Ocena brak

CIESZKOWSKI AUGUST

Autor /Franciszek777 Dodano /27.07.2012

ur. 12 IX 1814 w Suchej (k. Węgrowa), zm. 12 m 1894 w Poznaniu, Filozof, ekonomista i działacz polityczno-społeczny.

Studiował filozofię 1832 na UJ, nast. w Niemczech, głównie w Berlinie (pod kierunkiem heglisty K.L. Micheleta) i Heidelbergu (doktorat 1838); 1838-40 przebywał we Francji i Włoszech; po powrocie do Polski 1840 mieszkał w Warszawie, a potem w Wierzenicy (k. Poznania); 1843 razem z Micheletem założył Berlińskie Tow. Filozoficzne; od 1848 prowadził ożywioną działalność polit.-spot.; jako poseł (z przerwą 1855-59) do parlamentu pruskiego był 1860-62 przew. Koła Pol. w parlamencie;

1857 współdziałał w założeniu Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk; 1870 założył i uposażył wyższą szkołę rolniczą w Źabiko-wie (k. Poznania); 1873 został członkiem AU.
Najważniejsze prace C. dotyczą filozofii — Ojcze nasz (I, P 1848; H-rV, Pz 1899-1906; I-III, Pz 1922-23), Prolegomena zur Historiosophie (B 1838; Prolegomena do historiozofii, Pz 1908, Wwa 1972), Gott und Palingenesia Erster, kritischer Teil(B 1842; Bóg i palingeneza. Część pierwsza — krytyczna, Pz 1912, Wwa 1972). Szczególnie we Francji wysoko oceniono pracę C. dotyczącą ekonomii Du credit et la circulation (P 1839, 18843; O kredycie i obiegu, Pz 1911).

Podczas studiów w Niemczech C. zapoznał się z poglądami F.W.J. Schellinga, G.E. Lessinga, a zwł. G.W.F. Hegla, którego historiozofię przetworzył i uzupełnił w duchu millenarystycznym, wiążąc ją ze społ. ideologią utopijnego socjalizmu franc. (S.H. Saint-Simon, Ch. Fourier) i zbliżając do mesjanistycznych poglądów romantyków pol., głównie Z. Krasińskiego (-»-mesja-nizm).

Przeciwstawiając się społ. i polit, hasłom rewolucji, w filozofii dziejów opowiedział się za progresywistycznym ewolucjonizmem. Na zasadniczy kierunek rozwoju ludzkości patrzył z optymizmem : głosił nadejście „epoki Ducha Świętego", która — jako trzecia z kolei — niebawem miała wyłonić się (zgodnie z dialektyczną architektoniką historii) z przezwyciężenia racjonalistycznych skrajności, będących antytezą pierwotnego irracjonalizmu.

Umoralnienie polityki społ. i międzynar. łącznie z wyeksplikowaniem pełnej treści pojęcia „człowiek" dokonać się ma w tej epoce przez natchniony, twórczy czyn, a nie na gruncie abstrakcyjnych spekulacji. Swą „filozofię czynu", jako jedną z odmian spirytualizmu woluntarystycznego, przeciwstawiał C. zarówno panlogizmowi samego Hegla, jak i materializmowi „lewicy heglowskiej".

Chociaż niektóre poglądy C. (np. wiara w metempsychozę) były nieortodoksyjne, niejednokrotnie deklarował on, z czasem coraz wyraźniej, swą lojalność wobec Kościoła; podczas pobytu w Rzymie 1869-70 próbował oddziaływać na uchwały podejmowane na Soborze Wat. I. Myśl społeczną C. cechowały tendencje zachowawcze;

mimo to stał się prekursorem idei ekumenizmu, awansu ludów zapóźnionych w rozwoju cywilizacyjnym, likwidacji konfliktów zbrojnych i socjalizacji na skalę ogólnoplane-tarną, która miała znaleźć swój wyraz w utworzeniu Powsz. Trybunału Narodów łącznie z Soborem Ludzkości.

 

A. Żółtowski, Graf August C. Philosophie der Tat. Die Grundzüge seiner Lehre und der Aufbau seines Systems, Pz 1904; A. Roszkowski, Poglądy społeczne t ekonomiczne Augusta C, Pz 1923; E. Dąbrowski, Pojęcie Trójcy Świętej u Augusta C, PT 8(1927) 113-141; K. Kowalski, Filozofia Augusta hrabiego C. w świetle zasad filozofii św. Tomasza z Akwinu, Pz 1929; M. Klepacz, Idea Boga w historiozofii Augusta C. na tle ówczesnych prądów umysłowych. Ki 1933; A. Wojtczak, Philosophie der Freiheit bei August C, Niepokalanów 1933 ; W. Kühne, Graf August C, ein Schüler Hegels und des deutschen Geistes, L 1938; A. Żółtowski, PSB IV 62-65; J. Keller, Czyn jako wyraz postawy moralnej Augusta C, Lb 1948; Bibliografia filozofii polskiej 1831-1864, Wwa 1960, 35-51; T. Kroński, Rozważania wokół Hegla, Wwa 1960, 157-227; J. Garewicz, August C. w oczach Niemców w latach trzydziestych-czterdziestych XIX wieku, w: Polskie spory o Hegla 1830-1860, Wwa 1966, 205-241; A. Walicki, C. a Hercen, w: Polskie spory o Hegla 1830-1860, Wwa 1966, 153-203; W. Wąsik, Historia filozofii polskiej, Wwa 1966, II 339-396; A. Wojtkowski. August C. 1814-1894, w: Wielkopolanie XIX wieku, Pz 1969, II 141-174; A. Walicki, Dwa mesjanizmy. Adam Mickiewicz i August C, w; Filozofia a mesja-ntzm, Wwa 1970, 9-88; B. Baczko, FPS 52-59; I. Curyło, Historia i moralność w filozofii Augusta C, Etyka 9 (1971) 25-39; A. Walicki, August C, w: Polska myśl filozoficzna i społeczna, Wwa 1973,1 395-442; A. Siemianowski, August C. Myśliciel, człowiek czynu, WDr 3(1975) z. 5, 54-65; B. Krawczyk, Treści teologiczne nauki o Duchu Świętym w pismach Augusta C, Wwa 1976 (mpsBATK); Z. Drozd, Społeczność epoki Ducha Świętego u Augusta C, Lb 1977 (mpsBKUL).

Podobne prace

Do góry