Ocena brak

CHATEAUBRIAND FRANÇOIS RENÉ de

Autor /Kiry Dodano /25.07.2012

ur. 4 IX 1768 w Saint-Malo (Bretania), zm. 4 VII 1848 w Paryżu, Pisarz, apologeta i polityk.

Dzieciństwo i młodość spędził w Bretanii; od 1787 przebywał w Paryżu, gdzie został wprowadzony przez Malesherbesa na dwór król. i salony lit.; 1791 wyjechał do Stanów Zjedn., gdzie odbywał liczne podróże, a zebrane doświadczenia i wrażenią wykorzystał później w twórczości literackiej.

Po upadku monarchii walczył w książęcej armii emigracyjnej; ranny, wyemigrował 1793 do Anglii i tu podjął twórczość lit.; 1799 powrócił do kraju; lit. działalność Ch. przeplatała się teraz z działalnością polit.; 1803 Napoleon I Bonaparte mianował go sekretarzem ambasady w Rzymie, 1804 ministrem.

Po zabójstwie księcia L.A.H. d'Enghien podał się do dymisji i pozostawał w opozycji do Napoleona. W 1806 odbył podróż do Grecji i Palestyny.

W 1811 został członkiem Akademii Francuskiej. Po upadku Napoleona z radością powitał powrót Burbonów; król Ludwik XVIII mianował go parem Francji, ambasadorem w Berlinie (1821), nast. w Londynie (1822); 1823 został ministrem spraw zagr., ale już 1824 popadł w niełaskę i przeszedł do opozycji; po rewolucji 1830 wycofał się z życia politycznego.

We wczesnym okresie twórczości był Ch. zwolennikiem poglądów J.J. Rousseau, Voltaire'a i encyklopedystów; w dziele Essai historique, politique et moral sur les révolutions anciennes et modernes considérées dans leurs rapports avec la révolution française de nos jours (Lo 1797), które ma charakter antychrześc, dostrzega się jeszcze wpływ filozofii XVIII w., zwł. w jego stosunku do religii; Ch. zastanawiał się m.in. nad tym, jaka religia zastąpi w przyszłości chrześcijaństwo; mówiąc zaś o egzystencji ludzkiej, ukazywał ją jako miotanie się w błędnym kole historii, z którego człowiek usiłuje wydobyć się poprzez bezcelowe rewolucje.

Wstrząśnięty śmiercią matki i siostry (1798), powrócił do chrześcijaństwa. Wkrótce opublikował Des beautés poétiques et morales de la religion chrétienne (P 1799), a przede wszystkim dzieło apologijne Le génie du christianisme (P 1802; Duch wiary chrześcijańskiej, czyli jej piękność i zalety, Wwa 1816). Podjął w nim obronę chrześcijaństwa przed zarzutami i uprzedzeniami XVTII w., aby przywrócić mu należne miejsce w świadomości współczesnych; uzasadniwszy porównawczo jego wyższość w stosunku do in. religii, wnioskował na tej podstawie o jego boskim pochodzeniu;

w dziele tym przewija się w różnych wariantach dewiza Ch.L. de Montesquieu: religia chrzęść, która za przedmiot ma szczęście pozaziemskie, odpowiada ludzkiej naturze i daje szczęście już tu na ziemi; w oryginalnej części utworu, poświęconej poetyce chrzęść, starał się Ch. wykazać wyższość chrześcijaństwa jako źródła inspiracji poetyckiej nad mitologią pogańską.

Wpływ dzieła na współczesnych był bardzo duży; w chaosie poglądów po rewolucji ukazywało ono religię jako ostoję zaspokajającą wszystkie tęsknoty i dążenia ludzkie. W dziedzinie lit. wpływ jego był nie mniejszy; odrzucenie mitologii pogańskiej, rehabilitacja średniowiecza, podkreślenie roli religii i historii nar. jako źródeł inspiracji artyst. przygotowywały drogę romantyzmowi.

Również 2 opowiadania — fragmenty epopei Les Natchez, dołączone do Le génie du christianisme i stanowiące ilustrację niektórych zawartych tam tez — Atala (P 1801, Pz 1922) ze swą egzotyką i charakterystyczną rolą, jaką odgrywa w niej przyroda, oraz René (P 1802, Pz 1922) ze swą koncepcją bohatera, który nosi w sobie to, co później określono jako mal du siècle — czynią z Ch. wielkiego prekursora romantyzmu.

W epopei chrzęść Les martyrs ou le triomphe de la religion (P 1809) na kanwie staroż. pogaństwa, w oparciu o gruntowne studia hist, i podróże na Bliski Wsch., ukazał wewn. siłę chrześcijaństwa. Suponował jednocześnie, aby współcz. mu epoka szukała w nim twórczej inspiracji. Ch. był apologetą psychologizującym; rzeczywistość hist, chrześcijaństwa szkicował w formie wartościującej i przeżyciowej, jaka cechowała romantyzm.

Dzięki swym poglądom, wyrażonym m.in. w Etudes historiques... (P 1831), wszedł Ch. także do historii kat. nauki społ. jako zwolennik pogodzenia nowego ustroju republikańskiego, powstałego w wyniku rewolucji franc, z zasadami społ. głoszonymi przez Kościół; ustrój republ. nie jest dla Ch. ideałem, lecz faktem hist, oraz ustrojem przyszłości; ewolucja stosunków społ. zmierza bowiem ku demokracji.

Rewolucja franc, wyzwoliła potężne młode siły niższych warstw społ.; jedynym czynnikiem, który może je skierować ku postępowi i dobru ludzkości, jest chrystianizm, a w szczególności katolicyzm; religia kat. głosi prawo rei., które nakazuje wyznawać Boga w Trójcy Świętej Jedynego, uznawać prawo mor., czyli prawo miłości, prawo polit., które głosi wolność, równość i braterstwo. Kościół, wg Ch., zrealizował 2 pierwsze prawa, wyzwalając świat z wielo-bóstwa i niewolnictwa; nadszedł zatem czas na polit, wyzwolenie człowieka.

Do in. utworów Ch. należą La vie de Rance (P 1844), poświęcony życiu reformatora trapistów, Itinéraire de Paris à Jérusalem (P 1811; Podróż z Paryża do Jerozolimy, Wwa 1853), Les aventures du dernier Abencérage (P 1826; Przygody ostatniego z Abencerażów, Pz 1932), Essai sur la littérature anglaise (P 1836) i wreszcie, pisane przez 30 lat (zakończone 1841), monumentalne pamiętniki Les mémoires d'outre-tombe (I-II, P 1849--50; Pamiętniki pośmiertne, Wwa 1849-52), będące jednocześnie autobiografią i obrazem epoki, uważane przez najnowszą krytykę za najznakomitszy utwór Ch., dzięki któremu uznany został za mistrza franc, prozy. Dzieła Ch. wydano zbiorowo pt. Oeuvres complètes (I-XXVIII, P 1826-31) oraz Oeuvres complètes przez A. Sainte-Beuve'a (I-XII, P 1859-61).

 

V. Giraud, Chateaubriand, P 19122; W. Bruchnalski, Mickiewicza „Dziady wileńskie" wobec Ch. powieści „Atala" i „René", Lw 1925; V. Giraud, Le christianisme de Ch. I-II, P 1925-28; P. Moreau, Chateaubriand, P 1927; H. Be-renger, Ch. héros de l'aventure romantique, P 1931; K. Donner, Zeit und Ewigkeit bei Ch., G 1931; J.M. Durry. La vieillesse de Ch., P 1933; P. Moreau, La conversion de Ch., P 1933; W. Folkierski, Od Ch. do Anhellego, Kx 1934; W. Bruchnalski, Parálete niektóre między „Panem Tadeuszem" a „Męczennikami" Ch., Lw 1936; M. Levaiilant, Ch. ..Mme Récamier" et les ..Mémoires d'outre-tombe", P 1936; P. Chey, Ch. et Pascal, Bo 1937; M. Duchemin, Chateaubriand, P 1938; J. Evans, Chateaubriand, Lo 1939; A. Maurois, Chateaubriand, P 1939; L.M. Chaufner, Ch. ou l'obsession de la pureté, P 1943, 19472; G. Faure, Essais sur Ch., Gre 1946; M. Levaiilant, Splendeurs, misères et chimères de Monsieur de Ch., P 1948; M. Robida, Chateaubriand, P 1948; M. Levaiilant, Le véritable Ch., Ox 1951 ; M. Sekrecka, Koncepcja pisarza u Ch., Lb 1951; B. Audlou, Ch. et les martvrs, P 1952; A. Maurois, „René" ou la vie de Ch., P 1956.I9702; P. Moreau, Ch. l'homme et l'oeuvre, P 1956; M. Sekrecka, Ch. jako teoretyk i krytyk literacki, Lb 1958; H. Guillemin, L'homme des ..Mémoires d'outre-tombe", P 1963; A. Vial, Ch. et le temps perdu, P 1963; E. Daston, Ch. au Canada, Ly 1965; P. Moreau, Chateaubriand, P 1965; M. Grevlund, Paysage intérieur et paysage extérieur dans les „Mé-moires d'outre-tombe", P 1966; Politique de Ch., P 1967; J.P. Richard, Paysage de Ch., P 1967; J. Mourot, Réflexions sur quelques variantes de l',,Itinéraire de Paris à Jérusalem", Revue d'histoire littéraire de la France 68 (1968) 953--980; L.M. Chaufner, Chateaubriand, P 1969; Congrès de Wisconsin pour le 200 Anniversaire de la Naissance de Ch., 1968 Madison, P 1970; C. Belcroix, Le rêve républicain de Ch., La Chapelle-la-Reine 1971 ; Bicentenaire de Ch. Commémoration à Combourg et la Vallée aux Loups, septembre-octobre 1968, P 1971; S.E. Mishriky, Le thème de la providence dans l',.Atala", Romance Notes 14 (1972) 66-70; T. Logé, Perspectives récentes sur Ch., Les lettres romanes 27 (1973) 381-391 ; R. Hombourger, Ch. et Goethe. Chroniqueurs de la ..Campagne de France" (1972), La nouvelle revue des deux mondes 7 (1974) 99-120; J.D. Spininger,' The Paradise Setting of Ch. „Atala", Publications of the Modern Language Association of America 89 (1974) 530-536; G. Ran-naud, Le moi et l'histoire chez Ch. et Stendhal, Revue d'histoire littéraire de la France 75(1975) 1004-1019; S.E. Kogoe, Ch. et la philosophie des lumières, Aix-en-Provence 1976.

Podobne prace

Do góry