Ocena brak

CIESZKOWSKI AUGUST, hrabia

Autor /bolek3 Dodano /14.02.2012

CIESZKOWSKI AUGUST, hrabia, ur. 12 IX 1814 w Suchej
(Podlasie), zm. 12 III 1894 w Poznaniu, filozof, ekonomista,
polityk. Po powstaniu 1830-31, w którym brał udział m i m o
niezdolności do służby wojsk., studiował na UJ i od 1833
w Berlinie, u heglisty K.L. Micheleta (1843 założył wraz z nim
tow. filoz. w Berlinie). W 1838 wydał pierwsze dzieło filoz.,
Prolegomena zur Historiosophie (wyd. pol. 1908); 1838—40
podróżował po Francji, gdzie zapoznał się z saintsimonizmem
i fourieryzmem, Anglii, gdzie interesował się organizacją
finansów (1839 wyszła praca C. Du credit et de la circulation,
wyd. pol. 1911), i Włoszech, gdzie 1839 zawiązała się przyjaźń
C. z Z. Krasińskim, poświadczona dozgoifną wymianą korespondencji.
W 1841 przyczyniŁsię do założenia—» „Biblioteki
Warsz.", w której 1842-46 zamieszczał art. świadczące o wielostronności
zainteresowań (m. in. O romansie nowoczesnym
1846); 1842 ukazała się praca GottundPalingenesie(wyd. pol.
1912), a 1844 De la pairie et de 1'aristocratie moderne. Jako
właściciel Wierzenicy pod Poznaniem C. przeniósł się 1843 do
zaboru prus.; od 1848 rozwijał działalność społ.-polit. w duchu
liberalnym, przede wszystkim jako wytrwały obrońca praw
nar. ludności pol.: poseł do sejmu prus. 1848-55 i 1856-66 (od
1860 niemal nieprzerwanie prezes Koła Pol.), współzałożyciel
Ligi Pol. (1849-50), współtwórca i prezes 1857-67 T P N Pozn.,
inicjator i fundator Wyższej Szkoły Rolniczej w Żabikowie
(1870). Często (zwł. od nabycia 1847 majątku we Francji)
przebywał za granicą. Prawdopodobnie już od 1836-38 pracował
nad s u m m ą swych poglądów (—» Ojcze nasz), z której
ukazał się 1848 tylko t. 1 (bezim.).-
System filozoficzny C. wywodził się z niem. filozofii pokantowskiej
(heglizm) i franc. socjalizmu utopijnego, a w tzw.
filozofii nar. (—> J. Gołuchowski, —> J. Kremer, —>K. Libelt, —> B.
Trentowski), której jest najwybitniejszym osiągnięciem, wyróżnia
się charakterem mesjanistycznym (—» mesjanizm). Poddawszy
w niem. pracach rewizji krytycznej system Hegla,
któremu zarzucił ograniczenie schematu historioz. do analizy
przeszłości i afirmacji teraźniejszości, z pominięciem przyszłości,
oraz kontemplatywizm (myśl jako zasada bytu), rozwijał
C. system własny, w którym - przekształcając Fichteański
aktywizm w duchu franc. socjalistów utopijnych - w roli
najwyższej zasady wprowadził czyn, pojęty jako świadome
przekształcanie życia społ., przezywyciężanie filozofii przez
wcielanie jej w życie. Dzieje ludzkości ujmował w heglowską
triadę: starożytność (teza) - epoka uczucia; chrześcijaństwo
(antyteza) - epoka myśli, którą (jako antytetyczną) cechuje
dualistyczne rozdarcie; nadchodząca epoka „czynu" (synteza),
w której nastąpi ogólne pojednanie. Dokonując sakralizacji
historii, widzianej w perspektywie teol. i eschatologicznej,
a zarazem przekładając na kategorie filoz. znane od średniowiecza
koncepcje milenarystyczne, epokę pierwszą uznał za
objawienie w dziejach Boga Ojca, drugą - Chrystusa, trzecią -
Ducha Ś w . Odrzuciwszy, jako jednostronne i niszczące, przekształcenia
rewol. - „przesilenia'' wiodącego do epoki trzeciej
oczekiwał na drodze organicznikowskiego ewolucjonizmu,
przy czym „czynu" przebudowy moralno-społecznej Europy
dokonać miały narody słow., szczególnie polski.
Już pierwsze prace C. zdobyły mu duże uznanie: Mickiewicz
w wykładzie z 6 VI1843 wysławiał jego koncepcję ducha
i ujęcie roli intuicji; krytyka heglizmu znalazła oddźwięk
wśród młodoheglistów niem., myślicieli ros. (A. Hercen) i pol.
(E. Dembowski, który polemizował z późniejszymi filoz. koncepcjami
C.). Wywarł wpływ na młodzieńcze poglądy C.
Norwida, który ofiarował mu 1850 Psalmów-psalm, przede
wszystkim jednak myśl C. (nie tylko w zakresie znanym
z druku) znalazła odbicie w twórczości Krasińskiego, zwł. w —>
Przedświcie, —> Psalmach przyszłości, tzw. Traktacie o Trójcy,
Resurrecturis.

Prolegomena do historiozofii, Bóg i palingeneza oraz mniejsze pisma
filozoficzne z lat 1838-1842, tłum. różni, oprać. J. Garewicz i A. Walicki,
wstęp A. Walicki, W. 1972 BKF; 700 lat 1831-64.
PSB 4 (A. Żółtowski); F W P (B. Baczko); A. W A L I C K I C. -filozoficzna
systematyzacja mesjanizmu, w: Filozofia polska (zbiór.), W. 1967;
tenże Dwa mesjanizmy: Adam Mickiewicz i A. C., w: Filozofia a mesjanizm,
W. 1970; tenże A.C., w: Polska myśl filozoficzna i społeczna
(zbiór.), t. 1, W. 1973; J. H E L L W I G C., W. 1979 Myśli i Ludzie.
Zbigniew Sudolski

Podobne prace

Do góry