1424; F. Mussner, Die Wunder Jesu, L. 1969; W. Reiser, Taten und Wunder Jesu, Bas 1969; M. Schütz, Die Mysterien des öffentlichen Lebens und Wirken Jesu, MySal III 2,58-132; O. Weinreich, Antike Heilungswunder, Gie 1969; A. Weiser, Glaube und Wunder. Eine Heilung im Kafarnaum, St 1969; A. Baur, H. Kögel, Die Wunder Jesu. Von der Exegese zur Katechese, Do 1970; R.H. Fuller, Die Wunder Jesu in Exegese und Verkündigung, D 1970; S. Grabska, W sprawie c— polemicznie, Więź 13 (1970) z. 2, 65-68; H.J. Held, Matthäus als Interpret der Wundergeschichten, w: Uberlieferung und Auslegung Im Matthäusevangelium, Nk 1970, 155-228; K. Kertelge, Die Wunder Jesu im Markusevangelium. Eine redaktionsgeschichtliche Untersuchung, Mn 1970; G. Klein, Wunderglaube und NT, Wup 1970; A. Paul, La guérison d'un lépreux, NRTh 102 (1970) 592-604; R. Pesch, Jesu ureigene Taten? Ein Beitrag zur Wunderfrage, QD 52, Fr 1970; B. Schilling, Die Frage nach den Wundergeschichten in der deutschen neutestamentlichen Forschung, SEA 35 (1970) 61-78; K. Kertelge, Begründen die Wunder Jesu den Glauben?, TThZ 24 (1971) 129-140; F. Neidl, Die soteriologische Bedeutung der Heilswunder Christi, Sa 1971; J.M. Robinson, The Miracles Source of John, JAAR 39 (1971) 338-449; L. Sabourin, The Miracles of Jesus, BTB 1 (1971) 64-86, 4(1974) 115-175, 5 (1975) 146-200; H.G. Schütz, Wie predigen wir Wundergeschichten?, Gü 1971 ; M. Czajkowski, Sens c. Jezusa, Więź 15 (1972) z. 10, 20-27; F. Mussner, Zur Diskussion über ipsissima facta Jesu, TdG 15(1972) 195-201; tenże, Ipsissima facta Jesu?, ThRv 68 (1972) 177-185; L. Sabourin, Miracles hellénistiques et rabbiniques, BTB 2 (1972) 284-302; T. Snoy, Les miracles dans l'Evangile de Marc. Examen de quelques études récentes, RTL 3 (1972) 449-466,4 (1973) 58-101 ; R. Latourelle, Authenticité historique des miracles de Jésus. Essai de criteriologie, Gr 54 (1973) 225-261 ; M. Mäher, Miracles and Miracle Stories, Scripture in Church 4(1973-74) 125-138; D. Merli, Fiducia e fede nei miracoli evangelici, Genova 1973; R. Pesch, Zur theologischen Bedeutung der Machttaten Jesu. Reflexion eines Exegeten, ThQ 152 (1973) 203-213; P. Ternant, STB 162-170; A. Vögtle, Die Wunder Jesu, St 1973; B. Weissmahr, Czy Bóg działa c?, ŻM 23 (1973) z. 4, 147-151 ; tenże, Gottes Wirken in der Weit, F 1973; A. Duprez, Les récits évangéliques de miracles, LeV 119(1974) 49-69; J.F. Schierse, Wunder in der Verkündigung, BuK 28 (1974) 10-13; B. Schwank, Wunderbericht und Wunderkritik in den neutestamentlichen Schriften, ErA 50(1974) 259-273; E. Steinhart, Wunder und Geschichte, BuK 28 (1974) 13-16; G. Theissen, Urchristliche Wundergeschichte. Ein Beitrag zur J'ormgeschichtlichen Erforschung der synoptischen Evangelien, Gü 1974 (bibliogr.); F. Zehrer, Das Problem der Wunder Jesu, ThPQ 122(1974) 233-243; P.J. Achtemeier, Miracles and the Historical Jesus. A Study of Mark 9.14-29, CBQ 37 (1975) 471-491 ; tenże, The Lacan Perspective on the Miracles of Jesus. A Preliminary Sketch, JBL 94 (1975) 547-562; D.A. Koch, Die Bedeutung der Wundererzählungen für die Christologie des Markusevangeliums. B 1975; P.E. Langevin, La signification du miracle dans le message du NT, ScE 27 (1975) 161-186; J. Martucci, Les récits de miracle. Influence des récits de l'AT sur ceux du Nouveau, ScE 27 (1975) 133-146; S. Schulz, R. Schnackenburg, Ch. Schütz, Wunderfrage und Wunderglaube, Wü 1975; M. Czajkowski, Sens antropologiczny czy teologiczny synoptycznych c. Jezusa?, w: Warszawskie studia biblijne, Wwa 1976, 70-87; J.L. Espinel, El lenguaje de los miraglos dc Jesús, CTom 103 (1976) 529-576; K. Kertelge. Die Wunder Jesu in der neueren Exegese, w: Glaube und Geschichte, Ei 1976, 71-105; J. Kudasiewicz, Literacka i teologiczna problematyka c. Jezusa, w: Warszawskie studia biblijne, Wwa 1976, 88-98; G. Peitzke, Die historische Frage nach den Wundertaten Jesu. Dargestellt am Beispiel des Exorzismus Mark 9,14-29 Parallelen, NTS 22(1976) 180-204; U. Busse, Die Wunder des Propheten Jesus. Die Rezeption, Komposition und Interpretation der Wundertradition im Evangelium des Lukas, St 1977; V. Hertie, B. Mayr, M. Salier, Neutestamentliche Wundererzählungen im Bibelunterricht, Christlich-pädagogische Blätter 90(1977) 264-273; H. Langkammer, C. Jezusa w Galilei i okolicy zapisane w rozdziale 6-8 „Ewangelii świętego Marka" w świetle opisów pozostałych „Ewangelii", w: Materiały pomocnicze do wykładów z biblistyki, Lb 1977, II 165-189; X. Léon-Dufour, Autour du séméion johannique, w: Die Kirche des Anfangs, L 1977. 363-378; Les miracles de Jésus selon le N.T., P 1977; J.T. Maertens, La structure des récits de miracles dans les synoptiques. Studies in Religion 6(1977) 253-266; Z. Pawłowicz, C. Jezusa w katechezie, Kat 21(1977) 56-60; L. Sabourin, The Divine Miracles Discussed and Defended, R 1977; Signes et paraboles. Sémiotique et texte évangélique, P 1977; M. Winckelmann, Biblische Wunder. Kritik, Chance, Deutung, Mn 1977.

Podobne prace

Do góry