Ocena brak

CHLEB PRZAŚNY

Autor /Goar666 Dodano /25.07.2012

(hebr. maccot, gr. azymoi), Nie kwaszony chleb używany w liturgii przez żydów, głównie w święta Przaśników ( -» Pascha), a przez chrześcijan jako materia przy sprawowaniu eucharystii.

I. W PIŚMIE ŚWIĘTYM — Ch.p. wypiekany był w czasie nieprzewidzianego braku chleba (Rdz 19,3; Wj 33-34) i w czasie żniw (Rt 2,14; Joz 5,11) oraz dołączany do wszystkich ofiar pokarmowych (Wj 23,18; 34,25; Kpł 2,4.11; 7,12; 8,2; Lb 6,15), ponieważ chleb kwaszony nie mógł stanowić wystarczającego daru ofiarnego (Kpł 23,17); również -» chleby pokładne były wypiekane z ciasta nie kwaszonego;

w czasie świąt Przaśników (Pascha) jedynie dozwolonym chlebem był ch.p.; obyczaj ten (Wj 12,15) miał swe uzasadnienie w staroż. poglądzie, upatrującym w kwasie przyczynę zła i mor. zepsucia. Wszystko, co kwaszone, uchodziło zatem za siedlisko zła (por. Mt 16,6.12);

dlatego Paweł Apostoł napomina Koryntian, by usunęli stary kwas (pogański styl życia), a sami stali się przaśnym zaczynem, gdyż ofiara Jezusa zapoczątkowała ciągle trwające święta Przaśników (1 Kor 5,6-8).

Do głównych ceremonii święta Przaśników należała wieczerza, podczas której spożywano baranka (I) oraz ch.p. z sałatą (Wj 12,18), po zburzeniu zaś świątyni jeroz., kiedy ustało składanie ofiar, najważniejszą ceremonią w czasie wieczerzy paschalnej było głównie spożywanie ch.p. (por. Dz 12,3; Łk 22,7).

 

J.R. Geiselmann, Die Abendmahlslehre, Mn 1933, 44-48; I. Engnell, Pas-sah-Massot and the Problem of „Pattersism", Orientalia suecana 1 (1952) 39-50; E. Kutsch, Erwägungen zur Geschichte der Passahfeier und des Massolfestes, ZThK 55(1958) 1-35; A. Feuillet, Les thèmes bibliques majeurs du discours sur le pain de vie, NRTh 92 (1960) 803-822, 911-939, 1040-1062; Etudes Johannlques, P 1962, 47-129.

 

II. W LITURGII — Wg przekonania Kościoła zach. Chrystus podczas Ostatniej Wieczerzy użył do eucharystii ch.p., który spożywano przy odprawianiu Paschy żyd.; dlatego wśród chrześcijan, zwł. na Zachodzie, przyjął się zwyczajj używania ch.p. jako materii do konsekracji przy sprawowaniu eucharystii; Kościół wsch., z wyjątkiem ormian, maronitów i malabarczy-ków, używa do tego celu chleba kwaszonego (-» azymici).

Do XI w. zarówno na Wschodzie jak i na Zachodzie ch.p. i kwaszony uważane były za jednakowo ważną materię do konsekracji; zwyczajowo jednak częściej, a później wyłącznie, używano na Zachodzie ch.p., a na Wschodzie kwaszonego; zwyczaj ten stawał się stopniowo prawem, choć nikt nie kwestionował ważności konsekracji przy użyciu innego chleba.

Dopiero od czasów konstant, patriarchy Michała Cerulariusza Kościół wsch. zaczął opowiadać się za używaniem chleba kwaszonego do ważnego sprawowania eucharystii i różnicę obrzędową włączył do sporów teol., dzielących Wschód od Zachodu. Przeciw stosowaniu ch.p. w liturgii wystąpił najpierw metropolita Leon z Ochrydy w liście z 1053 do bpa Jana z Irani; zarzuty ponowił wkrótce Cerulariusz w dziele Panoplia, a rozwinął polemista Nicetas Pectoratus.

Na zarzuty Cerulariusza odpowiedzieli pap. Leon IX (zm. 1054) i legat papieski kard. Humbert (PL 143,773--777, 931-974, 983-1000). Później do polemiki włączyli się ze strony kat. m.in. Anzelm z Canterbury (De azymo et fermentate, PL 158, 541-548), Brunon z Segni (De sacrificio azymo, PL 165, 1085-1090) i Anzelm z Havelbergu (PL 188,1209-1248).

Pisarze wsch. zazwyczaj argumentowali, że Chrystus w czasie Ostatniej Wieczerzy użył do konsekracji chleba kwaszonego, a nie ch.p. ; apostołowie używali do konsekracji chleba kwaszonego i taka była praktyka pierwszych wieków chrześcijaństwa; tylko chleb kwaszony jest chlebem prawdziwym, doskonałym, żywym, symbolizującym działanie łaski sakramentalnej, stosownym zatem do sprawowania eucharystii. Jednakże gr. nazwa artos oznacza w Piśmie św. i literaturze wczesnochrześc. zarówno chleb kwaszony, jak i ch.p. (por. Łk 24,30).

Nie jest zatem pewne, jakiego chleba użył Chrystus w czasie Ostatniej Wieczerzy, tym bardziej że nie wiadomo, czy był to tylko zwykły posiłek wieczorny, na którym nie było przaśników, czy też wieczerza paschalna z ch.p.; zresztą użycie takiego czy innego chleba przez Chrystusa nie przesądza sprawy ważności konsekracji.

Nie ma także podstaw twierdzenie, że apostołowie nigdy nie używali do eucharystii przaśników; prawdopodobnie posługiwali się takim chlebem, jaki był im dostępny.

Jednakże w oparciu o fakt ścisłej więzi, jaka łączyła pierwszą gminę chrzęść, z synagogą i jej zwyczajami, można sądzić, że przynajmniej w czasie świąt wielkanocnych posługiwali się oni ch.p.; wielu ojców i pisarzy wczesnochrześc. (Euzebiusz z Cezarei, Jan Chryzostom, Epifa-niusz, Cyprian, Augustyn, Izydor z Sewilli) mówiło mniej lub bardziej wyraźnie o ch.p., a w VII w. zwyczaj używania takiego właśnie chleba stał się powsz. w Hiszpanii, Galii, Anglii i Germanii.

Przeciw argumentowi odwołującemu się do doskonałości chleba kwaszonego można przytoczyć słowa Chrystusa akcentujące symbolikę kwasu — o strzeżeniu się „kwasu faryzeuszów i saduceuszów" (Mt 16,6.11) — oraz wezwanie Pawła Apostoła do odrzucenia kwasu złości i przewrotności i świętowania przy użyciu ch.p. czystości i prawdy (1 Kor 5,8).

Symbolika chleba zatem — jeśli w ogóle ma w tym przypadku znaczenie — przemawia na niekorzyść chleba kwaszonego.

Głównie więc w oparciu o dane tradycji Kościół rzym.kat. głosi ważność konsekracji tak przy użyciu ch.p., jak i kwaszonego (dekret Soboru Flor. dla Greków, DS 692), jednak „kapłan przy odprawianiu mszy św. winien używać ch.p. lub kwaszonego stosownie do wymagań własnego obrządku" (kan. 816 KPK);

wierni zaś mogą przyjmować komunię św. pod postaciami ch.p. lub kwaszonego, choć zaleca się, aby komunię wielkanocną przyjmowali wg własnego zwyczaju (kan. 866). Sobór Wat. II potwierdził to stanowisko, zobowiązując Kościoły wsch. do zachowywania zwyczajów liturg. właściwych swoim obrządkom (DKW 4,5,6,12,15).

 

F. Cabrol, DACL I 3254-3260; Jugie I 314-344, III 232-256; J. Späcil, Doctrina theologtae Orientis separati de sanctissima eucharistia, OCP 13 (1928) 240-247, 14 (1929) 114-145; Eucharistiefeiern in der Christenheit, Maria Laach 1960; Granat DK VII 273-275; E.J. Grätsch, NCE II 779; J.A. Jungmann, Liturgie der christlichen Frühzeit, Fri 1967, 43-52.

Podobne prace

Do góry