Ocena brak

Co rozumiemy pod pojęciem: proste opóźnienie rozwoju mowy?

Autor /Eustachy777 Dodano /12.03.2013

W delmicjach prostego opóźnienia rozwoju mowy (synonimy: alalia prolongata,zwykłe opóźnienie rozwoju mowy) zwraca się uwagę na różne aspektytego zjawiska - na jego istotę, objawy i dynamikę rozwoju oraz na przyczyny.

A. I s t o t a p r o s t e g o o p ó ź n i e n i a r o z wo j u mowy

Mowa, kształtując się na normalnej podstawie, powstaje później i wolniejniż zwykle. W końcowej fazie rozwojowej osiąga swój zwykły poziom (Sovak1971).

Opóźnienie rozwoju mowy dotyczy nie tylko ekspresji, lecz i przyswajaniapojęć słownych bardziej złożonych (C. Launay, za: Majewska i in. 1961).

W takich przypadkach rozwój mowy odbywa się z opóźnieniem w stosunkudo wieku, przy niczaburzonym rozwoju recepcji słownej (Dilling-Ostrowska1982).

B. O b j a w y i d y n a m i k a r o z w oj u

W przypadkach prostego opóźnienia rozwoju mowy pierwsze wyrazy pojawiająsię w końcu drugiego, a nawet trzeciego roku życia, lub też do tego czasudziecko posługuje się zaledwie kilkoma bądź kilkunastoma wyrazami o prostejbudowie fonetycznej. Dopiero po okresie względnej stagnacji zazwyczaj następujepewne przyspieszenie procesu rozwojowego. Dynamika rozwoju mowyw całej rozciągłości jest różna od normalnej (Kania 1975).

- U prawidłowo rozwijającego się dziecka okres fizjologicznej niemoty kończysię między dwunastym a piętnastym miesiącem życia, a u dzieci z prostymopóźnieniem rozwoju mowy okres ten może się wydłużyć do trzech lat. Zasóbsłów dzieci, które wykazują SORM jest bardzo Skromny; występują wady artykulacji,dłuższe wyrazy są redukowane do jednej lub dwu sylab. Dzieci te bard/o długo posługują się pojedynczymi słowami lub zdaniami dwu-, trzywyrazowymi.ale z licznymi agramatyzmami (Pruszewicz 1992).

Proste opóźnienie rozwoju mowy stwierdza się, gdy dziecko zaczyna mówićdopiero w trzecim roku życia, a w czwartym roku życia jego mowa nadaljest słabo zrozumiała dla otoczenia (Kordy! 1968).

C. P r z y c z y n y p r o s t e g o o p ó ź n i e n i a r o zw o j u mowy

- Proste opóźnienie rozwoju mowy rozpoznaje się wówczas, gdy nie stwierdzasię żadnych przyczyn somatycznych i psychicznych tego zjawiska. Możeono być uwarunkowane genetycznie lub stanowić następstwo zaniedbań wychowawczychi wpływu środowiska (Pruszewicz 1992).

Nie ma uchwytnego czynnika etiopatogenetycznego (Dilling-Ostrowska 1982).

Przyczyny mogą być różnorodne, zarówno wewnątrzustrojowe, jak też zewnętrzne,zależne od wpływów środowiska (Kordyl 1968; Mitrinowicz-Modrzejewska1963).

O zwykłym opóźnieniu rozwoju mowy można mówić po wyeliminowaniuistnienia głuchoty, upośledzenia rozwoju psychicznego, zaburzeń psychotycznych.afazji rozwojowej. Przyczyną opóźnienia rozwoju mowy mogą być warunkiśrodowiskowe, a także czynniki konstytucjonalne (wrodzone). Oba czynniki- tj. środowiskowe i konstytucjonalne najczęściej ze sobą współdziałają,wpływając na opóźnienie rozwoju mowy (C. Launay, za: Majewska i in. 1961).

W ostatnim czasie coraz częściej podkreśla się rolę czynnika genetycznegow powstawaniu prostego opóźnienia rozwoju mowy, o czym świadczy częste występowanietego zjawiska u członków danej rodziny, szczególnie w linii męskiej.

Wymienione czynniki są trudne do uchwycenia, stąd niejednokrotnie spotykasię określenia, że przyczyny prostego opóźnienia rozwoju mowy są nieznane(nieokreślone, przypuszczalne) lub żc brak uchwytnego czynnika etiologicznego(zob. ICD 10; DSM-IV; Dilling-Ostrowska 1982).

Z prezentowanych definicji wynika, że najwięcej problemów w opisie tegozjawiska stwarza brak jednoznacznych ustaleń, dotyczących wskaźników ilościowo-jakościowych, tzn. w jakim wieku oraz ile i jakie (pod względem poprawności)wypowiedzenia są charakterystyczne dla prostego opóźnietiia rozwojumowy, kiedy dzieci wykazujące tę postać opóźnienia wymawiają pierwszesłowa, zdania itd.. jaki jest przedział czasowy między poszczególnymi etapamirozwojowymi. Trudności stwarza też ustalenie etiologii tego zjawiska. Wątpliwościwzbudza ponadto jego charakter, tzn. nie jest jednoznaczne, czy prosteopóźnienie rozwoju mowy jest zjawiskiem patologicznym czy rozwojowym,ponieważ do tej postaci opóźnień zalicza się zespół opóźnienia mowy czynnej,który nie spełnia warunków określonych w IC D -10 dła normalnych odmianrozwoju (dotyczy to m.in. następstw opóźnienia, tj. późniejszych trudnościw nauce czytania i pisania).

Zgodnie z tradycyjnym podejściem, do prostego opóźnienia rozwoju mowyzalicza się: wycinkowe opóźnienie rozwoju mowy, zespół opóźnienia mowyczynnej oraz opóźnienie rozwoju mowy uwarunkowane środowiskowo.

I. W y c i n k o w e o p ó ź n i e n i e r o z w o j u m o w y (synonimy: nierównomiernyrozwój mowy, wycinkowe opóźnienie w zakresie mowy)

Zdaniem B. Sawy (1990), w niektórych wypadkach brak lub słaby rozwójmowy jest jedynie wycinkowym opóźnieniem mowy, wynikającym z indywidualnegotempa i rytmu rozwojowego dziecka. Ma to miejsce wtedy, gdy wykluczysię działanie czynników środowiskowych, występowanie ogólnego opóźnieniarozwoju i innych zaburzeń, takich jak zaburzenia słuchu, ośrodkowegoukładu nerwowego, emocjonalne itd. Przy wycinkowym opóźnieniu rozwoju mowy - będącym przejawem dysharmonii rozwojowej - dziecko np. długo wypowiadatylko kilka sylab lub słów, za pomocą których komunikuje się z otoczeniem,lub też naśladuje jedynie melodię mowy otoczenia, jednakże sposóbzabawy i zachowania się dowodzą, że jego inteligencja jest w normie. W takichwypadkach rozwój mowy niejednokrotnie rozpoczyna się gwałtownie (bez koniecznościinterwencji) i następnie przebiega prawidłowo.

2. Z e s p ó ł o p ó ź n i e n i a mo wy c z y n n e j (synonim: opóźnienie rozwojumowy czynnej)

Jest to zespół objawów charakteryzujący się tym, że dzieci zaczynają mówićpóźniej i dalszy rozwój ich mowy przebiega z pewnymi trudnościami. WedługT. Zaleskiego (1993) istnieje hipoteza, że zjawisko to stanowi elekt niedojrzałościaparatu artykulacyjnego (opóźnienie miclinizacji włókien nerwów czaszkowychruchowych, które powoduje opóźnienie w przewodzeniu bodźców domięśni artykulacyjnych). T. Zaleski traktuje ten zespół jako przejaw dolnej granicynormy rozwoju mowy czynnej (Zaleski 1992). Z badań tego autora wynika,że zespół opóźnienia mowy czynnej występuje w około 3% populacji dzieciprzedszkolnych. Dotyczy głównie dzieci w wieku od trzech do czterech lat,przy czym częściej chłopców niż dziewczynek (proporcja 3:1). Jest to więcdość powszechne zjawisko (Zaleski 1993).

Dzieci z zespołem opóźnienia mowy czynnej charakteryzuje to, że:

- mówią mało lub wcale;

słyszą dobrze i prawidłowo wykonują polecenia słowne;

w izolacji (rzadziej w sylabach) potrafią wymówić prawie wszystkie głoski,nie potrafią jednak złożyć ich w słowo wypowiedziane płynnie i w należytymtempie;

- ich poziom umysłowy (badany testami bezsłownymi) jest prawidłowy,zgodny z wiekiem. Przy zastosowaniu testów całkowitych (słownych i bezsłownych)wyniki otrzymane w skali bezsłownej i w skali słownej znacznie się różniąna korzyść tych pierwszych. Gdy różnica pomiędzy wynikami owych testówjest nieznaczna, należy podejrzewać upośledzenie umysłowe w stopniu lekkim;

- opóźnione są etapy pojawiania się poszczególnych głosek (opóźniony rozwójartykulacji);

w następstwie opóźnienia rozwoju mowy występują trudności w nauce czytaniai pisania (Zaleski 1992), co przemawia za traktowaniem tego zjawiska nicjako normalnej odmiany rozwoju, lecz jako zaburzenia (za uznawaniem go zajedną z postaci specyficznego upośledzenia rozwoju języka). Jak wcześniejustalono, zakłócenia rozwoju mowy nie mają żadnych konsekwencji dla dalszegorozwoju, co nie ma miejsca w przypadku omawianego tu zespołu.

Na podstawie przedstawionych wyżej informacji można przypuszczać, żezjawisko określane przez polskich autorów jako zespół opóźnienia rozwoju mowy czynnej jest jedną z postaci specyficznego upośledzenia rozwoju języka- dyspraksją werbalną.

W celu zdiagnozowania zespołu opóźnienia mowy czynnej zdaniem T. Zaleskiego(1993) - należy:

- wykonać badanie słuchu dziecka,

przeprowadzić badanie jego inteligencji za pomocą skal bezsłownych,

- wykluczyć istnienie wad organicznych w obrębie aparatu głosowo-artykułacyjnegodziecka,

- sprawdzić poziom rozumienia przez dziecko mowy (zalecając mu wykonaniepoleceń słownych czy wskazywanie nazwanych przez badającego przedmiotówi obrazków).

Przy otrzymaniu prawidłowych wyników wszystkich wymienionych badań,rozpoznajemy zespół opóźnienia mowy czynnej. U takich dzieci nie jest jeszczew pełni dojrzały aparat wykonawczy mowy, przy prawidłowo rozwiniętychośrodkach rozumienia mowy i prawidłowych czynnościach myślenia słownego.Zdaniem 'I'. Zaleskiego, wczesne rozpoznanie tego zjawiska i odpowiednie postępowaniewyrównawcze wobec dzieci z zespołem opóźnienia mowy czynnejumożliwia im opanowanie mowy na poziomie ich rówieśników.

3. O p ó ź n i e n i e r o z w oj u m owy u w a r u n k o w a n e ś r o d o w i s -ko w o

Do społecznych (środowiskowych) czynników sprzyjających powstaniu prostegoopóźnienia rozwoju mowy zalicza się głównie nieodpowiednią stymulacjęrozwoju językowego (Żukowa i in. 1990; Styczek 1980). Oznacza to, że:

brak podniet do mówienia lub nadmiar bodźców słownych mogą wywołaćw dziecku niechęć do kontaktów werbalnych i prowadzić do różnych zahamowańw tym zakresie;

nieprawidłowe wzorce i postawy językowe dorosłych, błędna wymowa,stosowanie nieprawidłowych form gramatycznych, nieadekwatne, ubogie słownictwooraz takie postawy językowe dorosłych, jak np. wzmacnianie własnymzachowaniem błędów wymowy dziecka poprzez uznawanie ich za rozczulającodziecinne bądź naśladowanie sposobu wysławiania się dziecka (tzw. mowa maniek),nie sprzyjają procesowi rozwoju mowy;

niewłaściwa reakcja otoczenia na pierwsze wypowiedzi dziecka (np. brakzainteresowania, lekceważenie wypowiedzi dziecka czy też przyjmowanie ichz nadmiernym entuzjazmem) może być wystarczającym powodem tłumieniachęci dziecka do mówienia i może zaburzać jego naturalną potrzebę komunikowaniasię.

Wskazując na czynniki środowiskowe opóźnienia rozwoju mowy, T. Zaleski(1993) największą rolę przypisuje w tym względzie niewłaściwym kontaktommatki z dzieckiem (zbyt małe zainteresowanie dzieckiem, małomówność matki, luźny związek uczuciowy, brak matki) oraz wielojęzycznemu otoczeniu dziecka(dostarczanie nadmiaru wzorców, które nie mogą być zintegrowane przezmłody organizm), choć ta ostatnia teza jest dyskusyjna.

Również zdaniem R. Milisena (1966). brak prawidłowych interakcji pomiędzydzieckiem a najbliższym Otoczeniem (głównie matką) to najistotniejszaprzyczyna opóźnienia wykształcania się postawy porozumiewawczej. Wśródprzyczyn opóźnień rozwoju mowy autor ten największe znaczenie przypisujeśrodowisku wychowawczemu.

Zdaniem I. Styczek (1980), przy zakłóceniach i zaburzeniach rozwoju mowyuwarunkowanych środowiskowo nie stwierdza się defektów anatomicznych czypsychoneurologicznych, które można by uznać za przyczynę opóźnień. W wieluwypadkach wcześnie podjęta terapia pedagogiczna (rzadziej logopedyczna)i świadoma stymulacja rozwoju mowy daje bardzo dobre rezultaty. W krańcowychsytuacjach (dcprywacji środowiskowej) niezbędne są jednak bardziej radykalneśrodki (np. terapia rodziny dziecka, psychoterapia, zmiana środowiska wychowawczego).

Podobne prace

Do góry