Ocena brak

BUŁGARSKO-POLSKIE ZWIĄZKI LITERACKIE

Autor /czesio01 Dodano /14.02.2012

BUŁGARSKO-POLSKIE ZWIĄZKI LITERACKIE. Najdawniejszy
ślad kontaktów pol.-bułg. utrwaliła bułg. pieśń lud. o Władysławie
Warneńczyku. W XV1-XVII w. wzmianki o Bułgarii,
która w niewoli tur. przeżywała okres spóźnionego średniowiecza,
podawali uczestnicy pol. misji dyplomatycznych do
Konstantynopola; S. Twardowski opisał wierszem swoją podróż
w Przeważnej legacji... Krzysztofa Zbaraskiego... (1633).
W XVII w. bułg. arcybiskup katolicki P. Parczewicz poszukiwał
pomocy dla Bułgarów u Władysława IV. Do zacieśnienia
kontaktów w XIX w. przyczyniła się pol. emigracja polit.,
dłużej przebywali w Bułgarii Z. Miłkowski (T.T. Jeż), a zwł. M.
Czajkowski, który odegrał znaczną rolę w walce Bułgarów
o niezależny kościół narodowy i utworzył tu pułk kozacki. Jego
oddziały 1855 odwiedził w Burgas Mickiewicz. Powieści
Miłkowskiego i Czajkowskiego o wątkach bułg., będących
zwykle kamuflażem spraw pol., już w dobie odrodzenia nar.
zwróciły uwagę Bułgarów, m. in. Ch. Botewa, o którym wiadomo,
że kontaktował się z pol. emigrantami. Pó wyzwoleniu
Bułgarii (1878), na pol. recepcję literatury bułg. wpływały
początkowo dążenia wolnościowe. Najwcześniej zdobył rozgłos
I. Wazów jako autor powieści o powstaniu nar. 1876 Pod
jarzmem (t. 1-2, 1889-90, wyd. pol. 1895-96). Przed I wojną
świat, jego prozę popularyzowali H. i T. Sopodźkowie i.J.
Zagórowska-Anc. Z modernistów zaprezentowano fragmentarycznie
twórczość P. Todorowa i w ułamkach - Penczo Sławejkowa,
którego tłumaczył m. in. T. Miciński. Dorywcze informacje
hist.lit. dostarczane m. in. przez „Świat Słow." (Kr. 1905-
14, pod red. F. Konecznego) miały gł. charakter przypadkowy.
Ich źródłem była także publicystyka propagatora przyjaźni
pol.-bułg. J. Grzegorzewskiego.
W1. międzywojennych na recepcji zaważyły próby zinstytucjonalizowania
kontaktów kult. polsko-bułgarskich. Zamierzeniem
poważniejszym, choć jednorazowym było wydanie
przez Tow. Bułg.-Pol. w Warszawie rocznika Od Wisły do
Maricy (1927). Problematykę bułg. podejmowały pisma lit. >
Kamena" i slawist. „Ruch Słowiański" (Lw. 1928-33 i W.
1936-39). Nieliczne przekłady ukazywały się gł. z okazji dat
rocznicowych.
Po II wojnie świat, wydano szereg pozycji mających na celu
odrobienie zaległości w dziedzinie przekładów - pojawiły się
pierwsze antologie: Antologia poezji bułgarskiej w oprać. S.
Pollaka (1945), Antologia noweli bułgarskiej XIX i XX wieku
w oprać. B. Cirlicia (1955), wybór bułg. pieśni lud. A. Kamieńskiej
i J. Śpiewaka Oj, lesie, lesie zielony (1956). Dążność do
przedstawienia klasyki zadokumentował Wybór pism Botewa
w oprać. H. Batowskiego (1960, BN II126), przekłady utworów
Wazowa, Elina Pelina, J. Jowkowa i in. Zainteresowanie
współczesnością, w dobie schematyzmu zacieśnione do tematyki
produkcyjnej, po 1956 znalazło wyraz w przekł. dzieł
klasyków współcz. D. Dimowa, D. Talewa, E, Stanewa, także
czołowych prozaików J. Radiczkowa, N. Chajtowa i w antologiach
nowej prozy: Gorące południe w oprać. J. Nurkiewicz
(1967), Spis powszechny dzikich zajęcy i inne opowiadania
w oprać. K. Migdalskiej i W. Gałązki (1975), Błękitna kula
ziemska w oprac. T. Dąbek-Wirgowej (1976), Dni wojny
(1976), ą także w wyborach poetów XX wt Ch. Smirnenskiego,
G, Milewa, E. Bagriany i w antologiach poezji: Winnice słońca
w oprać. J. Laua (1967), Ziemia gorąca w oprac. Kamieńskiej
i A. Sterna (1968), Z poezji bułgarskiej w oprac. J. Zycha
(1972), Pieśń o poranku (1977).
Badania hist.lit. zapoczątkowane u schyłku XIX w. na marginesie
prac hist.-etnogr. B. Grabowskiego, kontynuowane
w nielicznych studiach T.S. Grabowskiego, w okresie międzywojennym
zostały dopełnione przez próby ujęć syntet. A.
Brucknera (napisany wraz z T. Lehrem-Spławińskim Zarys
dziejów literatur i języków literackich słowiańskich 1929) i J.
Gołąbka (Literatura bułgarska, w Wielkiej literaturze powszechnej
t. 4 1933), a po wojnie przez populamonauk. szkic F.
Sławskiego Bułgaria. Dzieje i piśmiennictwo w zarysie (1947)-,
1980 wydanoHistorię literatury bułgarskiej Dąbek-Wirgowej.
Informacje hist.lit. i artykuły komphratyst. ukazywały się
w „Życiu Słow." (1946-53), a od r. 1949 w „Pam. Słow.". Od l.
sześćdziesiątych studia kontaktologiczne ustąpiły monografiom
z zakresu literatury bułg. XIX/XX w. (E. Możejko, Dąbek-
Wirgowa), piśmiennictwa starobułg. (A. Naumow), folkloru
(H. Czajka). Prozę bułg. tłumaczyli H. Bychowska, Dąbek-Wirgowa,
Gałązka, M. Iliewa, H. Kalita, H. Karpińska, J. Nurkiewicz,
Z. Wolnik, a poezję - Kamieńska, Lau, S. Pollak, Stern,
Śpiewak, W. Segal, Zych i in.
W Bułgarii recepcja literatury pol. początkowo stanowiła
część znamiennego dla młodej literatury procesu przyswajania
wartości ogólnoeur. i dokonywała się za pośrednictwem
języka rosyjskiego. W końcu XIX w. gł. miejsce zajmował
w niej H. Sienkiewicz (bułg. wyd. Quo vadis 1897, w rok po
wyd. pol.) i Mickiewicz, którego obok tłumaczy średniej miary
(Ch. Kesjakow, E. Karanow) przekładali wybitni poeci - I.
Wazów i K. Christów. Echa Pana Tadeusza odezwały się
w poemacie Sławejkowa Kyrwawa pesen. W pocz. XX w. -
zgodnie z modernist. tendencjami okresu - pisarzy dawniejszych
przesłonili K. Tetmajer i S. Przybyszewski. Opozycyjną
wobec żywiołowej mody przybyszewszczyzny propozycję recepcji
poezji romant. i młodopol. zgłosiła bezpośrednio po
I wojnie świat, grupa tłumaczy skupionych w Towarzystwie
Pol.-Bułg., zał. 1918 z inicjatywy pierwszego posła RP w Bułgarii,
T.S. Grabowskiego. Program ten, inspirowany prżez —»
B. Penewa i Grabowskiego przy współudziale tłumaczki—* D.
Gabe, spopularyzował pol. poezji romantyczną. Realizowany
był na łamach pisma „Połsko-Byłgarskij pregled" i w serii
wydawn. Biblioteka Pol. (1919-25), w której ukazało się 11
tomów, m. in. antologia Połski poeti, Sędziowie S. Wyspiańskiego
i Irydion Z. Krasińskiego (192.1), Wiesław K. Brodzińskiego
(1922), Hymny J. Kasprowicza ^1924), AnhelliJ. Słowackiego
(1925). Próby aktualizacji programu po 1930 zawiodły.
Tłumacze zwrócili się w kierunku prozy pol. - osiągnięciem
tego okresu był dokonany w 1. 1933-35 przekład Chłopów
W.S. Reymonta, za który tłumacz Ch. Wakarełski otrzymał
1938 nagrodę lit. pol. Pen Clubu. Po 1945 recepcja objęła
zarówno klasykę - przełożono gł. dzieła: E. Orzeszkowej,
Sienkiewicza, Prusa, S. Żeromskiego, M. Dąbrowskiej, jak
i prozę współcz. (utwory J. Andrzejewskiego, K. Brandysa, R.
Bratnego, T. Brezy, J. Broszkiewicza, J. Iwaszkiewicza, T.
Konwickiego, L. Kruczkowskiego, S. Lema, J. Parandowpkiego,
W. Wasilewskiej, W. Żukrowskiego). Nowelistykę zaprezentowano
w antologiach Bur ni godini (1957) i Sywremenni
połski razkazi (1973). Wśród tłumaczy prozy wyróżnili się —»D.
Ikonomow i M. Metodijew, S. Iłczew: W dziedzinie poezji
najważniejszym wydarzeniem translatorskim był przekład Pana
Tadeusza (1959) dokonany przez —» B. Dimitrową. Obraz
pol. tradycji poet. dopełniły wydania Mickiewicza, Słowackiego,
M. Konopnickiej i poetów współcz. - W. Broniewskiego, J.
Tuwima i K.I. Gałczyńskiego. Wśród tłumaczy - obok D. G a b e
- wysunęli się na czoło B. Dimitrowa, P. Stefanów i P. Karaangow
- ich staraniem ukazała się antologia Sywremenni połski
poeti (1967). Studia polonist., które w przededniu I wojny
świat, zapoczątkował w Sofii Penew, a w latach międzywojen-'
nych kontynuował B. Jocow, podjęli w ośrodku uniw. w Sofii
i w Instytucie Literatury Bułg. A N : U p. Dinekow, E. Georgijew,
—» K. Kujew i W. Smochowska-Petrowa. Ich rozprawy,
ogłaszane m. in. w pismach „Literaturna misył", „Ezik i literatura"
i w „Godisznik na Sofijskija Uniwersitet", mają gł.
charakter komparatystyczny.

T. DĄBEK-WIRGOWA Główne zagadnienia stosunków literackich
polsko-bułgarskich w pierwszych dziesiątkach lat XX wieku w:
Z polskich studiów slawistycznych s. II, W. 1963; Stosunki literackie
polsko-bułgarskie, red. J. Śliziński, Wr. 1971; K. WIERZBICKA
Z zagadnień polsko-bułgarskich związków kulturalnych, w: Slawistyczne
studia literaturoznawcze poświęcone VII Międzynarodowemu
Kongresowi Slawistów, Wr. 1973; P. DINEKOW O bułgarskiej literaturze,
folklorze i związkach z Polską, W. 1977.
Teresa Dąbek-Wirgowa

Podobne prace

Do góry