Ocena brak

CHRZEŚCIJAŃSTWO - DOKTRYNA

Autor /Germanik Dodano /27.07.2012

Źródłem doktryny chrzęść, jest ->- objawienie dokonane przez -»• Jezusa Chrystusa, -*• Boga-Czło-wieka i uformowane przez -> Dwunastu w -* Tradycji apostolskiej Kościoła pierwotnego (-> chrześcijaństwo I B); podstawowa treść tej doktryny funkcjonowała początkowo w postaci formuł wiary i ->• homologii oraz formuł katechet. (-»• katecheza pierwotna) i hymnów, które to teksty w okresie redakcyjnym poszczególnych pism bibl. włączano do powstających ksiąg NT (Biblia II B);

przyjąwszy nazwę ->• depozytu wiary, pełniącego funkcje normatywne dla -* reguły wiary, została po raz pierwszy sformułowana w -> Apostolskim składzie wiary, którego artykuły usystematyzowano w -> Konstantyno-polsktm symbolu wiary z 381, a później w tzw. Atanazjań-skim symbolu wiary; wyrażoną w tych symbolach doktrynę przyjmują główne wyznania chrzęść., do których oprócz -> katolickiego Kościoła zalicza się m.in. -> anglikański Kościół (IV), -»• ewangelickoaugsburski Kościół (IV), ewangelickorefor-mowany Kościół (IV), prawosławny Kościół (IV) oraz Kościół -»• baptystów (II) i -»• metodystów (II), pozostałe zaś wyznania (zwł. -> wolne Kościoły) w formie nieco zmodyfikowanej.

Jako religia monoteistyczna ch. przyjmuje istnienie osobowego -* Boga (III-VI) w -»• Trójcy Świętej jedynego ; jest on -»• bytem samoistnym, niezłożonym, niezmiennym, niematerialnym, czyli absolutną jednością, mającym nieograniczone życie, czyli wiecznym, całkowicie oddzielonym od świata i przewyższającym go pełnią własnych -> doskonałości (zwł. prawdy, dobra i miłości), czyli transcendentnym; każda z osób Bożych ma nie tylko jedną i tę samą naturę Bożą, ale także pozostaje we wzajemnej relacji osobowej na zasadzie pochodzeń — Bóg Ojciec stanowi zasadę pochodzeń dla -> Syna Bożego, a razem z Synem (-» Filioque) dla Ducha Świętego;

jako Ojciec wszechmogący jest Bóg stwórcą duchowego i materialnego wszechświata, który utrzymuje w istnieniu i działaniu, kierując zarówno biegiem -> kosmosu, jak też historią ludzkich jednostek i społeczności (-> Opatrzność Boża); w ich istnieniu odbiera on chwałę ( -> chwała Boża), a od istot rozumnych osobistą -*• adorację i kult.

Wyróżniwszy wśród ziemskich bytów -> człowieka, istotę zarówno cielesną (-*• ciało ludzkie) jak i duchową (-> dusza ludzka), obdarzył go Bóg -* nieśmiertelnością, stwarzając na swoje podobieństwo (-*• obraz Boży), udzielając mu -* łaski Bożej i swej przyjaźni (-> dziecięctwo Boże), dzięki czemu partycypuje on zarówno w wymiarze przyrodzonym jak i nadprzyr. (-*• dwuwymiarowość), oraz powołując go do wiecznego życia (-»• pełnia eschatyczna).

Postawa nieposłuszeństwa wobec Bożych nakazów, zw. -> grzechem pierworodnym pierwszej pary ludzi ( -> Adam, Ewa), nie wywołała ze strony Boga odwetu, ale mimo mającego się kończyć -»• śmiercią doczesnego życia człowieka, zapowiedź jego -* odkupienia przez -*• Mesjasza, którym został Syn Boży, złączony -*• hipostatyczną unią z naturą ludzką (ciałem i duszą) w Jezusie Chrystusie będącym historiozbawczą konkretyzacją Boga (->• communicatio idiomatum);

przyszedłszy na świat w wyniku cudownego poczęcia z Ducha Świętego (-* wcielenie Syna Bożego) i narodzenia z Maryi Dziewicy (-> Matka Boża) zapoczątkował realizację -> Królestwa Bożego chrztem w Jordanie (-»• chrzest Pański) i kontynuował ją głoszeniem -> słowa Bożego o konieczności zawarcia nowego -+ przymierza z Bogiem wzywając człowieka poprzez objawienie za pomocą swego słowa i działania, zwł. -> cudów (III), do uświadomienia sobie i zaakceptowania nowej egzystencji eschat. („Królestwo moje nie jest z tego świata", J 18,36);

ponosząc męczeńską śmierć na -* krzyżu, który dzięki niemu stał się odtąd symbolem chrześcijan, przeniósł się do wieczności. Po osiągnięciu pełni eschat, swego człowieczeństwa przez zmartwychwstanie (-»• zmartwychwstanie Chrystusa) kontynuował Chrystus proces objawienia, dając wybranym przez siebie -» świadkom wgląd w swoją nową eschat, egzystencję (-»• chrystofania) ;

z takiej pozycji udzielając mis. posłannictwa Dwunastu (Mt 28,18-20) ustanowił specjalną wspólnotę rei. i jako Chrystus uwielbiony (-> ciało Chrystusa) dokonał w nią jakby drugiego wcielenia (-» Duch Chrystusa), w wyniku czego stanowi ona -»• Mistyczne Ciało Chrystusa; zakończywszy ekłezjotwórczą działalność w ostatniej chrys-tofanii zw. -*• wniebowstąpieniem Chrystusa (Dz 1,9-11) oraz w -»• zesłaniu Ducha Świętego (Dz 2,1-4) stał się niewidzialną głową swego -*• Kościoła, który jest jeden (-»• jedność), święty (-»• świętość), powszechny (-»- powszechność) i apostolski (-»• apostolskość).

Kościół będąc znakiem i narzędziem zjednoczenia wewn. z Bogiem i jedności całego rodzaju ludzkiego (KK 1) realizuje swe posłannictwo zbawcze w zakresie przekazywania rzeczywistości nadprzyr. tak w formie werbalnej (->- słowo Boże), jak i realnej (-*• sakramenty) poprzez hierarchiczne -»• kapłaństwo, związane w niektórych Kościołach z obowiązkiem życia w -»• celibacie (IV), jak również poprzez -»• kapłaństwo wspólne całego -*• Ludu Bożego; pomocą służy osobiste oddziaływanie Boga, udzielającego przez Ducha Świętego specjalnych -> natchnień czy -*• charyzmatów (nieliczne denominacje absolutyzują tę formę oddziaływania), a także działalność -»• duchowieństwa i -*• laikatu w ramach ogólnego i specjalnego -> duszpasterstwa.

Warunkiem włączenia się człowieka w Mist. Ciało Chrystusa (-*- przynależność do Kościoła) jest przyjęcie wezwania Chrystusa przez rei. -> wiarę w słowo Boże oraz przez chrzest, początkowo konwertytów po podjęciu osobistej decyzji (niektóre Kościoły i wspólnoty uznają tylko chrzest dorosłych), a z biegiem czasu również niemowląt po podjęciu decyzji przez wspólnotę kośc. (poczęcie dziecka też jest uzależnione wyłącznie od decyzji jego rodziców), która ochrzczonemu zapewnia rei. rozwój jego osobowości.

Dzięki przyjęciu egzystencji nadprzyr. manifestowanej w postawie wiary oraz jej doskonaleniu poprzez uczestnictwo w bezkrwawej ofierze, ustanowionej przez Chrystusa podczas Ostatniej Wieczerzy (-»• eucharystia, -* wieczerza Pańska) oraz ukierunkowanej ku złożonej na krzyżu ofierze zbawczej i jego uwielbieniu w chwale zmartwychwstania (->• paschalne misterium), człowiek realizuje -> zbawienie w zakresie sakr.; natomiast dzięki przestrzeganiu norm postępowania wyznaczonych przykazaniami -*• dekalogu zinterpretowanymi w kontekście nowotest. rozumienia przykazania -> miłości Boga oraz -*• miłości bliźniego (zwł. poprzez -* uczynki miłosierdzia) realizuje on swe zbawienie w zakresie moralnym.

Z uwagi na powszechność zbawczej woli Boga, w tym także wobec człowieka żyjącego poza ch., istnieje możliwość zbawiania się wierzących w rei. społecznościach pozachrześc, a niewierzących nawet w pozarel. wspólnotach (sprowadzających swe zainteresowania i działalność do -> ziemskiej rzeczywistości), by wyłącznie w nich realizować prawdę, dobro i miłość (-»• anonimowe chrześcijaństwo); proces ten staje się zrozumiały dopiero w aspekcie dwuwymiarowości struktury bytowej nadanej przez Boga -»• człowiekowi (II D,E; III B,Q w akcie zaistnienia (obydwa wymiary należą do jego istoty) oraz w myśl zasady -*• extra Ecclesiam salus nulla, podkreślającej, iż zbawienie dokonuje się zawsze przez Chrystusa, w Chrystusie i z Chrystusem (-* ana-kefalaiosis).

Droga ziemskiego życia każdego człowieka odbywa się więc w Duchu Świętym, z Chrystusem uwielbionym działającym nadal w sposób mist, w Ludzie Bożym, ku pełni eschat, (większość Kościołów i wspólnot lokalizuje ją w transcendencji, a niektóre z nich w immanencji głosząc 1000-letni okres panowania Chrystusa z wybranymi na ziemi), kiedy to Chrystus eschat, odda wszystko i wszystkich Bogu Ojcu (-> apokatastaza) ;

nastąpi wówczas -> zmartwychwstanie ciał oraz -»• sąd ostateczny, na którym ujawniony zostanie przez Boga jego plan zbawczy (-»• ekonomia zbawienia) i ukazany w relacji do zbawczych dziejów (-»• historia zbawienia) poszczególnych jednostek i społeczeństw oraz całego wszechświata, a zarazem zostanie wyjaśniona tajemnica sensu -*• zła, zwł. -*• grzechu i ludzkiego ->• cierpienia; Jezus Chrystus, jako sędzia całej ludzkości potwierdzi utrwalenie stanu duszy w dotychczasowym życiu człowieka na ziemi, uzależniając go od miłości przez niego przyjętej (-»• niebo), czy też odrzuconej (-»• piekło).

Prawdy doktrynalne ch. należące do depozytu wiary głosi i interpretuje w sposób nieomylny -»• nauczycielski urząd Kościoła; podczas gdy w ch. katolickim nieomylność w sprawach wiary i moralności chrzęść jest przywilejem -*• papieża i pozostających z nim w łączności -> biskupów (II B 2) zarówno w zakresie nauczania uroczystego (->• ex cathedra, -* sobór) jak też zwyczajnego, to w ch. prawosławnym, które przyjmuje zasadę soborowości (->• sobornost), jest ona udziałem -»• biskupów (IV B 1,2) oraz wszystkich wiernych (podobnie w ch. starokatolickim), a w ch. anglikańskim udziałem całej wspólnoty eklezjalnej, nazywanej ostatecznym kryterium nieomylności prawd zdefiniowanych ludzkim autorytetem na soborach (-»• anglikański Kościół TV B 1);

w niektórych wspólnotach nieomylność uzależniona jest od natchnienia Bożego. Poszczególne zagadnienia doktryny chrzęść, otrzymywały często nową formę wyrazu w wyniku refleksji teol., uwarunkowanej odmienną mentalnością filoz., kulturową i wyznaniową środowiska, w którym się rozwijały;

chociaż w zakresie -*• trynitologii i -*• antropologii (V) utrzymywała się dość znaczna jednolitość poglądów w poszczególnych wspólnotach ch., o wiele większa rozmaitość wystąpiła w -»• pneumatologii, -> protologii, -*• charytologii, -*• ha-martiologii czy -* eschatologii; zasadnicze różnice zaistniały natomiast w zakresie problematyki ->• chrystologii, -* soteriologii, ->• mariologii, eklezjologii i -*• sakramentologii, które to dziedziny stały się przedmiotem interkonfesyjnych ->• dysput teologicznych, polemik, często nawet inwektyw, a w 2. poł. XX w. (zwł. po Soborze Wat. II) przedmiotem ekumenicznego -*• dialogu (III).

O ile w starożytności i średniowieczu doktryna chrzęść zadecydowała o ukształtowaniu się tzw. -> chrześcijańskiej filozofii, to począwszy od okresu oświecenia ulegała wpływom -*• deizmu, stwarzając okazję do powstania tzw. -*• liberalnej teologii, upowszechnianej w intelektualnych środowiskach ch. protestanckiego od XVIII do pocz. XX w.

 

G. Esser, J. Mausbach, Religion, Ch., Kirche I-III, Ke 1911-13, 1923s; Harnack DG I-III; K. Adam, Das Wesen des Katholizismus, Au 1924, D 19566 (Istota katolicyzmu, Pz 1930); Barth KD I-IV; H. de Lubac, Catholicisme. Les aspects sociaux du dogme, P 1938, 19658 (Katolicyzm. Społeczne aspekty dogmatu, Kr 1961); R. Guardini, Das Wesen des Ch., Wü 1939,1958s; K. Prümm, Ch. als Neuheitserlebnis, Fr 1939; W. Eiert, Der christliche Glaube. Grundlinien der lutherischen Dogmatik, H 1940,1960s; M.J. Scheeben, Die Mysterien des Ch. (kritische Ausgabe), Fr 1941 (Tajemnice ch., Kr 1970); O. Cullmann, Les premières confessions de foi chrétienne, P 1943,1949a; A. Źychljński, Tajemnice katolicyzmu, Pz 1946; F. Gogarten, Was ist Ch.?, Gö 1956, 19592; O. Karrer, Reich Gottes heute, Mn 1956; Schmaus KD I-V; P. Evdokimov, L'orthodoxie, Neh 1959 (Prawosławie, Wwa 1964); Granat DK I-VIII; J. Hasenfuss, Gottes Reich auf Erden. Religion, Ch., Kirche, Mn 1960; F. Varillon, Eléments de doctrine chrétienne I-II, P 1960-61 (Zarys doktryny katolickiej, Wwa 1972); J. Pépin, Les deux approches du ch., P 1961 ; Christus und die Kirche. Berichte der Theologischen Kommission über Christus und die Kirche an die Vierte Weitkonferenz für Glauben und Kirchenverfassung Montreal 1963, Z 1963; O. Cullmann, La foi et le culte de l'Eglise primitive. Neh 1963; R. Łukaszyk, Teologiczne spojrzenie na Kościół, Kat 8(1964) 5-10; A. Schütze, Zugang zum Ch., St 1964; MySal I-V; Unser Glaube. Christliche Selbstverständnis heute I-V, Mz 1967-68; II „Credo" del Popolo di Dio, Mi 1968 ; J. Ratzinger, Einführung in das Ch. Vorlesungen über das „Apostolische Glaubensbekenntnis", Mn 1968,197412 (Wprowadzenie w ch., Kr 1970); Une introduction à la foi catholique, P 1968; Doctrine pour le Peuple de Dieu, P 1969; F. Holböck, Credimus. Kommentar zum „Credo" Paulus VI, Sa 1969,19702; R. Łukaszyk, Kościół jako wspólnota w Chrystusie, ZNKUL 12(1969) z. 3, 3-17; Schmaus GdK I-II; A. Zuberbier, Wierzę... Dogmatyka w zarysie, Ka 1969; L. Bouyer, L'Eglise de Dieu. Corps du Christ et temple du salut, P 1970 (Kościół Boży, Mistyczne Ciato Chrystusa i Świątynia Ducha Bożego, Wwa 1977); E. Brock, Die Grundlagen des Ch., Bn 1970; Christuszeugnis der Kirche, Es 1970; R. Schnackenburg, F.J. Schierse, Wer war Jezus von Nazareth? Christologie in der Krise, D 1970 (Kim byl Jezus z Nazaretu?, Znak 30(1978) 485-548); Das Unverzichtbare am Ch., Mz 1971; H. Köster, J.M. Robinson, Entwicklungslinien durch die Welt des frühen Ch., T 1971 ; H. Thielicke, Ich glaube. Das Bekenntnis der Christen, Fr 1971 ; H. von Campenhausen, Das Bekenntnis im Urchristentum, ZNW 63(1972) 210-253; Granat CB I-II; H. Zahrnt, Wozu ist das Ch. gut?, Mn 1972; Neues Glaubensbuch. Der gemeinsame christliche Glaube, Fr 1973,197513 (Nouveau livre de la foi. La foi commune des chrétiens, P 1976); H. Wagenhammer, Das Wesen des Ch. Eine begrijfsge-schichtliche Untersuchung, Mz 1973; E. Schillebeeckx, Jezus. Het verhaal van een levende, Bloemendaal 1974,19753 (Jesus. Die Geschichte von einem Lebenden, Fr 1975,1978a); M. Bellet, Au Christ inconnu, P 1976; A. Brunner, Ch. als Gemeinschaft mit Gott durch Christus, Rb 1976; H. Langkammer, Credo pierwotnych Kościołów. Najstarsze chrystologiczne wyznanie wiary, CT 46(1976) z. 3, 43-49; D. Lührmann, Glaube im frühen Ch., Gü 1976; K. Rahner, Grundkurs des Glaubens. Einführung in den Begriff des Ch., Fr 1976,1978»; Konziliare Gemeinschaft, US 32(1977) 94-165; A. Nossol, Chrystologiczna konkretyzacja pojęcia Boga, ZNKUL 20(1977) z. 2, 3-11; E. Schillebeeckx, Ge-rechtigheid en liefde. Gerade en bevrijding, Bloemendaal 1977 (Christus und die Christen, Die Geschichte einer neuen Lebenspraxis, Fr 1977.19783); H.G. Fritzsche, Hauptstücke des christlichen Glaubens, B 1978; H. Küng, Existiert Gott? Antwort auf die Gottesfrage der Neuzeit, Mn 1978, 729-767.

Podobne prace

Do góry