Ocena brak

CHOŁONIEWSKI STANISŁAW ks.

Autor /Goar666 Dodano /25.07.2012

ur. 23 III 1791 w Janowie k. Winnicy (na Podolu), zm. 3 IX 1846 tamże, Pisarz, kaznodzieja.

Studia prawnicze odbył na Uniw. Wileńskim; 1812 przebywał w Petersburgu, gdzie wstąpił do loży masońskiej; od 1816 był urzędnikiem Ministerstwa Spraw Zagr. i kamerjunkrem dworu w Petersburgu, gdzie zaprzyjaźnił się z J.M. de Maistre'm i Zachariasem Wernerem, pod których wpływem zbliżył się do katolicyzmu i zerwał z masonerią;

1818 wyjechał do Wiednia, gdzie utrzymywał kontakt z -> Klemensem Marią Dworzakiem (CSSR) oraz F. Schleglem; był też w Paryżu, gdzie uczęszczał na konferencje rei.; w czasie kolejnej podróży 1821-24 poznał w Dreźnie J.W. Goethego. Studia teol. odbył 1827-29 w Akademii Duch. w Rzymie i przyjął święcenia kapł.; 1830 zaprzyjaźnił się z A. Mickiewiczem.

Po powrocie 1831 na Podole został dziekanem i kaznodzieją kapituły katedralnej w Kamieńcu, 1838 kanonikiem-prałatem. Po śmierci bpa F. Mackiewicza 1842 był wik. kapitulnym; w tym okresie zaprzyjaźnił się z J.I. Kraszewskim, w którego wil. „Athenaeum" drukował swe utwory lit. i artykuły.

Działalność lit. rozpoczął od przekładów dzieł myślicieli i pisarzy rei. (m.in. F.R. Lammenais, Wstęp do dzieła o obojętności w przedmiocie religii, Ptb 1821).

Opublikował Kilka słów o polemice chrześcijańskiej w przedmiotach moralno-filozoficznych (Athenaeum (1841) z. 6, 3-12); największy rozgłos przyniósł mu Sen w Podhorcach.

Wyciąg z dziennika życia mego (Wl 1842), powieść fantastyczno-alegoryczna, w której poddał ostrej krytyce skrajne przejawy romantyzmu w życiu pol. ; alegor. charakter ma też opowiadanie Dwa wieczory pani starościny Olbrom-skiej (Wl 1843), wyszydzające filozofię uniezależniającą się od religii. Krytyce fałszywego pojęcia ojczyzny poświęcił Artykuł nadesłany.

Obraz z galerii życia mego (L 1846), niezwykle ceniony przez S. Witwickiego. W poglądach filoz., pozostając pod wpływem de Maistre'a, byl umiarkowanym tradycjonalistą kat. ; wiarę, której powinna być podporządkowana filozofia, uznawał za podstawę światopoglądu; dlatego stał się przeciwnikiem racjonalistycznego idealizmu G.W.F. Hegla.

Widząc w społeczeństwie twór ukształtowany przez Boga, negował sens wyrozumo-wanych metod w badaniach życia społecznego. Zbliżony do koterii petersburskiej (M. Grabowski i H. Rzewuski), nie podzielał jej skrajnie konserwatywnych i rusofilskich poglądów. Drobne lit. prace Ch. wydali J.N. Bobrowicz (Pisma pośmiertne I-II, L 1851,18582) i J. Badeni (Kazania I-II, Kr 1888.19022; Obrazy 'z galerii życia mego, Lw 1890).

 

J.I. Kraszewski, Ksiądz Stanisław Ch., w: Okruszyny, Wwa 1856, I876, 1 87-106; AJ. Rolle, Józef Ignacy Kraszewski i ksiądz Stanisław Ch., Lw 1878; J. Badeni, Ksiądz Stanisław Ch., Kr 1888; G. Korbut, Ch. Stanisław, w: Wiek XIX. Sto lat myśli polskiej, Wwa 1913. VII 75-127; J. Gabryl, Idee filozoficzne księdza Stanisława Ch., w: Polska filozofia religijna w wieku XIX, Wwa 1914, II 161-176; G. Korbut, Przyjaciel rzymski Mickiewicza, w; Szkice i drobiazgi historycznoliterackie, Wwa 1935, 15-34; M. Inglot, Poglądy literackie koterii petersburskiej w latach 1841-1843, Wr 1961; E. Pleszkun-Gawlikowa, Sen w Podhorcach. Fantastyczna czy realistyczna nowela Stanisława Ch., Prace Polonistyczne 29 (1973) 175-186.

Podobne prace

Do góry