Ocena brak

CENZOR

Autor /Kandyd Dodano /31.05.2012

(łac. censor rzeczoznawca, sędzia, krytyk), W prawie rzym. — urzędnik czuwający nad obyczajami obywateli i określający kary za przestępstwa; w prawie kośc. — sprawujący kontrolę pism i druków pod kątem ich zgodności z zasadami wiary i moralności chrzęść. ( -> cenzura kościelna).

Urząd c. pierwszy ustanowił w V w. prz.Chr. król Rzymu Serwiusz Tuliusz, zlecając go konsulom; 443 prz.Chr. uprawnienia te przejęła specjalna magistratura, zw. cenzurą; w I w. prz.Chr. c. czuwał też nad obyczajowym i mor. aspektem pism.

Urząd c. kościelnego sprawowali papieże, ord. miejsca, prof, uniwersytetów kat., przełożeni zakonni. Nie jest on urzędem kośc. w ścisłym znaczeniu, gdyż do jego wykonywania nie jest potrzebna władza święceń i jurysdykcji, lecz kurialnym, który c. sprawuje z upoważnienia Kościoła. KPK nakazuje (kan. 1393 § 1) ustanowienie c. przy każdej kurii biskupiej; powołuje ich ordynariusz, jego wikariusz gen. lub też (podczas wakansu stolicy biskupiej) wik. kapitulny, a w zakonie — wyższy przełożony.

Dekret Kongr. Doktryny Wiary z 19 III 1975 De Ecclesiae pastorum vigilantia circa libros, zachowując kodeksowe prawo ordynariusza do mianowania c, zezwala Konferencjom Biskupów na wyznaczenie odpowiedniej liczby c. dla danej prowincji kośc, którzy byliby do dyspozycji kurii biskupich, oraz na tworzenie komisji c, z którymi mogliby się konsultować poszczególni ordynariusze. Obok stałego c. mogą być powoływani c. do poszczególnych dzieł. C. mogą być duchowni mający odpowiedni wiek i wykształcenie.

Przed objęciem urzędu składają wyznanie wiary. C. w wykonywaniu swego urzędu powinni się kierować wyłącznie zasadami doktryny Kościoła odnoszącymi się do wiary i moralności, podawanymi przez nauczycielski urząd Kościoła. Kanonistyka ustaliła normy, którymi c. powinni kierować się przy dokonywaniu cenzury dzieł.

Są to normy doktrynalne (wskazówki dla c. do badania nauki zawartej w dziełach), tekstowe (stosowane przy niektórych księgach, np. bibl., liturg., wykazach odpustów, dekretach kongregacji rzym.), dyscyplinarne (czas, miejsce, osoby wydające dzieło).

Sąd, wyrażony najczęściej w formule nihil obstat, aliquid obstat lub concordat cum originali, z datą i podpisem przesyła c. do kurii biskupiej ; jest to jego prywatna opinia i nie wiąże władzy kośc. w sposób bezwzględny. Przy cenzurze obrazów obowiązują oddzielne normy.

 

W. Szczepański, Nowy indeks książek zakazanych oraz jego uzasadnienie, dzieje i nowe prawo, Kr 1903, 302-310; A. Boudinhon, La nouvelle législation de l'index, P 1925'°, 206-207; E. Gagnon, La censure des livres, Quebec 1945,135-140; N. Sonntag, Censorship of Special Classes of Books, Wa 1947; J.A. Godwine, Problems Respectings the Censorship of Books, Jur 10 (1950) 152-183; D. Wiest, The Precensorship of Books, Wa 1954, 134-145; J.C. Gal-houn, NCE III 392-394; L. McReavy, The Abrogation of the Index of Prohibited Books, CRev 51 (1966) 970; H. Misztal, Cenzura uprzednia pism i druków w Koíciele zachodnim, Lb 1968 (mpsBKÜL); tenże, Kościelni c. ksiąg, RTK 2! (1974) z. 5, 81-94; AAS 67 (1975) 281-284.

Podobne prace

Do góry