Ocena brak

CELESTYNI

Autor /Abraham Dodano /24.07.2012

Średniowieczne wspólnoty benedyktynów
i franciszkanów, związane genetycznie z pap. -> Celestynem V
(stąd nazwa).

1. Kongregacja benedyktynów — zał. we Włoszech
w XIII w. przez Piotra z Morrone (późniejszy pap. Celestyn V).

Piotr wstąpił do benedyktynów w Faifoli k. Benewentu; pragnąc
jednak prowadzić życie pustelnicze, opuścił klasztor i zamieszka!
w eremie na górze Morrone (1235-38), a potem na górze Maiella
(1240-43);

dla gromadzących się wokół niego uczniów założył
kilka klasztorów, które stały się zaczątkiem nowej kongregacji
zak., zatwierdzonej 1264 przez pap. Urbana IV, a 1274 przez
pap. Grzegorza X; centrum kongregacji od 1293 było opactwo
Św. Ducha na górze Morrone, któremu podlegały in. domy
w randze przeoratów.

Kongregacja przyjęła wprawdzie regułę benedyktyńską, ale
nadane przez Piotra konstytucje wzorowane były na ustawodawstwie
franciszkanów (w praktykowaniu pokory i ścisłego
ubóstwa), kamedułów i grandmontanów (w surowości pokut)
oraz cystersów (w organizacji kapituł);

na czele kongregacji
stał opat gen. rezydujący w Sulmonie, wybierany przez kapitułę
gen. na okres 3 lat, który miał prawo wizytowania wszystkich
domów należących do kongregacji; kapituła, obradująca raz
w roku, mianowała wizytatorów i przełożonych oraz uzupełniała
i modyfikowała w miarę potrzeby pierwotne konstytucje.

W chwili wyboru Piotra na papieża (1294) kongregacja liczyła
36 domów i ok. 600 członków; w krótkim czasie rozszerzyła
się we Włoszech, zwl. w Królestwie Neapolu, dzięki poparciu
dynastii andegaweńskiej ; pod koniec XIV w. liczyła ok. 150 domów,
z tego 96 we Włoszech. Od 1300 c. zaczęli rozprzestrzeniać
się na terytorium Francji, gdzie — dzięki poparciu królów
Filipa IV Pięknego i Karola VI Mądrego oraz papieży awiniońskich
— stali się najpopularniejszym zakonem (na pocz. XV w. mieli 21 klasztorów);

c. francuscy uzyskali od pap. Klemensa
VII (potwierdzone przez pap. Marcina V) prawo utworzenia
własnej prowincji (zarządzanej dotychczas przez wik. lub delegata
opata gen. z Sulmony) i zwoływania kapituł prow., na
których ciążył obowiązek wizytacji klasztorów; prow, francuska
ufundowała kilka klasztorów poza granicami Francji (3 we
Włoszech i po 1 w Anglii, Hiszpanii, Czechach i Belgii).

W XVI w. zaczął się ogólny upadek kongregacji, zwł. klasztorów
wł.; prowincja franc, ucierpiała bardzo po 1550 na skutek
wojen rei., które osłabiły materialne podstawy i dyscyplinę zakonu;
próba reformy podjęta 1615 przez prowincjała Charlesa
Champigny (zm. 1634), na którą nalegał protektor zakonu kard.
-> Robert Bellarmin, zakończyła się niepowodzeniem;

nawet
nowe Constitutiones monachorum ordinis sancti Benedicti congregationis
coelestinorum (w: Holstenius-Broeckie, Codex regularum,
Au 1759, IV 476-596), zatwierdzone 1626 przez pap. Urbana
VIII, łagodzące surowy styl życia, lecz kładące nacisk na obowiązek
codziennego rozmyślania, dorocznych rekolekcji i celebrowania
mszy św. przez kapłanów przynajmniej 3 razy w tygodniu,
nie powstrzymały wewn. rozkładu; specjalnie powołana
komisja (Commission des Réguliers) zakazała 1770 c. przyjmowania
nowicjuszy;

zlecone 1773 bpom wizytacje klasztorów
w ich diecezjach okazały się bezskuteczne; 17 klasztorów dotąd
istniejących zostało 1774-89 zniesionych przez władze kośc;
dobra zak. przejęli bpi; klasztory wł. zlikwidowano 1807.

 

J. Besse, DThC II 2064-2068; Heimbucher I 212-214; J. Duhr, DSAM II
377-385; P. Schmitz, DHGE XII 102-104; Schmitz III 19.

 

2. Kongregacja ubogich eremitów (Pauperes heremitae
domini caelestini) — odłam franciszkanów zorganizowany
w autonomiczną kongr., zatwierdzoną przez pap. Celestyna V.

Zrodziła się ona pod koniec XIII w. na tle różnicy poglądów
między spirytuałami a konwentuałami na temat interpretacji
ubóstwa. Kapituła gen. potępiła skrajny odłam sprzeciwiający
się wszelkim złagodzeniom, a przywódcy Angelus Clarenus
i Piotr z Maceraty zostali uwięzieni; po uwolnieniu 1289 minister
gen. Rajmund Godefroid wysłał ich na misje do Armenii,
ale z powodu nieprzychylnego stanowiska franciszkanów prow,
syryjskiej powrócili 1294 do Włoch;

pap. Celestyn V uwolnił
ich od posłuszeństwa względem władz zak. oraz zezwolił na
utworzenie odrębnej kongr. ubogich eremitów z regułą św.
Franciszka w jej pierwotnej postaci; przełożonym został Piotr
z Maceraty, który przyjął imię Libérât;

1294 po abdykacji
Celestyna V ubodzy eremici ogłosili jej nieważność i nieprawomocność
wyboru pap. Bonifacego VIII; w takiej sytuacji
Bonifacy VIII unieważnił wszystkie przywileje nadane kongr.
przez poprzednika i rozwiązał ją 1295 bullą Olim Caelestinus;
Libérât ze zwolennikami zbiegł do Grecji;

po powrocie do
Włoch zm. 1307 k. Viterbo, a kierownictwo grupy objął Angelus
Clarenus; pap. Jan XXII bullą Sancta romana z 1317 potwierdził
rozwiązanie kongregacji i potępił grupę jako separatystyczną
w zak. franciszkańskim; Angelus Clarenus został uwięziony
w Awinionie;

zwolniony wskutek obietnicy wstąpienia do benedyktyńskiej
kongregacji C, powrócił 1318 do Włoch i ponownie
zorganizował niezależną kongregację złożoną z dawnych
członków kongr. ubogich eremitów i spirytuałów wł.; członkowie
ruchu po przejściu na pozycje heterodoksyjne określani
byli nazwą -» fraticelli.

 

H. Holzapfel, Manuale historiae ordinis fratrum minorum, Fr 1909, 35,
45-46; L. Vernet, DThC VI 773-776; L. Öliger, DThC XIV 2527-2532; L. von Auw, Angelo Clareno et les spirituels franciscains, La 1948; E. Benz, Ecclesia spiritualis. Kirchenidee und Geschichtstheologie der franziskanischen Reformation, St 1964, 332-349; J. Kłoczowski, Wspólnoty chrześcijańskie. Kr 1964, 309-310; C. Schmidt, DSAM V 1167-1170.

Podobne prace

Do góry