Ocena brak

Co rozumiemy pod pojęciem umysłowych sprawności realizacyjnych?

Autor /Odil Dodano /12.03.2013

Sprawność języków a dotyczy zarówno rozumienia, jak i mówienia, i stanowi ona wypadkową czterech umiejętności, a więc językowej sprawności systemowej, społecznej, sytuacyjnej i pragmatycznej (Grabias 1986). Pierwsza z nich, czyli sprawność systemowa, związana jest z kompetencją językową, a pozostałe trzy określa się mianem sprawności komunikacyjnej i są one związane z kompetencją komunikacyjną. S. Grabias w najnowszych swych opracowaniach nazywa te sprawności umysłowymi s p r a w n ości a m i rea I izacyjny mi.

Zdaniem cytowanego autora, sprawności decydujące o procesie nabywania kompetencji oraz o sposobach ich wykorzystania ujawniają się jako procesy biologiczne (układ percepcyjnych i realizacyjnych sprawności biologicznych, tj. właściwie funkcjonujący słuch fizyczny, fonematyczny, muzyczny, mobilny mózg i wydolna pamięć, prawidłowo funkcjonujący obwodowy układ nerwowy, mięśniowe oraz kostne układy narządów mowy) i jako komunikacyjne czynności umysłowe, które są sprawnościami realizacyjnymi, czyli sposobami korzystania z kompetencji, zbudowanych wcześniej w umyśle człowieka (Grabias 1997 b).

•    Sprawność systemowa (tj. językowa sprawność systemowa) rozumiana jest jako możliwości nadawcy, jako taki stopień opanowania przez niego systemu językowego na wszystkich trzech poziomach (fonologicznym, morfologicznym i składniowym), który pozwala mu na budowanie sensownych i gramatycznie poprawnych zdań. Normalnie rozwijające się dziecko ma już w wieku 6 lat opanowaną sprawność systemową. Jeżeli jednak w trakcie rozwoju zostanie zakłócona jakakolwiek związana ? mową czynność psychofizyczna, wówczas może dojść do zaburzeń w opanowaniu systemu językowego i w posługiwaniu się nim. Sprawność systemowa może być obniżona lub w ogóle się nie wykształcić (np. w przypadku upośledzenia umysłowego, głuchoty ilp.).

•    Sprawność komunikacyjna jest - zdaniem S. Grabiasa - podstawowym pojęciem lingwistyki stosowanej. Jest to umiejętność posługiwania się językiem w różnych sytuacjach życia społecznego. Tennin ten — jak już wyżej wspomniano - obejmuje swoim zakresem:

a) językową sprawność społeczną, która stanowi umiejętność doboru środków językowych odpowiednich do umysłowych możliwości odbiorcy oraz do funkcji, jaką pełni on w społeczeństwie (tj. do społecznej rangi odbiorcy). Kształtowanie się językowej sprawności społecznej trwa przez całe życie jednostki. gdyż nieustannie zmieniają się role społeczne, jakie człowiek musi w swoim życiu pełnie (od roli dziecka, ucznia, matki, pracownika aż do roli człowieka starego). Sprawność ta wykształca się najpóźniej i jest ukoronowaniem wiedzy o języku i o społeczeństwie. Rozwój tej sprawności może być zaburzony, np. w przypadku schizofrenii czy innych zaburzeń psychicznych;

b)    językową sprawność sytuacyjną, wyrażającą się umiejętnością posługiwania się językiem w wytworzonych przez społeczeństwo sytuacjach interakcyjnych. W tym przypadku jest to umiejętność wyboru odpowiednich środków Językowych narzuconych przez temat wypowiedzi i miejsce jej powstania. Obydwa te komponenty sytuacji warunkują z kolei kanał przepływu informacji (mówienie, pisanie) oraz sposób przekazu infonnacji (dialog, monolog, opowiadanie, opisywanie itd.);

c)    językową sprawność pragmatyczną, która jest umiejętnością osiągania celu wypowiedzi (realizowania intencji). Składają się na nią umiejętności językowego przekazywania emocji oraz językowego realizowania aktów woli (chccń), czyli sprawności w informowaniu, w ujawnianiu stosunku nadawcy do rzeczywistości (w tym do odbiorcy) i w nakłanianiu do działania (Grabias 1997 a).

Dopiero opanowanie wszystkich typów sprawności językowej umożliwia pełne uczestnictwo w komunikacji społecznej decyduje o powodzeniu wypowiedzi.

Proponowane przez S. Grabiasa pojęcie sprawności komunikacyjnej powinno być - jego zdaniem - przydatne m.in. w prakiyce logopedycznej i umożliwić inne niż dotychczas spojrzenie na rozwój mowy dziecka. W tym bowiem ujęciu proces socjalizacji jednostki i ściśle z nim związany rozwój mowy dziecka rozpoczyna się od opanowania sprawności pragmatycznej. Dziecko za pomocą sygnałów nicjęzykowych informuje matkę o swoich stanach emocjonalnych i potrzebach. Później, wraz z pojawieniem się pierwszych elementów' systemu językowego, czyni to za pomocą swoistych wypowiedzi. Rozwój językowej sprawności systemowej trwa do 6 roku życia. Pierwsze elementy systemu językowego pojawiają się około 1 roku życia, a w wieku 6 lat jest on już w pełni ukształtowany. Początkowo proces ten odbywa się we względnie stałych, kilku zaledwie sytuacjach życia codziennego i w jednym tylko układzie ról społecznych (rola podrzędna dziecka).

Sytuacja interakcyjna dziecka zdecydowanie się zmienia w momencie pójścia do przedszkola czy szkoły, albowiem wtedy zachodzi konieczneść opanowania nowych ról społecznych (pojawiają się role wynikające z rang równorzędnych). W tym czasie zaczyna się gwałtowniej rozwijać językowa sprawność sytuacyjna. Najpóźniej kształtuje się sprawność społeczna i - jak uź wspomniano - jej rozwój, zdeterminowany pełnionymi rolami społecznymi, trwa przez całe życie jednostki (Grabias 1997 a).

Podobne prace

Do góry