Ocena brak

CHRYSTUS KRÓL - KULT

Autor /Dobieslaw Dodano /26.07.2012

Teologiczną podstawą kultu Ch.K. jest czyn zbawczy Chrystusa, który jako człowiek dzięki hipostatycznej unii z Trójcą Świętą osiągnął w zmartwychwstaniu (zmartwychwstanie Chrystusa) przez uwielbienie pełnię eschatyczną swego człowieczeństwa i przez to stał się „pierworodnym wobec każdego stworzenia" (Kol 1,15);

przywróciwszy całe stworzenie Bogu w tajemnicy paschalnej ( paschalne misterium), nabył do niego prawo własności (1 Kor 15,27-28); manifestacją tego prawa w czasach ostatecznych będzie sąd Syna Człowieczego nad całym stworzeniem (Mt 25,31-46; 2 Kor 5,10) w celu oddania go Bogu Ojcu (-> apokatastaza).

1. Tytuł króla stosowany do Chrystusa (Kyrios, Theos, Basileus) występował już w pismach NT, w Listach Pawła Apostoła i w Apokalipsie św. Jana; nie tylko nawiązywał do idei panowania Boga nad jego ludem w ST, ale pozostawał w ścisłej relacji do tytułu królów żyd., a także cesarzy rzym., wyrażając ideę panowania nad własnym narodem.

W II i III w. motyw królewskości pojawiał się wprawdzie w pismach teol. (Ireneusz, Klemens Aleks., Orygenes) i lud. (Acta martyrům), a także w sztuce (np. Chrystus w purpurowym płaszczu król. w scenie rozmowy z samarytanką u studni — malowidło z III w. w katakumbach Pre-tekstata), lecz nie upowszechnił się, gdyż ulubionym tematem był w tym okresie Chrystus jako Dobry Pasterz, cudotwórca i filozof.

Idea Ch.K. stała się dominująca od IV w. pod wpływem ogłoszonego na Soborze Nic. I (325) dogmatu o jedności natury Boga i Jezusa Chrystusa, Syna Bożego, „którego królestwu nie będzie końca" (-> Nicejsko-konstantynopolski symbol wiary); dla ukazania treści panowania Chrystusa stosowano wówczas ces. symbolikę w formułach zapożyczonych z kultu cesarza oraz z teologii polit. (Atanazy Wielki, Epifaniusz, Euzebiusz z Cezarei), interpretującej władzę ces. jako namiestnictwo Chrystusowe (-» cesarz II).

W wyniku tego w gr. literaturze chrzęść, przedstawiano Chrystusa jako króla niebios tronującego w pałacu, w otoczeniu aniołów stanowiących jego straż przyboczną oraz jako głównego dowódcę armii chrzęść, który jak cezar w cyrku przewodniczy grze życia, rozdając korony szczególnie przez siebie umiłowanym (Homilie Jana Chryzostoma);

znalazło to odbicie w przedstawieniach Ch.K. rozdającego wieńce zwycięstwa męczennikom lub otoczonego aniołami jako paladynami tronu. W łac. literaturze chrzęść wiązano tytuły Christos Basileos oraz Imperator z ideologią zwycięstwa odniesionego przez rzym. imperium; triumf Chrystusa widziano w triumfie Konstantyna Wielkiego i Kościoła;

te motywy włączono w sztuce do wizerunku Chrystusa jako króla, zwycięzcy i triumfatora; nimb i kula ziemska stały się odtąd znakami jego panowania nad światem. Wpływ symboliki ces. nie ograniczał się zresztą wyłącznie do postaci Chrystusa; dużą liczbę atrybutów z imperialnej sztuki rzym. przejęła w IV w. sztuka chrzęść, w charakterze autonomicznych symboli (np. labarum Konstantyna, -» Etimasię, cyborium).

Ideę Ch.K. podkreśla też wczesnochrześc. bazylika przez zachowanie niektórych elementów z ces. sal audien-cyjnych (np. baldachim nad ołtarzem, welony wokół cyborium); ośrodkiem obrzędów liturg., upodobnionych do dworskich ceremonii, był Ch.K. Chwały, obecny w księdze Ewangelii umieszczanej na tronie, przed którą palono świece i kadzidło jak przed wizerunkiem cesarza.

W -»- antiocheńskiej liturgii obrzęd eucharystii porównywano do król. posłuchania, co uwydatnia się m.in. w liturgii bizant., a także baroku (III); do króla obecnego pod postaciami chleba i wina wierni powinni się zbliżać z drżeniem bojaźni (-» bojaźń Boża).

2. W liturgicznych tekstach idea Ch.K. uwidocznia się od IV w. przede wszystkim w konkluzjach modlitw („przez Chrystusa, który w jedności z Ojcem żyje i króluje na wieki").

W Te Deum Chrystus nazwany jest królem chwały, w Exsultet — królem-zwycięzcą, w hymnach Prudencjusza z IV w. — uczczonym darami magów Bogiem i królem, który rozkazuje gwiazdom (-> Quicumque Christum quaeritis, Magi videntes parvulum), w hymnie Seduliusza z V w. A soils ortus cardine — wodzem i pasterzem, a w anonimowym hymnie na Wniebowstąpienie Pańskie Aeterne Rex altissime — wiekuistym królem, który rządzi światem.

W hymnach nieszpornych okresu wielkanocnego O Rex aeterne Domine oraz Ad cenam Agni providi, znanych z reguły Cezarego z Arles, Chrystus nazwany jest królem i wodzem, w hymnie Rex gloriose martyrům z V w. — królem i nagrodą męczenników. Wg reguły benedyktyńskiej mnich ma pod wodzą Ch.K. podejmować walkę w zbroi posłuszeństwa.

Tytuł Ch.K. z -» paschalnym misterium, przede wszystkim z męką, związał w VI w. Wenanty Fortunat, podkreślając, że Chrystus króluje z drzewa, które dźwiga ciało Króla niebios (-> Vexilla Regis prodeunt, Fange, lingua, gloriosi praemium certaminis). Śpiewany od IX w. w Niedzielę Palmową hymn bpa Orleanu Teodulfa Gloria laus et honor oraz anonimowy hymn Celsae salutis gaudio z X w. sławią idącego na mękę Ch.K. Izraela i zarazem Króla przychodzącego w chwale;

myśl tę podejmuje antyfona Cum audisset w procesji z palmami (Witaj Królu, Stwórco wszechświata, który przyszedłeś nas odkupić). Wielkanocna sekwencja Wipona Victimae paschali laudes oraz hymn -> Aurora lucis rutilât zawierają prośbę o miłosierdzie Ch.K. w dzień jego zwycięstwa nad śmiercią, a hymn -» O nata lux de lumìne o Przemienieniu Pańskim zwrócony jest do Króla nieba, Króla wiecznej chwały.

Aklamację na cześć Ch.K. wiecznej chwały dodawano do doksologii wstępnej w oficjach wielkiego postu (zamiast Alleluja). Powstały w tym samym czasie w rzym. liturgii śpiew litanijny za Kościół i papieża z aklamacją Christus vincit, Christus régnât, Christus imperai prosi Ch.K. jako Króla królów o nadejście królestwa pokoju.

Prośbę o wzięcie w posiadanie serc wiernych przez Ch.K. zawiera hymn na święta apostołów -» Claro paschali gaudio, a o przyjęcie wiernych do służby wojskowej w jego pałacu — hymn wielkanocny -> Chorus novae Jerusalem bpa Chartres Fulberta (zm. 1028); prośba o wyzwolenie dusz od kary po śmierci dominuje w ofertorium mszy za zmarłych Domine lesu Christe Rex gloriae, a przekonanie, że zbawienie ludzi zależy od jego upodobania — w sekwencji Dies ¡rae, podkreślającej, że majestat Ch.K. wywołuje u człowieka bojaźń Bożą.

Anonimowy hymn lesu Rex admirabais nazywa Chrystusa zwycięskim Królem nowej chwały, Tomasz z Akwinu w hymnach i sekwencji na Boże Ciało — Królem narodów, który przelał krew, a siebie jako nagrodę daje ze stołu w nowym królestwie; anonimowy hymn Aplata virgo lampade (XIV w.) opisuje wejście Dziewicy na ucztę weselną wiecznego Króla chwały. Prośbę o udział w chwale Ch.K. zawierają też teksty mszalne na święto Przemienienia Pańskiego (XV w.) i na dzień św. Ludwika Króla (XVI w.).

Idea Chrystusa jako przychodzącego na świat Króla narodów i Króla-prawodawcy jest tematem tzw. antyfon „O" na ostatnie dni adwentu (XV w.), a jako Króla nad królami i władcy nad panującymi — tematem modlitw mszalnych o św. Ludwiku i na czas wojny (XVI w.).

Tytuł Ch.K. występuje w wielu pol. pieśniach rei. od XVI w., począwszy od pasyjnych (Krzyżu święty nade wszystko, Zawitaj Ukrzyżowany, Ach, Królu mój nad królami, Płaczcie anieli, Króla wznoszą się znamiona) i kolęd (Królu anielski, Jezus malusieńki Dzisiaj w Betlejem, Raduj się ziemio. Witajmy Jezusa, Tryumfy Króla niebieskiego), poprzez majestatyczne pieśni procesji eucha-ryst. (Idzie, idzie Bóg prawdziwy, Twoja cześć, chwalą), do akcentów o Ch.K. w pieśniach do Serca Jezusa z końca XIX w. i nielicznych z XX w., związanych z uroczystością Ch.K. (Króluj nam Chryste, Narodów Zbawco, Na Twojej Chryste świętej skroni, Idziesz przez wieki. Cóż Ci Jezu damy).

3. Święto Ch.K. ustanowił pap. Pius XI ene. Quas primas z 11 XII 1925 na ostatnią niedzielę października w wyniku starań Société du Règne Social de JésusChrist; miało ono na celu uczczenie i przybliżenie wiernym ideału człowieczeństwa Chrystusa, w którym zharmonizowane jest wszelkie działanie, podporządkowane prawu miłości. Stało się świętem Akcji Katolickiej i miało przyczynić się do mor. i rei. odnowy życia (kształtowanie osobowości na modłę Chrystusa) oraz zapobiec dechrystianizacji; postcommunio zawiera prośbę do Boga, aby bojowanie pod sztandarem Ch.K. doprowadziło do królowania z nim w wieczności.

Hymny V. Genovesiego Aeterna imago Altissimi, Te saeculorum Principem oraz Vexilla Christus inclita podkreślają, że panowanie Ch.K., pełne miłości i dobroci, powinny uznać wszystkie narody; lekcja mszalna (Kol 1,12-20) i prefacja natomiast — że Ch.K. jest też Królem wszechświata.

Święto Ch.K. dopełnia kult człowieczeństwa Chrystusa, istniejący dotąd w formie nabożeństwa do Najśw. Serca Jezusa; złączenie święta z niedzielą podkreśla jego charakter paschalny; bezpośrednie zaś sąsiedztwo z uroczystością Wszystkich Świętych zwraca uwagę na ponad-ziemski wymiar Królestwa Chrystusa (J 18,33-40).

Papież Paweł VI przeniósł 1969 święto na ostatnią niedzielę -•roku liturgicznego i nadał mu nazwę Ch.K. Wszechświata, podkreślając w ten sposób, że w tajemnicy paschalnej zawiera się równocześnie początek i kres dziejów świata (-* A i Si); liturg. teksty święta, zorientowane ku Ch.K. i sędziemu świata, mówią o dążeniu całego stworzenia do pełni oraz o udziale człowieka w ludzkiej zwierzchności Chrystusa przez pomnażanie dobra w świecie (-* apostolat IV 3).

W Polsce istnieją liczne kościoły pod wezwaniem Ch.K., wzniesione m.in. 1925 w Białymstoku, 1930 w Jarocinie, 1931 w Gdańsku, 1934 w Warszawie, 1935 w Gliwicach, 1937 w Rzeszowie, 1938 w Poznaniu, 1939 w Katowicach (katedra), 1967 w Gnieźnie, 1968 w Kielcach; 1976 było w Polsce 195 kościołów pod tym wezw., m.in. 16 w diec. szczecińsko-kamieńskiej, 14 w koszalińsko-kołobrzeskiej, 12 w archidiec. poznańskiej, 11 w diec. gorzowskiej, 9 w archidiec. wrocławskiej.

 

J.A. Jungmann, Gewordene Liturgie, In 1941, 313,314; W. Durig, LThK U 1130-1131; R. Schnackenburg, Gottes Herrschaft und Reich. Eine biblisch-theologische Studie, Fr 1958,1965*; A. Höckel, Christus der Erstgeborene. Zur Geschichte der Exegese von Kol. 1.15, D 1965; W. Thüssing, Per Christum in Deum. Studien zum Verhältnis von Chrlstozentrlk und Theozentrik in den paulinischen Hauptbriefen, Mr 1965; H. Riedlinger, Die kosmische Königsherrschaft Christi, Conc 2(1966) 53-63; G. Rousseau, Die Idee des Königtums Christi, Conc 2(1966) 63-69; N. Kehl, Der Christushymnus im Kolosserbrief, St 1967; A. Vögtle, Das Neue Testament und die Zukunft des Kosmos, D 1970, 208-233; Christkönigfest. Liturgie. Lesungen, Verkündigung, St 1971.

Podobne prace

Do góry