Ocena brak

BRYGIDKI, Zakon św. Brygidy, Zakon Najświętszego Zbawiciela, Ordo Sanctae Birgittae, Ordo Sanctissimi Salvatoris OSSalv

Autor /Benignus463463634 Dodano /13.07.2012

Zakon klauzurowy podwójny (-> klasztor podwójny),
zał. ok. 1346 w Vadstenie (pd. Szwecja) przez -» Brygidę Szwedzką
w celu szerzenia czci NMP i odrodzenia życia rei., oparty
na regule św. Augustyna (Augustyna reguła), zmodyfikowanej
szczegółowymi normami, które, wg przekonania Brygidy,
miały być jej podyktowane podczas wizji wewn. przez Chrystusa;
normy te, zw. regułą Brygidy lub regułą Zbawiciela (Salvatora),
zostały zatwierdzone jako uzupełnienie reguły Augustyna
5 VIII, 1370 przez pap. Urbana V i ostatecznie 3 XII 1378 bullą
Hiis quae pro divini pap. Urbana VI.

I. ORGANIZACJA i DZIEJE — Tzw. reguła Brygidy postulowała,
aby wspólnota klasztorna składała się z konwentu sióstr i braci
mieszkających w osobnych obiektach połączonych kościołem;
miała stanowić odzwierciedlenie kolegium apost., złożonego z 85
osób (72 uczniów Chrystusa i 13 Apostołów, łącznie z Pawłem),
w tym z 60 sióstr, 4 diakonów, 13 kapłanów i 8 konwersów;
klasztor przeznaczony był głównie dla sióstr; bracia mieli jedynie
zapewnić siostrom opiekę duchową (funkcje liturg.-duszpast.) ;
kierownikiem duch. klasztoru był spowiednik gen.;

klasztorem
rządziła ksieni, korzystająca w ważniejszych sprawach z doradczego
głosu obu konwentów; wszelkie kontakty braci i sióstr
(pozaliturg.) były zabronione; bracia mogli wejść do klauzury
sióstr tylko dla udzielenia ostatnich sakramentów i spełnienia
czynności liturg. związanych z pogrzebem; siostry przestrzegały
ścisłej klauzury, zajmowały się modlitwą, lekturą i pracami wewnątrz
klasztoru; bracia natomiast mogli opuszczać klauzurę
w celach duszpast. i apost. ;

zarówno siostry, jak i bracia byli
zobowiązani do zachowania ścisłego ubóstwa oraz praktykowania
pokory i prostoty; modlitwa skoncentrowana była na
uczuciowym przeżywaniu męki Chrystusa (wpttw objawień Brygidy)
oraz na stałej pamięci o rzeczach ostatecznych (przypominał
o tym otwarty grób w klasztorze, a w kościele katafalk);

klasztor podlegał jurysdykcji bpa diec., a na założenie nowego
potrzebne było pozwolenie Stolicy Apostolskiej. Regułę uzupełnił
w drodze zapożyczeń z ustaw -» cystersów spowiednik Brygidy,
Piotr Olafsson z Alvastry.

Klasztor w Vadstenie, zreorganizowany 1374 przez córkę
Brygidy Katarzynę Szwedzką, otrzymał kan. erekcję 1384; do
końca XIV w. powstały 3 klasztory b.; 1394 we Florencji
i 1396 w Gdańsku i w Rzymie, a w XV w. ok. 27, głównie w Europie Pn. i Środk.: Norwegii, Finlandii, Danii, Estonii,
Polsce, Niemczech, Francji, Niderlandach i Anglii; ok. 1517
było 80 klasztorów b., tworzących luźną kongregację z ośrodkiem
w Vadstenie.

Podwójność klasztorów b. od początku nasuwała
trudności; problem ten podejmowały m.in. sobory w
Konstancji i Bazylei; pap. Marcin V 1422 wydał nawet zakaz
fundowania klasztorów podwójnych; o odwołanie bulli zabiegały
b. z Vadsteny, korzystając z poparcia panujących; 1435
pap. Eugeniusz IV odwołał rozporządzenia Marcina V;

klasztory
męskie ufundowane wg założeń jednokonwentowych (w
Rzymie, Wenecji, Murano i Bolonii) zmieniły przynależność,
stając się wspólnotami kanoników regularnych. Klasztory b.
odegrały w końcu XIV i w XV w. ważną rolę w rozwoju życia
kulturalnego i rei., zwł. w krajach skand.; mnisi zajmowali się
studiowaniem i przekładem Pisma św. i dzieł teol. z łaciny na
język szwedz.; mniszki przepisywały i iluminowały rpsy, zajmowały
się tkactwem i haftem (sławne hafty i koronki z Vadsteny);

biblioteka klasztorna w Vadstenie (w XV w. założono tam drukarnię,
jedną z pierwszych w Szwecji) liczyła ok. 1400 t., z których
zachowało się 450 (w większości w zbiorach biblioteki
uniw. w Upsali); klasztor w Vadstenie był ośrodkiem życia rei.
w krajach skand.; szerzący się kult św. Brygidy, liczne odpusty
uczyniły z niego sanktuarium ściągające pielgrzymów.

Większość klasztorów b. upadła w XVI w. na skutek reformacji;
1595 został skonfiskowany macierzysty klasztor w Vadstenie,
a skazane na wygnanie b. przybyły 1596 do Gdańska;
pozostałe klasztory przy końcu XVIII i w XIX w. uległy sekularyzacji
z wyjątkiem 4, które istnieją obecnie jako autonomiczne
i składają się tylko z konwentu mniszek: opactwo w South
Brent (Anglia), Weert i Uden (Holandia) oraz Altomünster (Bawaria),
gdzie zachował się ostatni podwójny konwent b.

Oprócz b. pierwotnej reguły istnieją jeszcze b. reformowane;
na pocz. XVII w. Marina d'Escobar założyła w Valladolid
(Hiszpania) b.-rekolektantki, o złagodzonej nieco regule, zatwierdzonej
1628 przez pap. Urbana VIII; ok. 1958 posiadały
5 domów w Hiszpanii i 1 w Meksyku.

Szwedzka konwertytka
Elisabeth Hesselblad (zm. 1957) założyła 1911 w Rzymie nową
kongregację b., którą 1942 pap. Pius XII określił jako „żywe
odgałęzienie założonego przez Brygidę zakonu"; 1974 kongr. ta
posiadała 14 domów (m.in. 3 w Rzymie, 2 w Szwecji, 1 w Szwajcarii,
1 w Anglii, 1 w Indiach, 1 w Stanach Zjedn.) i 203 siostry;
zgrom, ma charakter kontemplacyjny; jego głównym celem jest
modlitwa i ofiara podejmowana w intencji zjednoczenia chrześcijan,
a zwł. powrotu krajów skand, do Kościoła katolickiego.

 

B. Williamson, The Bridgettine Order, Lo 1922; Heimbucher I 620-624;
T. Ahlden, Nonnenspiegel und Mönchsvorschiften, Gt 1952; H. Cnaltingiiis, Studies in the Order of Saint Bridget of Sweden, Sto 1963; H. Jägerstad, LThK II 486-487; O. Eklund, A Faith Stronger than Death. The Life of Mother M. Elisabeth Hesselblad, R 1962; T. Nyberg, Birgittinische Klostergrlindungen des Mittelalters, Lu 1965; AnPont 1973; Dokumente und Untersuchungen zur inneren Geschichte der drei Birgittenklöster Bayerns 1420-1570 I-II, Mn 1973-74; T. Nyberg, Bemerkungen zum benediktinischen und zisterziensischen Einftuss auf die Salzungen des B. Ordens, RBen 83 (1973) 351-382.

 

II. W POLSCE — Pierwszy klasztor b. został założony 1396
w Gdańsku z inicjatywy wielkiego mistrza krzyżackiego Konrada
von Jungingen; klasztor ten powstał w wyniku przyjęcia reguły
b. przez część pokutnic prowadzących życie wspólne przy
szpitalnej kaplicy św. Magdaleny;

po 1392 przybyło tu kilka
mniszek z Vadsteny, obejmując kierownictwo pokutnic; sprawa
pokutnic po przekształceniu 1396 szpitala w klasztor i ich
formalnym przejściu do b. doprowadziła do konfliktu z klasztorem
macierzystym w Vadstenie, wymagającym od kandydatek
w myśl reguły nieposzlakowanej opinii; spór ten zakończył się
1467 oddzieleniem pokutnic od zakonnic;

klasztor, mający początkowo
tylko konwent żeński, został zatwierdzony 1397 przez
pap. Bonifacego IX; mnisi osiedli przy nim 1400; w okresie
reformacji klasztor został zniszczony; 1587 spłonął konwent
mniszek i kościół, który 1602 odbudowano; pod koniec XVI w.
były w klasztorze zaledwie 4 zakonnice; 1835 klasztor skasowano.

Drugi klasztor ufundował ok. 1426 król Władysław Jagiełło
w Lublinie z wdzięczności za zwycięstwo grunwaldzkie (widziano w nim spełnienie przepowiedni Brygidy o klęsce Krzyżaków);
sprowadzono tu mniszki i mnichów z Gdańska;

przepowiednia
Brygidy wywarła także wpływ na założenie klasztoru w Elblągu;
inicjatywę ufundowania klasztoru podjęły stany prus. przed
1456 w celu uproszenia za wstawiennictwem św. Brygidy pomyślnego
zakończenia wojny 13-letniej z Krzyżakami; fundację
tę zatwierdził pap. Kalikst III; mnisi i mniszki przybyli tu ok.
1463 prawdopodobnie z Gdańska; w związku z trudnościami
gosp. klasztor zlikwidowano ok. 1521 ;

pod wpływem reformacji
zaznaczył się w XVI w. upadek życia zak., którego przejawem
było rozluźnienie karności i zmniejszenie liczby konwentów; na
przełomie w. XVI i XVII przeprowadzono wizytację w duchu
reform potrydenckich w klasztorze lubel.; w zarządzeniach powizytacyjnych
1596 położono nacisk na zachowanie karności,
klauzury, a także uregulowanie podstaw materialnych; zniesiono
konwent męski, powołując kapelanów.

Przejawem ożywienia życia zak. po reformie w klasztorze
lubel. był znaczny wzrost powołań oraz powstanie nowych placówek:
1613 w Samborze, Lwowie i Sokalu, 1615 w Lipiu (k.
Grójca), skąd 1626 b. zostały przeniesione do Warszawy (nabyte
tu posiadłości b. nazwały Nowolipiem lub Nowolipką), 1621
w Brześciu Litew. (b. przeniesione stąd 1830 do Łucka), 1624
w Łucku, 1636 w Grodnie i ok. 1650 w Wilnie.

Klasztory te
były jednokonwentowe — żeńskie. W XLX w. zostały skasowane
przez władze kośc. (klasztor w Lublinie skasował 1819 abp
F. Malczewski) lub świeckie (kasata w zaborze prus. 1835,
w zaborze ros. 1842) albo zajęte przez władze cywilne na obiekty
świeckie, a zakonnice przeniesione do klasztorów innej reguły
(np. 1807 b. warszawskie przeniesiono do wizytek);

do
czasów I wojny świat, pozostał tylko klasztor w Grodnie (1913
— 5 zakonnic), który ok. 1920 oddano nazaretankom.
B. polskie prowadziły w niektórych klasztorach (np. w Łucku)
konwikty dla szlachcianek o 3-letnim kursie nauczania.

Można przypuszczać, że rozmieszczenie klasztorów na pograniczu
polsko-ruskim miało na celu wywieranie wpływu na szlachcianki
ruskie i pozyskanie ich dla Kościoła łacińskiego. B. w
Polsce nie odegrały większej roli, nie wydały także wybitniejszych
jednostek.

Propagowały kult św. Brygidy; w ich kręgu
dokonano przekładu objawień Świętej i wydano je pt. Skarby
niebieskich tajemnic, to jest Księgi objawienia niebieskiego świętej
matki B. [...] (Gd 1658, Zamość 1698).

 

J.A. Wadowski, Kościoły lubelskie, Kr 1907, 407-417; M. Giżycki, Zniesione kościoły i klasztory rzymskokatolickie, NPS 1 (1928) 148-159; Karol Górski, Problematyka historyczna kultu maryjnego, NP 13 (1961) 246-248; tenże, Od religijności do mistyki, Lb 1962, 140-141 ; T. Nyberg, Klasztor b. w Gdańsku i jego najwcześniejsze kontakty z krajami skandynawskimi na przełomie XIV i XV wieku, ZH 28 (1962) 53-57; S. Kamińska, Klasztory b. w Gdańsku, Elblągu i Lublinie, Gd 1970; E. Janicka-Olczakowa, Zakony żeńskie w Polsce, KwP II (passim).

Podobne prace

Do góry