Ocena brak

CHODAKOWSKI ZORIAN , DOŁĘGA , właśc. Adam Czarnocki

Autor /czesio01 Dodano /14.02.2012

CHODAKOWSKI ZORIAN , DOŁĘGA , właśc. Adam Czarnocki,
ur. 4 IV 1784 w Podhajnej pod Nieświeżem, zm. 29 XI 1825
we wsi Pietrowskoje (gub. twerska), pionier romant.
nurtu folklorystyki i słowianoznawstwa. Syn oficjalisty dworskiego,
po ukończeniu szkoły powiatowej pracował w palestrze
nowogródzkiej i mińskiej, a od 1807 w zarządzie dóbr
Worończa pod Nowogródkiem. Uwięziony 1809 za plan przedostania
się do armii Księstwa Warsz., skazany na dożywotnią
służbę w wojsku ros., zbiegł 1811 i brał udział w kampanii
1812. Pod koniec 1813 lub wpocz. 1814 rozpoczął wędrówki po
kraju poświęcone badaniu folkloru; 1817 dzięki L. Kropińskiemu,
z którym był zaprzyjaźniony, uzyskał protekcję i wsparcie
materialne od A.J. Czartoryskiego. W Sieniawie powstała
najważniejsza praca Ch.: rozprawa O Sławiańszczyźnieprzed
chrześcijaństwem („Ćwiczenia Nauk." 1818, przedr. popr.
Pamiętnik Lwow." 1819, wyd. os. 1835). Nie otrzymawszy
pomocy finansowej od Uniw. Wileńskiego, Ch. wystarał się
1819 w Petersburgu o subwencję rządową, cofniętą już po roku
w wyniku zabiegów wpływowych osobistości niechętnych Ch.
(m. in. wskutek jego polemiki z N. Karamzinem w sprawie
początków państwowości na Rusi); prowadził badania w pn.
Rosji, gromadząc materiały do słownika grodzisk słow. i pieśni
ludowe. Pogląd Ch. na etnogenezę Słowian nie utrzymał się
w nauce, podobnie jak utopijny obraz dawnych społeczeństw
słow., wraz z teorią grodzisk jako ośrodków, gł. kultowych,
osadnictwa. Niezmiernie płodna okazała się natomiast teza,
zaczerpnięta w części od poprzedników (gł. W. Surowieckiego),
ale rozwinięta i w sposób istotny zmodyfikowana, głosząca,
że w ustnej twórczości ludu, w jego pieśniach i podaniach,
a także w obyczajowości zachowały się elementy prakultury
słow. - zniszczonej przez przyjęcie chrześcijaństwa, wraz
z obcą mentalności słow. strukturą społ. i kulturą - które
należy wydobyć i na nich jako na fundamencie narodowości
oprzeć dalszy rozwój kultury nar.; teza ta, wiążąca ściśle
narodowość z ludowością, podjęta przez pokolenie pierwszych
romantyków, którzy rozprawę O Sławiańszczyźnie przyjęli jak
objawienie, odegrała przełomową rolę w rozwoju romant.
ludowości i słowianofilstwa. Postać Ch., otoczona rychło legendą,
nabrała waloru symbolicznego, co znalazło odbicie
w utworach lit.: m. in. w wierszach MistrzD. Magnuszewskiego
(Ziewonia 1838), i Zorian w karczmie F. Żyglińskiego
(„Tyg. Lit." 1844), w opowiadaniu L. Siemieńskiego Przygoda
podróżnika (tamże 1840); badacze literatury wiążą z Ch. genealogię
niektórych postaci lit., m. in. poety Justyna z > Dwóch
światów Kraszewskiego, a nawet Zoriana w > Królu-Duchu
Słowackiego.

O Sławiańszczyźnie przed chrześcijaństwem oraz inne pisma i listy,
oprac, i wstęp J. Maślanka, W. 1967; Śpiewy słowiańskie pod strzechą
wiejską zebrane, oprać, i wstęp tenże, przedmowa J. Krzyżanowski, W.
1973.
FwP (R. Walicki); CZ. ZGORZELSKI Z dziejów sławy Z.D. Ch., w:
Od oświecenia ku romantyzmowi i współczesności, Kr. 1978 (prwdr.
1955); J. MAŚLANKA Z.D.Ch., Wr. 1965.
Julian Maślanka

Podobne prace

Do góry