Ocena brak

BRONIEWSKI WŁADYSŁAW

Autor /maciana Dodano /13.02.2012

BRONIEWSKI WŁADYSŁAW, ur. 17 XII 1897 w Płocku, zm.
10 II 1962 w Warszawie, poeta i tłumacz. Pochodził z rodziny
inteligenckiej o żywych tradycjach patriotycznych. W szkole
średniej działał (pod pseud. Orlik) w organizacjach niepodle-
głościowych, 1914 redagował i wypełniał własnymi utworami
m. in. wierszami) pisemko młodzieży niepodległościowej
"Młodzi idą". W 1915 zaciągnął się do Legionów Pol., brał
udział w walkach frontowych, 1917 był internowany w Szczypiornie.
Po zwolnieniu rozpoczął 1918 studia humanist. na
UW, a wkrótce potem zaciągnął się do wojska i walczył na
froncie. W 1921 zwolnił się ze służby wojsk, w randze kapitana
i kontynuował studia. Kryt. stosunek do rzeczywistości społ.
Polski niepodległej zbliżył go wkrótce do kręgów lewicy (czł.
ZNMS, a nast. ZNMS-Życie); 1924 był sekretarzem red. pisma
Nowa Kultura", w którym ogłosił m. in. przekład wiersza
Majakowskiego Poeta robotnik, pierwszą swoją publikację
podpisaną pełnym nazwiskiem. W roku nast. wydał pierwszy
tom wierszy Wiatraki oraz wspólnie z S.R. Standem i W.
Wandurskim zbiorowy,,biuletyn poet."—> Trzy salwy, pierwszy
w Polsce manifest poetów proletariackich. W 1925-36 pracował
zarobkowo jako sekretarz red. „Wiadomości Lit." i drukował
w tym tygodniku (gł. 1925-28) wiele recenzji i artykułów
m. in. głos w dyskusji o poezji proletariackiej Wczoraj i jutro
poezji w Polsce 1928). Nie związany organizacyjnie z partią
komunist., brał udział w wielu akcjach prowadzonych przez
KPP Wspólnie z S.R. Standem założył i prowadził robotn. teatr
amatorski, był red. odpowiedzialnym satyr, jednodniówki
przedwyborczej Kaczka republikańska (1928), uczestniczył
w redagowaniu pism —» „Dźwignia" (1927-28) i—> „Miesięcznik
Lit. (1929-31); aresztowany wraz z zespołem red., spędził
2 miesiące w więzieniu. Po uwolnieniu współpracował nadal
z pismami rewol. lewicy, 1934 przebywał kilka tygodni
w ZSRR, 1936 uczestniczył w lwow. Zjeździe Pracowników
Kultury; 1938-39 był red. technicznym tyg. „Czarno na białym
.We wrześniu 1939 zgłosił się ochotniczo do obrony kraju
i poszukując swej jednostki znalazł się we Lwowie, zajętym
wkrótce przez armię radziecką. Aresztowany na pocz. 1940 na
podstawie fałszywych oskarżeń, zwolniony we wrześniu 1941,
zatrzymal się w Kujbyszewie, gdzie pracował w redakcji
pisma „Polska"', a nast. wstąpił do formującej się w ZSRR armii
awcskiej. Ewakuowany wraz z wojskiem, znalazł się na Bliskim
Wschodzie. W 1943 przeszedł na długoterminowy urlop i pracował
w Jerozolimie jako red. techniczny pisma „W drodze".
W 1945 powrócił do kraju, początkowo zatrzymał się w Łodzi,
nast. osiadł w Warszawie i tu spędził ostatnie lata życia;
pochowany na cmentarzu Powązkowskim.
Twórczość B. rozwijała się w ścisłym związku z jego biografią
ideową i osobistą, a na planie hist. - z losami narodu pol.
i rewol. ruchu robotniczego. Nasycając swe wiersze treściami
rewol. i patriot., poeta stworzył typ liryki o wielkiej sile
oddziaływania emocjonalnego, ukazującej w osobistym przeżyciu
dążenia i nastroje mas. Po krótkim okresie poszukiwań
ideowo-artystycznych, zaznaczonych w eklektyzmie zbioru
Wiatraki (1925), ukształtował własną poetykę, w której tradycje
pol. poezji romant., przywoływane w licznych reminiscencjach,
aluzjach i cytatach, łączyły się z umiarkowanym nowatorstwem;
egzaltacja i patos retorycznej apostrofy przełamywały
się ze stylem mowy potocznej i słownictwem agitacji
polit., tradycyjną wersyfikację uwspółcześniał wiersz toniczny
i asonansowy rym. Międzywojenną twórczość B., obejmującą
zbiory Dymy nad miastem (1927), —» Troska i pieśń (1932), —»
Krzyk ostateczny (1938) oraz skonfiskowany przez cenzurę
poemat Komuna Paryska (1929), charakteryzuje dominacja
tematyki społ.-polit., powiązanie ze współcz. walką klasową
i tradycjami ruchu rewol. - przy równoczesnej obecności
akcentów wewn. rozdarcia i niepokoju. Program ideowy tej
poezji określił w znacznym stopniu romant. mit prometejskiego
ofiarnictwa; znamienną jej cechą jest widzenie walki
rewol. i jej bohaterów, hist. i anonimowych, w chwilach
ostatecznych prób, w dramatycznym powikłaniu męstwa i poświęcenia
z poczuciem osamotnienia, goryczy klęski z wiarą
w zwycięstwo sprawy. Podobnie złożony charakter ma dorobek
B. z lat wojny, zawarty w zbiorach —» Bagnet na broń (1943)
i Drzewo rozpaczające (1945), wyd. na wychodźstwie i nast.
wznowionych w kraju. Nurt liryki patriotyczno-żołnierskiej
splata się w nich z nastrojem wygnańczej nostalgii, wola walki
z rozpaczą wywołaną ciężarem przeżyć osobistych i ogromem
ofiar wojennych, poczucie więzi z narodem ze świadomością
zagubienia i wyobcowania. W twórczości powojennej, obejmującej
zbiór wierszy Nadzieja (1951), poemat Słowo o Stalinie
(1949), poematy liryczne Mazbwsze i Wisła (prwdr. 1951
i 1953 w tyg. „Nowa Kultura"), dominuje początkowo poezja
walki rewol., twórczej pracy i odbudowy, później na plan
pierwszy wysuwają się motywy traktowane dotychczas marginesowo:
przeżycie piękna pol. krajobrazu (zwł. Mazowsza),
refleksja nad własnym życiem i drogą twórczą. Nowy, bolesny
ton doświadczeń osobistych związanych z utratą córki (1954)
znalazł przejmujący wyraz w cyklu Anka (1956), porównywanym
przez krytykę z Trenami Kochanowskiego. Dorobek przekładowy
B. obejmuje gł. klasykę ros. - Dostojewskiego, Gogola
(Martwe dusze 1927), Andriejewa, B. Pilniaka, M. Szołochowa,
A. Tołstoja (Droga przez mękę 1935), ponadto Ś. Jesienina,
W. Majakowskiego, L. Pasternaka i in. poetów, wyd. w zbiorze
Moje przyjaźnie poetyckie (1960), gromadzącym również tłumaczenia
z in. literatur (m. in. songi Brechta). Osobno ukazał
się wybór wierszy Dla małych dzieci (1951, wznów, od 1955 pt.
Dla dzieci).
Twórczość B. już w okresie międzywojennym zdobyła dużą
popularność i uznanie, wyznaczając mu miejsce wśród czołowych
poetów pol. XX w. Krytycy różnych orientacji, często nie
aprobujący przekonań ideowych B., wysoko cenili jego talent.
Wiersze poety były znane nie tylko z publikacji (ruskie nakłady
zbiorów); rozpowszechniane w odpisach i recytowane na
zgromadzeniach publ., spełniały mobilizującą funkcję ideową
w rozmaitych środowiskach społecznych. W czasie wojny
pojawiały się w czasopismach i antologiach, zarówno konspiracyjnych,
jak wydawanych poza granicami kraju. Z licznych
powojennych wyborów do najobszerniejszych należą Wiersze
zebrane (1948, wyd. 5 1956) oraz Wiersze i poematy (1962,
wyd. 13 1978), skomponowane przez samego autora. Wśród
przekładów jego poezji znajdują się osobno wyd. zbiory w języku
ros., czes., bułg., ukr., białorus., rum., węg. i niemieckim.
B. wyróżniony został nagrodą ZZLP (1939), dwukrotnie nagrodą
państw. I st. (1950 i 1955), nagrodą Pen Clubu za twórczość
przekł. (1961), otrzymał też Order Budowniczych Polski Lud.
(1955). W Warszawie w domu, w którym mieszkał poeta od
1950, mieści się Muzeum B. (powst. 1963) z dokumentami jego
życia i twórczości (rkpsy, biblioteka, zbiór korespondencji,
fotografie, nagrania płytowe). W Płocku znajduje się pomnik
poety (odsłonięty 1972).

A. SANDAUER Od romantyzmu do poezji proletariackiej. Rzecz
o przedwojennej poezji W.B., w: Poeci czterech pokoleń, Kr. 1977
(prwdr. 1954); R. MATUSZEWSKI O poezji W.B., W. 1955; tenże OB.
trochę inaczej, w: Doświadczenia i mity, W. 1964; W.A. CHORIEW
W.B. Oczerk żyzni i tworczestwa, Moskwa 1966; F. LICHODZIEJEWSKA
W.B., W. 1966 Bibl. „Polonistyki"; W.B. W piątą rocznicę
śmierci (zbiór.), W. 1967; „Poezja" 1972 nr 5 (pośw. B.); T. BUJNlcKi
W.B., wyd. 2 W. 1974; F. LICHODZIEJEWSKA Twórczość W.B.
Monografia bibliograficzna, W. 1973; S. KĘDZIERSKI Wiersze W.B.,
W. 1974 BAL; J.Z. JAKUBOWSKI W.B., wyd. 2 rozsz. W. 1975; R.
SULIMA Poezja W.B. wobec tradycji ludowej i Twórczość W.B. a tradycje
poezji robotniczej, w: Folklor i literatura, W. 1976; W.B. w poezji
polskiej, red. M. Janion, W. 1976; „To ja - dąb" (wybór wspomnień,
szkiców i wierszy o B.), oprac. S.W. Balicki, W. 1978.
Feliksa Lichodziejewska

Podobne prace

Do góry