Ocena brak

Co rozumiemy pod pojęciem zaburzeń nerwicowych u dzieci?

Autor /Eustachy777 Dodano /13.03.2013

Zaburzenia nerwicowe u dzieci odpowiadają kategoriom F 40 ł- 48. Klasyfikacja ICD-10 ujmuje zaburzenia nerwicowe w podgrupy charakterystyczne dla dorosłych, nie uwzględniając specyfiki wieku dziecięcego, w którym objawy nie są tak wyraźnie rozgraniczone i często mieszają się zc sobą, cechując się też większą zmiennością (Pużyński, Beręsewicz 1993).

U dzieci zaburzenia nerwicowe występują bardzo często. Mogą one mieć charakter przejściowy, ulotny, lub być prawie stale obecne, co nic tylko przysparza dziecku cierpienia, ale także zaburza jego rozwój, aktywność szkolną i funkcjonowanie społeczne. Są one problemem me tylko samego dziecka, ale również jego rodziny i opiekunów, a także środowiska wychowawczego.

Zespoły nerwicowe u dzieci i młodzieży często manifestują się poprzez następujące objawy, lęk separacyjny z poczuciem zagrożenia w sytuacjach izolacji od bliskich, zaburzenia nastroju, poczucie nieszczęścia, częsty płacz, objawy somatyczne (zwłaszcza bóle br/ucha, nudności, wymioty, biegunki, bóle głowy), słabszy fizyczny i społeczny rozwój dziecka. Osiągnięcia i sukcesy szkolne tych dzicci są niższe niż wynikałoby to z ich możliwości intelektualnych i rozwojowych. Dzicci te z trudem adaptują się do nowych warunków; ich przejście w nowy etap edukacji i rozwoju społecznego wywołuje nasilenie objawów, co z kolei pogłębia istniejące już trudności i powoduje rozwinięcie się błędnego kołu nerwicowego, z którego dziecko i jego rodzina nie potrafią znaleźć wyjścia.

Do często obserwowanych i zgłaszanych zaburzeń nerwicowych u dzieci zalicza się specyficzne fobie, np. fobię szkolną, lęk separacyjny, oraz wycofywanie się z kontaktów rówieśniczych; rzadziej występują objawy konwersyjne czy zaburzenia nerwicowe pod postacią natręctw. Te ostatnie stanowią szczególnie ciężki i poważny zespól chorobowy. Problemem są także zaburzenia reaktywne oraz stres pourazowy.

Lęk separacyjny. Objawy tego zaburzenia mogą ujawniać się od okresu przedszkolnego do wieku młodzieńczego, lecz największe ich nasilenie występuje około 11 roku życia,

Głównym symptomem tego zaburzenia jest nadmierny lęk przed separacją z osobami, do których dziecko jest przywiązane oraz zachowania mające na celu uniknięcie rozłąki z opiekunem. Dziecko przeżywa nieuzasadnione obawy przed wypadkiem, jaki mógłby się zdarzyć ukochanej osobie, lęk przed zdarzeniami mogącymi prowokować rozłąkę. W związku z tym często odmawia pójścia do przedszkola czy szkoły, a towarzyszą temu liczne objawy somatyczne, takie jak: bóle brzucha, bóle głowy, płacz, czepianie się rodziców.

Lęk separacyjny występuje rodzinnie, mimo że sposób dziedziczenia nie jest znany. U rodziców dzicci z tym zaburzeniem częściej występowały napady paniki i depresja (Kapłan, Sadock 1991).

Leczeniem z wyboru jesl psychoterapia rodzinna i indywidualna dziecka, mająca na celu redukcję lęku przed rozstaniem, zmniejszenie poczucia zagrożenia i poszerzenie poczucia bezpieczeństwa dziecka w rodzinie i poza nią.

Zespól nadmiernego lęku. Przez co najmniej 6 miesięcy utrzymują się objawy nasilonego lęku pod postacią nieuzasadnionych obaw co do przyszłych wydarzeń, niepokój co do własnych umiejętności szkolnych, sportowych, czy co do własnej atrakcyjności koleżeńskiej. Lękom również towarzyszą dolegliwości somatyczne.

Zaburzeniu te częściej występują u dzieci poddawanych surowej ocenie ze strony dorosłych, w środowiskach, w których istnieją wysokie wymagania w stosunku do dziecka oraz w klóryeh wyzwalane są i utrwalane postawy rywa-lizacyjne pomiędzy dziećmi.

Reaktywne zaburzenia przywiązania w dzieciństwie. Ich przyczyną jest niedostateczna opieka w dzieciństwie, ciągłe lekceważenie potrzeb fizycznych i psychicznych dziecka, częste zmiany opiekuna. Występują lęki, apatia, zahamowanie rozwoju fizycznego i psychologicznego. Budowane wtedy przez dziecko relacje z otoczeniem są płytkie, powierzchowne i chaotyczne.

W leczeniu należy rozważyć konieczność pomocy osobie sprawującej opiekę, która może być niewydolna wychowawczo z powodu choroby, własnych problemów czy sytuacji środowiskowej (np. ubóstwo, patologiczne środowisko).

Fobia szkolna. Jest to nazwa zwyczajowa zespołu bardzo często spotykanego w praktyce osób zajmujących się terapią dzieci i z lego względu wymaga szerszego omówienia. Przez większość autorów uważana jest za nerwicę typową dla wieku rozwojowego, co zresztą znajduje odbicie w obiegowej nazwie, łączącej wystąpienie objawów z podjęciem obowiązku szkolnego. Pod pojęciem Jobii szkolnej rozumiemy wieloobjawowy zespół nerwicowy, którego dominującym symptomem jest lęk i obawa przed uczęszczaniem do szkoły. Często manifestacja objawowa lęku ma charakter somatyczny (mogą to być takie dolegliwości, jak: bóle głowy, bóle brzucha, nudności, wymioty, biegunka, wzrost ciepłoty ciału, dreszcze, zlewne poty, napadowy kaszel i inne).

Podatne na (en zespół są zwłaszcza dzieci obarczone dysharmonią rozwojową (dysorlografia, dysleksja. deficyty uwagi, zespól hiperkinetyczny), która z reguły utrudnia uzyskiwanie dobrych satysfakcjonujących dziecko wyników w nauce, a także dzieci chorowite, a przez to często nieobecne w szkole oraz dzieci nadmiernie nieśmiałe.

Według niektórych autorów w patogenezie lego zaburzenia istotna jcsl także niekorzystna sytuacja rodzinna dziecka, zwłaszcza wynikająca z przesadnej ambicji rodziców w kwestii sukcesów szkolnych dziecka i jego osiągnięć (Kapłan, Sadock 1991).

Chorujące na omawiany tu zespól dzieci nie osiągają dobrych wyników, a ponadto z trudnością adaptują się w środowisku rówieśniczym, przy czym adaptację hamuje zarówno ich nadmierna nieśmiałość, jak i obawa przed zlą oceną i wyśmianiem ze sirony nauczycieli i rówieśników. Często u dzicci łych dochodzi do poważnego obniżenia samooceny, niewiary we własne siły i następowych zaburzeń nastroju o typie depresyjnym. A rozwinięta niska samoocena i brak wiary wc własne możliwości wybitnie nasilają istniejące już wcześniej objawy somatyczne oraz trudności adaptacyjne.

Pomoc terapeutyczna udzielana takiemu dziecku musi być kompleksowa. Jako leczenie z wyboru proponowana jest zazwyczaj psychoterapia, mająca na celu dokładne rozeznanie trudności i lęków dziecka oraz podniesienie jego samooceny. Terapia rodzinna z poinstruowaniem rodziców o nieskuteczności i szkodliwości kar, zwłaszcza tych, które łączą się z upokarzaniem dziecka (np. zawstydzanie), a także (ewentualnie) o konieczności redukcji rodzicielskich oczekiwań to również bardzo ważny czynnik ułatwiający zdrowienie. Konieczna jest rehabilitacja zaburzonych umiejętności rozwojowych, jeśli takie współistnieją i mogą być powodem trudności szkolnych i adaptacyjnych dziecka. Wobec bardzo nasilonych zaburzeń lekarz celem sprawienia szybkiej, ale krótkotrwałej ulgi w doznaniach chorobowych może stosować farmakoterapię. Moment zastosowania leczenia farmakologicznego powinien być skojarzony z rozpoczęciem wyżej wymienionych oddziaływań psychoterapeutycznych.

Zagadnienie farmakoterapii zaburzeń nerwicowych u dzieci jest niezmiernie ważne i wymaga szczególnej uwagi. Farmakoterapia dostosowana do objawów i łagodząca cierpienie dziecka może przynieść dużo korzyści, powinna być jednak lak prowadzona, by nie groziła uzależnieniem dziecka od leku. ani nic zmniejszała jego możliwości poznawczych i adaptacyjnych, jak również sprawności fizycznej. Decyzja o jej podjęciu powinna się wiązać ze starannym rozważeniem wszystkich argumentów za i przeciw, a także z dyskusją w rodzinie o korzyściach i wadach takiego leczenia. Często lęk rodziców przed wprowadzeniem środka farmakologicznego do terapii bywa tak duży, żc przeważa nad kwestią ewentualnych korzyści, dlatego też taka decyzja powinna być poprzedzona wnikliwą analiz;) postaw rodziców wobec tej formy terapii.

Farmakoterapia ma duże znaczenie zwłaszcza w leczeniu nerwicy natręctw, napadów paniki oraz przy znacznym nasileniu objawów, np. w wypadku nasilonego lęku. Nie powinna być jednak prowadzona długo i jako jedyne leczenie dziecka. Nierzadko otwiera ona drogę rehabilitacji i umożliwia zainicjowanie zmian w dotychczasowym sposobie funkcjonowania dziecka. W praktyce jednakże często spotyka się nadmierne oczekiwania ze strony środowiska prowadzącego rehabilitację wobec leczenia farmakologicznego. Liczenie na to, że zastosowanie leku usunie trudności w kontakcie z dzieckiem jest nie realistyczne i niekorzystnie wpływa na przebieg terapii.

Nerwice natręctw. U dzicci młodszych mają one raczej charakter czynności natrętnych, jak omijanie, dotykanie i liczenie przedmiotów, oraz wypracowanych rytuałów chodzenia do szkoły, odrabiania lekcji, mycia, jedzenia, ubierania. Czynności te mają na celu opanowanie i zmniejszenie odczuwanego wcześniej silnego lęku. Wymuszone na dziecku zaniechanie rytuałów wywołuje napad destrukcyjnego lęku.

U dzieci starszych występują także myśli natrętne o charakterze religijnym, seksualnym czy magicznym. Jest to zawsze poważny problem psychopatołn-giczny, przysparzający dziecku cierpienia, wywołujący poczucie winy i lęk. Każdy rytuał lub czynność natrętna przynosi ulgę tylko na chwilę, polem dziecko zazwyczaj musi powtarzać przymusową czynność.

Podobnie jak w innych zespołach nerwicowych i tu mamy do czynienia z lękiem jako wiodącym objawem nerwicowym oraz z obniżeniem nastroju, często bardzo nasilonym. Objawy te czasem bywają wstępem lub zwiastunem rozwijających się zespołów psychotycznych.

Nierzadko zespoły nerwicowe są odpowiedzią na jeden duży (np. utrata osoby bliskiej, zmiana miejsca zamieszkania) lub powtarzające się i drążące drobne urazy przy istnieniu niesprzyjającej sytuacji środowiskowej i nadmiernej podatności dziecka na stres.

Jak już wspomniano, leczenie zaburzenia powinno obejmować farmakoterapię, psychoterapię zorientowaną na problemy dziecka, a także terapię rodzinną zorientowaną na redukcje lęku poszczególnych członków rodziny.

Zaburzenia konwersyjne (histeryczne). Pod pojęciem zaburzeń konwersyjnych rozumiemy nieumyślne zmiany lub ograniczenia funkcji wynikające z konfliktu lub potrzeby psychicznej, a nie z fizycznego (anatomicznego) uszkodzenia. Zaburzenia te mogą mieć następujące manifestacje objawowe: zaburzenia ruchowe, takie jak porażenia, niedowłady, niezborność mchów, zaburzenia równowagi, zaburzenia połykania, wymioty, bezgłos histeryczny, rzekome napady drgawkowe, a także zaburzenia narządów zmysłów, takie jak ślepota histeryczna, podwójne widzenie, głuchota, znieczulenie na dotyk i ból, zaburzenia czucia nie odpowiadające anatomicznym schematom unerwienia.

Afonia histeryczna. Może występować pod postacią całkowitego bezgłosu lub mowy szeptanej czy jąkania się. Jest zaburzeniem funkcjonalnym (czynnościowym); nie stwierdza się anomalii w zakresie narządu mowy. Osoby dotknięte tym zaburzeniem wcześniej prawidłowo rozwijały funkcje mowy. Objaw ten jest związany albo 2 rozwojem osobowości histerycznej, albo z reakcją na stres. Z reguły ustępuje całkowicie. Wydaje się częściej występować w środowiskach o niższym stopniu wykształcenia i funkcjonowania społecznego oraz u dzieci o wolniejszym i słabszym rozwoju intelektualnym, nieśmiałych. źle tolerujących sytuacje stresowe.

Podobne prace

Do góry