Ocena brak

CEZAR Juliusz

Autor /Liberat Dodano /07.03.2012

Caius lulius Caesar, 100-44 pne., rzymski wódz, mąż stanu i pisarz. Po świetnej wczesnej karierze politycznej, w której zabłysnął jako mówca i dowódca w Hiszpanii, został wybrany konsulem w 59 i tegoż roku zawiązał tajne porozumienie, tzw. 1. triumwirat, z Pompejuszem i Krassusem, po czym objął namiestnictwo w Galii, podbił ją całą, a nawet odbył wyprawy do Brytanii i za Ren, a w 52-51 zgniótł powstanie Gallów dowodzonych przez Wercyngetoryksa (zob.).

W 49 Pompejusz i senat, obawiając się autorytetu i potęgi Cezara, rozporządzającego 13 fanatycznie oddanymi sobie legionami, zażądali, po śmierci Krassusa i rozpadnięciu się triumwiratu, aby Cezar złożył dowództwo i wrócił do Rzymu bez wojska.

Cezar odmówił i, przekraczając z legionami Rubikon, graniczną rzeczkę między Galią Przedalpejską i Italią, rozpoczął faktycznie wojnę domową. Pompejusz, wraz z wieloma członkami partii senatorskiej, m.in. Ciceronem i Katonem ML, opuścił Rzym.

Ścigając przeciwników aż do Tesalii w płn. Grecji, Cezar pobił ich pod Farsalos w 48. W następnych kampaniach osadził Kleopatrę na tronie egipskim (47), zwyciężył pod Zelą Farnacesa, króla Pontu, który zajął Bitynię, a zwycięstwa nad resztkami wojsk senatorskich pod Tapsus w Afryce (46) i pod Mundą w Hiszpanii (45) uczyniły go jedynowładcą.

Obwołano go półbogiem; nazwę 5. miesiąca (Quintilis) w kalendarzu rz. zmieniono na lulius na jego cześć. Wprowadził liczne reformy, z których najtrwalszą okazała się reforma kalendarza: weszła w życie 1 145 pne. i, z niewielkimi zmianami, obowiązuje do dziś; zob. Kalendarz (rzymski).

Opozycja przeciw Cezarowi ze strony partii arystokratycznej nie przestawała się jednak tlić pod powierzchnią życia politycznego; 15 III 45 spiskowcy, z Brutusem i Kasjuszem na czele, zamordowali Cezara w senacie. Cezar przeszedł do historii jako jedna z najsławniejszych jej postaci, wielki polityk, administrator, wódz, największy po Ciceronie mówca swego czasu i autor Pamiętników o wojnie gallickiej i o wojnie domowej, dzieł o wybitnej wartości lit. i hist.

Jego przydomek rodowy przeszedł jako symbol jedynowładcy do innych języków, zob. Cesarz. Postać Cezara żyła aż do XX w. nie tylko w tytułach cesarzy, ale w literaturze, w motywie zabójstwa tyrana, gdzie już od dawna walczą z sobą: odraza do jego dyktatury i podziw dla jego geniuszu politycznego.

Dante w Boskiej Komedii i Petrarka w Trionfi potępiają Brutusa jako mordercę Cezara, choć Petrarka występuje także przeciw tyranii. Wiek XVIII oceniał go zazwyczaj negatywnie, podczas gdy Herder w melc< ramie Brutus, opartej na tragedii Szekspira, podziwia jego geniusz i opłakuje przedwczesną śmierć.

Afryko, biorę cię... zob. Omen. Idy marca, łac. Idus Martiae, dzień zamordowania Cezara, 15 III 44 pne., zob. Idy. Strzeż się Idów marca! zob. Idy. I ty, Brutusie, synu mój? zob. Brutus Marcus I. Kości zostały rzucone!, łac. iacta alea est!, ze Swetoniusza Boski Juliusz, 32, słowa Cezara wypowiedziane przy przekroczeniu Rubikonu, 10149 pne. Nie boję się grubych... zob. Gruby. Przekroczyć Rubikon przen. uczynić krok nieodwołalny, spalić za sobą mosty.

Przyszedłem, zobaczyłem, zwyciężyłem, łac. veni, vidi, vici, słowa Cezara w liście do przyjaciela w Rzymie na temat szybkiego zwycięstwa nad Farnacesem w bitwie pod Zelą 2 VIII 47 pne. Wieziesz Cezara i jego losy (jego szczęście), łac. Caesarem vehis, Caesarisąue fortunam, słowa, którymi Cezar miał się zwrócić do pilota statku w czasie burzy.

Żona Cezara. Pierwszą żoną Cezara była Kornelia, córka Cynny, drugą Pompeja (zob. Pompeja l). Z Kalpurnią ożenił się w 59; powiadano, że w noc poprzedzającą zamordowanie męża śniło się jej, że ozdobny wierzchołek dachu ich domu, przyznany Cezarowi przez senat na znak czci, oderwał się i spadł.

Rano prosiła więc męża, aby nie wychodził z domu, bo ten sen jest złym znakiem. Mężem wszystkich kobiet i żoną wszystkich mężczyzn, łac. omnium mulierum virum et omnium virorum mulierem, nazwał Cezara w pewnym przemówieniu Kurion Starszy, piętnując go jako rozpustnika i uwodziciela.

Cesarskie cięcie, łac. sectio caesarea, med. operacyjne rozwiązanie rodzącej przez przecięcie powłok brzusznych i macicy; wg etymologii lud. imię Caesar pochodzić miało od caesus (matris uteró) 'wycięty (z łona matki)' od caedere '(\vy)ciąć\ Juliusz Cezar tragedia (ok. 1599) Szekspira. Śmierć Pompejusza tragedia (1643) Corneille'a. Katon tragedia (1713) Addisona. Śmierć Cezara tragedia (1735) Woltera. Brutus drugi tragedia (1787) Alfierego.

Cezar i Kleopatra parodystyczna sztuka (1912) G. B. Shawa, przedstawia Cezara jako starszego gentlemana, dość komicznie usiłującego ukryć swą łysinę pod wawrzynowym wieńcem, pozwalającego sobie jednak na „chwile szczerości", kiedy objawia się jako człowiek niemal współczesny w swym lęku przed starością i samotnością, zgorzkniały i znużony swymi zwycięstwami i zbrodniami.

Giulio Cesare opera (Londyn 1724, wyst. pol. Poznań 1936) G. F. Handla, jedna z najdramatyczniejszych jego oper. Triumf Cezara seria 9 obrazów Mantegny (ok. 1492), Londyn, Hampton Court. Obraz (ok. 1602-04) Rubensa, Londyn, Nat. Gall.

Podobne prace

Do góry