Ocena brak

Co oznaczają pojęcia: głos i mowa zastępcza?

Autor /gorgiiiii Dodano /14.03.2013

Istotą rehabilitacji laryngektomowanych jest nauczenie ich wytwarzania głosu i mowy zastępczej. Tradycyjnie uzyskiwanie głosu i mowy zastępczej polega na:

1. wytworzeniu bani zapasowego powietrza w przełyku,

2. wykorzystaniu fizjologicznego odruchu dźwięcznego odbijania się (ruclus), w wyniku którego powstaje odpowiednie ciśnienie powietrza, umożliwiające wprawienie w ruch określonych struktur anatomicznych zastępujących wiązadła głosowe.

Dzięki temu zjawisku dochodzi do wytworzenia efektu dźwiękowego. Obserwowany w ostatnich latach dynamiczny rozwój chirurgii (samej nauki i możliwości technicznych) przyczynia się do coraz powszechniejszego i bardziej skutecznego wykorzystywania zabiegu miotomii. Zabiegi te w istotny sposób wpływają na rehabilitację głosu i mowy laryngektomowanych, ponieważ stwarzają warunki do fonacji bez konieczności żmudnych ćwiczeń. W efekcie rehabilitacja logopedyczna laryngcktomowanych sprowadza się do wykształcania mowy przetokowej.

Rolę właściwego generatora dźwięków (krtani) mogą przejąć różne struktury anatomiczne zlokalizowane w obrębie gardła i przełyku. W rehabilitacji mowy i głosu chorych po całkowitym usunięciu krtani ważne jesi więc wytworzenie pseudogłośni. Na czynność pseudoglośni największy wpływ ma jej umiejscowienie. Kryterium lo pozwala na wyróżnienie dwóch zasadniczych rodzajów mowy zastępczej:

•    mowy przełykowej w tym wypadku rolę generatora dźwięku przejmują fałdy śluzówki przełyku; pseudogłośnia zlokalizowana jesi więc w przełyku. C. Tarnowska i jej współautorzy (1982) stwierdzają, że klasyczna mowa przełykowa pozwala na dobre przekazywanie treści semantycznych, ale ogranicza przekazywanie treści emocjonalnych. Czynność mówienia jcsl męcząca, co zmusza chorego do częstych przerw w toku wypowiedzi. Głos ma nienaturalnie niskie brzmienie, jest stosunkowo cichy i ma małą rozpiętość. Rehabilitacja trwa długo i jej efektywność nic jesi specjalnie wysoka (12-24% rehabilitowanych opanowuje mowę przełykową w stopniu bardzo dobrym, a aż 33—54% w ogóle nic jest w sianie jej opanować);

•    mowy gardłowej - pseudogłośnia znajduje się w gardle środkowym, między tylną ścianką gardła a nasadą języka. Ten rodzaj mowy zastępczej opanowuje około 10% chorych. Mowa gardłowa jcsl stosunkowo mało ekonomiczna, chociaż dobrze rozumiana przez otoczenie. Jest mało przyjemna dla ucha odbiorcy, ponieważ głos pacjenta jest skrzeczący i powstaje z widocznym wysiłkiem.

A. Pruszewicz (Foniatria kliniczna... 1992) podaje, że przy odpowiedniej rehabilitacji około 60 70% chorych po całkowitej laryngektomii jest w stanie wytworzyć głos zastępczy - przełykowy lub gardłowy.

Poza wymienionymi rodzajami mowy zastępczej wyróżnia się jeszcze:

• mowę przetokową (przetokowo-przełykową i przetokowo-gardłową) warunki anatomiczne umożliwiające ten rodzaj mowy zastępczej uzyskuje się dzięki zabiegom chirurgicznym polegającym na wytworzeniu przetok głosowych i zastosowaniu odpowiednich protez (w chirurgii zabiegi owe noszą nazwę miotomii zwieracza gardłowego z interpozycją).

Przetoki najczęściej tworzone są już w czasie laryngektomii (przetoki pierwotne) lub wtedy, gdy chory nie opanuje naturalnej mowy zastępczej (przetoki wióme). Zabiegi te mają na celu wytworzenie kanału (przetoki z błony śluzowej i mięśnia luh z materiału alloplastyczncgo) między tchawicą a przełykiem lub gardłem dolnym, ułatwiającego lnryngektomowancmu wprowadzenie powietrza z tchawicy do zastępczego zbiornika powietrza.

Mowa tworzona w ten sposób jest podobna do mowy przełykowej lub gardłowej (dlatego też nazywana jest mową przetokowo-przełykową lub przetokowo-gardłową), co zależy od lego, gdzie znajduje się zastępczy zbiornik powietrza i pseudogłośnia (Foniatria kliniczna... 1992). Mowa przetokowa w odróżnieniu od klasycznej mowy przełykowej charakteryzuje się przyjemniejszą barwą dźwięku, dłuższym czasem fonacji, lepszym zaznaczeniem melodii i większą płynnością wypowiedzi oraz mniejszym wysiłkiem przy mówieniu; ton podstawowy i szybkość wypowiedzi zbliżają się do parametrów mowy normalnej. W odróżnieniu od innych rodzajów mowy zastępczej walorem mowy przetokowej jest krótki czas rehabilitacji niezbędny do jej wytworzenia.

Do góry