Ocena brak

CALDERÓN de la BARCA PEDRO

Autor /Cieszyrad Dodano /17.07.2012

ur. 17 I 1600 w Madrycie,
zm. 25 V 1681 tamże, Dramaturg i poeta.

Kształcił się w kolegium jez. w Madrycie, nast. studiował
teologię, filozofię i prawo na uniw. w Alcalá de Henares i Salamance;
wcześnie zasłynął jako poeta i dramaturg, m.in. 1622
uzyskał III nagrodę na konkursie poetyckim Teresy Wielkiej,
Ignacego Loyoli, Franciszka Ksawerego i Izydora Oracza;

1625-35 pełnił służbę wojskową we Flandrii i Lombardii, nie
zaniedbując przy tym twórczości lit.; po śmierci Lope de Vegi
(1635) pisał sztuki dla teatrów król.; 1640 brał udział w tłumieniu
buntu ludności katalońskiej. W 1651 przyjął święcenia
kapł. i został kapelanem Toledo; wkrótce uzyskał godność rycerza
zakonu św. Jakuba (calatrava), honor, kapelana dworu
i przeora kongr. Piotra Klawera.

Twórczość C. obejmuje ok. 300 pozycji. Jako czołowy przedstawiciel
hiszp. dramatu barokowego pozostawał pod wpływem
Lope de Vegi, zapożyczając niekiedy od niego motywy tematyczne
(także od Tirsa de Moliny i Miry de Amescua), zachowując
czasem nawet tytuły (El alcalde de Zalamea oraz El médico de
sú honra).

Twórczość C. przeszła ewolucję od tradycji lud.-nar.
ku konceptystycznym formom dworsko-arystokrarycznym; pozostając
pod wpływem mistyków, zgodnie z duchem reformy
kat. był C. apologetą katolicyzmu i najwybitniejszym przedstawicielem
kat. dramatu barokowego; wierny obyczajowości hiszp.,
apoteozował władzę monarszą, a jeszcze bardziej honor rycerski.

Zgodnie z estetyką konceptyzmu nie dbał o prawdziwość
realiów hist, ani psychol., epatując widza niezwykłością sytuacji,
kontrastowością i przejaskrawieniami w przedstawieniach stanów
wewn. bohaterów, zwł. w sferze uczuć i namiętności, które
często wyrażał za pomocą takich środków wyrazu, jak hiperbola
i antyteza; ujawniają to nawet tytuły utworów, np.
Afectos de odio y amor (Nienawiść i miłość), En esta vida todo
es verdad y todo mentira (W tym życiu wszystko jest prawdą
i wszystko zmyśleniem).

O wartości tak ideowej, jak i formalnej
dzieł C. decydowało nasycenie ich pierwiastkiem intelektualnym,
dostrzegalnym zwł. w warstwie filozoficzno-refleksyjnej, właściwej
całej twórczości C. niezależnie od konwencji uprawianych
gatunków lit. ; w konsekwencji prowadziło to ku abstrakcji i symbolizmowi,
w którym najlepiej mieściły się treści filoz. i eschatol.;
nie można bowiem oddzielać C. poety dworskiego od myśliciela
i mistyka.

Doskonałość warsztatu dramaturga znalazła natomiast
potwierdzenie w jasności ekspozycji, zwartości konstrukcji,
log. rozwoju i zręcznym rozwiązywaniu konfliktów, przy
jednoczesnym stałym koncentrowaniu uwagi widza na osobie
bohatera i głównym wątku akcji.

Stosując umowny podział twórczości C. na świecką i rei., do
pierwszej zalicza się dramaty o tematyce mit., które wyraźnie
preferują wątki metamorfoz, np. legenda o Circe i Ulissesie
(El mayor encanto amor). Narcyzie (Eco y Narciso), Amorze i Psyche (Ni Amor se libra de amor);

utwory o tematyce hist.,
które służąc apologii cnót nar., wyrażają jednocześnie przywiązanie
do wiary, np. w dramacie o królowej szwedz. Krystynie
(Afectos de odio y amor), królu ang. Henryku VIII (La cisma
de Inglaterra), a z historii hiszp. w El alcalde de Zalamea, El
sitio de Breda, El Principe constante; poważną część dorobku
literackiego C. stanowią dramaty o zazdrości i zemście (m.in.
przypominający Otella — El mayor monstruo los celos), najczęściej
utrzymane w konwencji „płaszcza i szpady";

do nich należy
jedno z arcydzieł C. La vida es sueño, które poza warstwą
sensacyjno-przygodową prezentuje, znany zarówno z legend
wsch., jak i pism mistyków, motyw „życie snem", podnosząc
m.in. problem wolnej woli i przeznaczenia.

Do arcydzieł należy
także El magico predigioso; utwór ten, nazywany „katolickim
Faustem" (K. Marks), miał inspirować J.W. Goethego. Popularny
motyw zaprzedania duszy diabłu znalazł w nim oryginalne
rozwiązanie (szatan został pokonany przez miłość, która dała
jego ofierze moc wyzwolenia się).

Osobną dziedzinę twórczości
C. stanowią sztuki rei. -» autos sacramentales, bibl. dramaty,
zw. comedios devotos (-» Biblia w literaturze I 3), i dramaty
z życia świętych; do najwybitniejszych osiągnięć C. w tej dziedzinie
należą El purgatorio de san Patrico i La devoción de la
cruz; szczególne miejsce w twórczości C. zajmują autosy, którym
C. nadał ostateczny i doskonały kształt; zgodnie z konwencją
tego gatunku występują w nich postacie alegor. : Muzułmanizm,
Judaizm, Sprawiedliwość, Łaska, Wina itp.;

wykorzystywał
C. także popularne w baroku wątki mit., np. mit o Orfeuszu
(El divino Orfeo); autosy C. świadczą o jego dużej wiedzy
teol. oraz żarliwej wierze, której podporządkował swoją
fantazję i talent.

Na język pol. najwięcej utworów dramatycznych C. przełożył
E. Porębowicz i wydał pt. Don Pedro C. de la Barca „Dramata"
(Wwa 1887); wydano też Dramaty (Kr 1975). Pełne wyd. dzieł
C. wyszło pt. Obras completas (I-III, Ma 1950).

 

E. Cotárelo y Morì, Ensayo sobre la vida y obras de Don Pedro C, Ma
1924; M.V. Depta, Pedro C. de la Barca, L 1925; H. Weisser, C. und das Wesen des katholischen Dramas, Fr 1926; E.R. Curtius, C. und dle Malerei, Romanische Forschungen 50(1936) 89-136; H.H. Hilborn, A Chronology of the Plays of Don Pedro C„ Tor 1938; L.E. Weir, The Ideas Embodied In the Religious Drama of C, Lincoln 1940; A. Valbuena Prat, C su personalidad, su arte dramático, su estilo y sus obras. Ba 1941; A.A. Parker, The Allegorical Drama of C, Ox 1943; M. Kommerell, C. de la Barca I, F 1946; E. Frutos, Calderón, Ba 1949; A.L. Constandse, Le baroque espagnol et C. de la Barca, A 1951 ; E. Frutos, La filosofia de C. en sus autos sacramentales, Saragoza 1952; H. Friedrich, Der fremde C, Fr 1955; A.E. Sloman, The Dramatic Craftsmanship of C, Ox 1958; S. Ciesielska-Borkowska, C. w twórczości Słowackiego, Wwa 1959; M. Sauvage, C. dramaturge, P 1959; S.L. Hardy. Goethe, C. und die romantische Theorie des Dramas, Hei 1965; A. Valbuena Briones, Perspectiva critica de los dramas de C, Ma 1965; Z. Karczewska-Markiewicz, C. de la Barca, Wwa 1970; C. de la Barca, Studies 1951-69. A Critical Survey and Annotated Bibliography, Tor 1971 ; H. Dommel, Die gedankliche und dramatische Struktur von C. Drama „La vida es sueño", Wü 1971; R.L. Fiore, C. „El gran teatro del mundo". An Ethical Interpretation, Hispanic Review 40(1972) 40-52.

Podobne prace

Do góry