Ocena brak

CHOJECKI ARTUR

Autor /Goar666 Dodano /25.07.2012

Kryptonimy A.Ch., Zast., ur. 25 VI 1880 w Żytomierzu, zm. 21 XI 1951 w Krakowie, poeta, psycholog, tłumacz.

Po studiach chemii na Politechnice Warsz. (inż. technolog) oraz psychologii eksperymentalnej, filozofii i językoznawstwa na UJ, gdzie 1910 uzyskał doktorat z psychologii, specjalizował się w Genewie u E. Claparède'a i w Paryżu; 1918-19 wykładał psychologię eksperymentalną na KUL; 1919-27 pracował w Ministerstwie Spraw Żagr., jednocześnie rozwijając działalność lit. (poezja, przekłady, artykuły); od 1944 mieszkał w Krakowie.

Dwa pierwsze tomiki Wiersze (Wwa 1933) i Miesiące (Wwa 1936) zawierają poezję liryczną, której znaczna część oparta jest na motywach rei., występujących w rożnych funkcjach; w liryce bezpośredniej wyraża poeta za pomocą formy modlitewnej swój stosunek do Boga przez poczucie winy, niedoskonałości, wdzięczności za doznane łaski, oczekiwanie na śmierć (m.in. w cyklu Z mojego brewiarza oraz Nie daje śmierci dobry Bóg w zbiorku Wiersze) ;

w liryce pośredniej w zwięzłej formie aforystycznej lub parabolicznej zawiera refleksję o charakterze rei. na temat życia ludzkiego, moralności itp. (np. Uwagi oraz Na marginesie „Boskiej komedii" w zbiorku Wiersze, a także Droga tęczowa czy Pycha szatańska w Miesiącach) ;

jako elementy liryki opisowej i opisowo-modlitewnej najwyraźniej w Miesiącach (przegląd kolejnych miesięcy roku z ich wyznacznikami w zakresie zmieniającego się pejzażu wsi pol. i folkloru) dotyczą najczęściej świąt kośc, ujmując je od strony barwnej obrzędowości;

prostota języka, rytmiczność wiersza, forma zbiorowego podmiotu lirycznego („my") oraz tradycyjne, przeważnie o słabym nasyceniu intelektualnym, treści zbliżają te wiersze do lud. pieśni rei. (m.in. Alleluja oraz Kantyczka na święto MB Zielnej w Miesiącach); motywy rei. występują także w funkcji wyraźnie służebnej w wierszach o tematyce pozarel. (erotycznej, refie-ksyjno-psychologicznej, przyr., polit, i in.).

Dominujące w wierszach akcenty pogodne, związane z afirmacją życia, niekiedy — witalizmem, niejako wyciszają problemy poważne i uczucia dramatyczne poprzez humor, żart, łagodną autoironię, parafrazę (m.in. Horacego, J. Kochanowskiego, poetów romantyzmu, S. Wyspiańskiego), stylizację na poezję lud. oraz duże bogactwo wersyfikacyjne.

Ostatni tomik Owoce Bożego sadu, czyli święta Anna Samosiódma (Op 1947), zawierający wyłącznie wiersze rel. o tematyce hagiograficznej, nasycony jest liryzmem narracji, przeważnie w formie inwokacyjnej, ukazującej fragmentarycznie losy i cechy osobowości bohaterów ;

mocnym zamknięciem każdego z wierszy jest skierowana do bohatera-świętego krótka modlitwa, m.in. prośby o zapanowanie prawa miłości (Męczeństwo św. Stanisława), o łaskę wiary, skruchy i odwagi (Modlitwa św. Piotra), o wyswobodzenie świata zwierzęcego z „niewoli skażenia" (Hymn św. Franciszka); słownictwo z zakresu konkretnej codzienności udziela bohaterom rysów prostoty i naturalności;

tradycyjne wątki hagiograficzne wzbogacone są kolorytem rodzimym (np. Łukasz Ewangelista maluje obraz MB Częstochowska, Izydor Oracz ukazany jest na tle pejzażu typowo pol.), co wespół z prymitywizacją słownictwa i składni (często w kierunku gwarowym), regularną budową wiersza i fragmentarycznością fabuły nadaje poezjom tomiku charakter stylizacji ludowych.

Ch. opublikował popularnonauk. szkic Henryk Sienkiewicz, życie i dzieła (Kr 1946), akcentując w nim problematykę mor. i rel., oraz liczne artykuły m.in., w „Le Messager Polonais".

Poza tym dokonal przekł. poezji, m.in. H. Heinego, G.R. Dierża-wina, M.J. Lermontowa, A.S. Puszkina, K.D. Balmonta, oraz prac psychol. i filoz.-rel., m.in. E.B. Titchenera (Podręcznik psychologii, Wwa 1929), A.G. Sertillanges'a (Katechizm niewierzących I-II, Ka 1938), a także G.K. Chestertona biografii Święty Franciszek z Asyżu (Ka 1948,1976) i Święty Tomasz z Akwinu (Kr 1949, Wwa 19764).

Do nauk. prac Ch. należą Contribution à l'étude de la suggestibilité (Archives de psychologie 11 (1911) 182186), Comparaison de quelques processus psychiques dans l'hypnose et dans la veille (Archives de psychologie 12(1912) 6167) i O wpływie woli na wahania uwagi (w: Prace z psychologii doświadczalnej, Wwa 1915, III 3-25).

 

J. Janowski, Wiersze, TI 74 (1933) 536; K.W. Zawodziński (ree. Wierszy), RL 2(1933) 27; K.M. Morawski, Rozkoszny „Prymityw", PKat 74 (1936) 164-165; P. Grzegorczyk, Książka bibliofilska (ree. Owoców Bożego sadu). Słowo Powszechne 2(1948) nr 187; tenże, Podzwonne Arturowi Ch., Tygodnik Powszechny 7(1951) nr 50; K. Nitsch, Śp. Artur Ch., Język Polski 32(1952) 86-87; Słownik współczesnych pisarzy polskich, Wwa 1963, I 343-344.

Podobne prace

Do góry