Ocena brak

BRITISH MUSEUM

Autor /Kalistrat Dodano /12.07.2012

Instytucja nauk. obejmująca British
National Library i British National Museum, powołana 1753
uchwałą Parlamentu, a 15 I 1759 udostępniona publiczności.

Początki B.M. stanowiły zbiory R. Cottona (przekazane 1700),
H. Sloane'a (głównie o charakterze przyr., przekazane testamentem
1753 za częściową odpłatnością), R. i E. Harleyów (zakupione
1753) oraz księgozbiór Old Royal Library; zbiory te
w znacznej mierze pochodziły z ang. bibliotek klasztornych,
rozproszonych po kraju po kasacie klasztorów w X V I w.

W
1856-66 dyr. A. Panizzi uczynił z B.M. nowoczesny warsztat
pracy nauk., powiększył księgozbiór (uzyskując m.in. 1847 bibliotekę
T. Grenville'a), zorganizował czytelnię, częściowo zreorganizował
oddziały muzealne (1972 B.M. liczyło 13 oddziałów).
B.M. prowadzi prace wykopaliskowe i systematycznie je
dokumentuje; wydaje również od 1926 ilustrowany kwartalnik
„The British Museum Quarterly", a od 1950 „The British National
Bibliography".

I. BIBLIOTEKA — ma najbogatszy w świecie zbiór dzieł ang.
od pierwodruków W. Caxtona, najwcześniejszych wydań W.
Szekspira i Biblii ang. do dzieł najnowszych; są tu również
m.in. cenne druki pol. (inkunabuły, diariusze sejmowe, dzieła
J. Łaskiego).

W skład zbiorów rpsów wchodzą kodeksy i dokumenty
we wszystkich językach eur., od papirusów gr. z III w.
prz.Chr. (m.in. fragment dzieła Eurypidesa Antiope, Platona
Fedon, Arystotelesa Athenaion politeia) poprzez gr. teksty Biblii
z IV i V w. do dokumentów współcz. (z poloników m.in. rpsy
modlitewników królów Aleksandra Jagiellończyka i Zygmunta I
Starego).

Prawie kompletny (do 1900) zbiór rpsów i druków
wsch. obejmuje wszystkie kulturalne ośrodki staroż. Wschodu:
papirusy staroegip. (m.in. Księgi zmarłych od czasów XVIII dynastií i in.), babil, tabliczki z písmem klinowym (z biblioteki
króla Asurbanipala) i 6000 zwojów chin. z X w.

Druki i rpsy z zakresu historii i religii, pochodzące m.in.
z bibliotek poklasztornych, należą do głównej tematyki zbiorów
B.M. Księgozbiór Cortona (1000 rpsów) obok m.in. anglosaksońskich
kronik i 2 kopii Magna Charta zawiera dawne
przekazy ang. szkoły iluminacji, będące jednocześnie najstarszymi
tekstami ang. Biblii, np. Ewangeliarz z Lindisfame (tekst
łac, pisany okrągłą minuskułą z ok. 710, dzieło Eadfrida, bpa
z Lindisfame, z ang. glosą bpa Aldreda z Durham, z ok. 950)
oraz fragmenty iluminowanej gr. Księgi Rodzaju (wykonanej
w V w. prawdopodobnie w Aleksandrii, ofiarowanej przez bpów
gr. królowi Henrykowi VIII). Księgozbiór Harleyów zawiera
największy zespół przekazów rei., będących jednocześnie przykładem
iluminacyjnej sztuki eur., głównie z terenu dzisiejszej
Francji;

najpiękniejsze egzemplarze to m.in. karoliński Codex
aureus of the Gospels z ok. 800 (pisany złotymi literami z ozdobnymi
bordiurami i podobiznami ewangelistów) oraz łac. Biblia
z DC w. ; łac. teksty bibl. tego zbioru pochodzą z VI-XIV w. ; najwcześniejsze
to tzw. Vulgate Gospel Book z VI w. oraz 3 pochodzące
z VIII w., w tym 2 złote kodeksy;

do tego zbioru należą
dzieła ojców Kościoła, bulle pap., reguły i statuty klasztorne,
psałterze, modlitewniki, mszały lokalne (np. z Soissons, z IX w.,
w 2 tomach), kolekcje ksiąg liturg. Kościołów wsch. (syr., samarytańskiego,
gr. i ros.), również rpsy hebr. (Pięcioksiąg, z 1.
poł. X w., pisany na 40 brązowych skórach afryk.).

Główny
trzon zbiorów Old Royal Library ofiarowanej B.M. 1757 przez
króla Jerzego II, a gromadzonej od czasów króla Edwarda IV
stanowią (obok 9000 vol. druków, dotyczących historii Anglii,
zwł. XVII w.) rpsy rei., przede wszystkim kodeks aleksandryjski
z V w. oraz Psałterz królowej Marii (córki Henryka VIII),
pochodzący z pocz. XIV w., ze wspaniałymi miniaturami.

Biblioteka Grenville'a zawiera wśród inkunabułów m.in. 42-
-wierszową Biblię Gutenberga na pergaminie (2 egz. papierowe
w bibliotece króla Jerzego III), jedyny egz. pergaminowy Psałterza
z Moguncji z 1457, oraz liczne wczesne przekazy rei. i inne
inkunabuły, m.in. Tractatus rationis et conscientiae Mateusza
z Krakowa (wyd. 1460-70) i 14 druków Caxtona.

Wśród kilkudziesięciu
tys. tekstów biblijnych B.M. posiada pierwszą druk.
ang. Biblię kat., tzw. Biblię z Douai (ST - wyd. 1609-10 w Douai,
NT — wyd. 1582 w Reims, przedruk 1626 w Antwerpii), nadto
wszystkie ang. Biblie protest, od jedynego (10-kartkowego) fragmentu
pierwszej Biblii W. Tyndale'a (NT druk. u P. Quentela
w Kolonii 1525, a ST ukończył 1535 M. Coverdale), Matthew's
Bible z 1537, Great Bible z 1539 (druk. w Londynie u R. Graftona
i E. Whitchurcha) do tzw. King James Bible z 1611 (z wieloma
przedr.), także Biblie najnowsze, zarówno protest, jak
kat., oraz Biblie eur. i pozaeur. wszystkich wyznań chrzęść,
(por. Biblia IV B 1).

Z późniejszych nabytków największą
rangę mają: gr. tekst Biblii z IV w. zw. kodeksem -> synajskim
(zakupiony 1933 od ZSRR), kodeks Psalmów z przełomu VI
i VII w. (przywieziony 1836 z Teb), nabywane od 1838 rpsy
z klasztorów syr., np. z nitryjskiego S. Mariae Deiparae, będące
najwcześniejszymi przekładami tekstów bibl. w dialektach koptyjskich,
nadto znaleziony 1897 w Egipcie papirus z III w. (nazwany
Logia Jesu) oraz nabyty 1957 Benedykcjonal Etelwolda
z 975 (przykład winchesterskiej szkoły iluminacji, pozostającej
pod wpływem szkoły karolińskiej z IX w., pisany czarną minuskułą
karolińską z całostronicowymi miniaturami).

Księgozbiór B.M. liczył 1972 ok. 8 min vol. druków (roczne
nabytki 100 000 vol. książek i broszur, ponad 900 000 pozycji
czasopism, serii i ulotek, ok. 15 000 map i 10 000 sztuk muzykaliów);
zbiór inkunabułów — 10 400 pozycji; rpsy oprawne —
ponad 70 000 vol., nadto ok. 100 000 kart i zwojów; druki
wsch. - 25 000 vol., a rpsy nieoprawne ok. 35 000. Z B.M.
wyodrębniono od 1 VII 1973 aktem parlamentu B.M. Library,
która wchodzi w skład British Library, obejmującej 6 instytucji.

II. MUZEUM — B.M. posiada m.in. liczne zbiory sztuki sakr.
z różnych epok i ośrodków kulturowych.

Podstawą tej części zbiorów są uzyskane w XIX w., egip. Alexandrian Marbles,
czyli rzeźby i inne zabytki, najcenniejsze w Europie asyr. płaskorzeźby
i figury, oraz w XX w. obiekty sztuki sumeryjskiej
z wykopalisk w Ur. Zbiory gr.-rzym. obejmują okres od epoki
brązu do czasów cesarstwa; najcenniejsze z nich tzw. Elgin Marbles
(rzeźby z Partenonu, zwł. Fidiasza), Phigalian Marbles ze
świątyni Apollona w Figalii, Xantian lub Lycian Marbles, czyli
rzeźby z Halikarnasu, napisy i rzeźby ze świątyni Artemidy w
Efezie i inne.

Szczególnie oryginalny jest zbiór dzieł malarstwa
chiń. i jap., m.in. najciekawsze obrazy i drzeworyty buddyjskie
z VIII-XI w. Zbiory etnogr. zawierają obiekty kultu, np. słynne
maski najbardziej pierwotnych społeczeństw Afryki, Ameryki,
Australii i Azji.
Zabytki sztuki chrzęść, obejmują obiekty wczesnochrześc. (do
IX w.), bizant. (IX-XV w.) i in., uzyskane m.in. dzięki wykopaliskom,
prowadzonym przez B.M.

Są to większe fragmenty
architektoniczne, rzeźby, obrazy i mniejsze przedmioty kość,
jak kielichy, pateny, krzyże i in., lub przedmioty codziennego
użytku opatrzone chrzęść emblematami.

Najstarsze przekazy
wczesnochrześc, pochodzące z wykopalisk, to nagrobki z Kartaginy,
Galii i Hiszpanii (IV-VI w.) oraz fragmenty architektoniczne,
np. figura Dobrego Pasterza, wyrzeźbiona na marmurowej
płycie w katakumbach w Susa (hist. Hadrumetum) w Tunezji
(III-IV w.), fragment mozaiki z Kartaginy ze scenami rodzajowymi
i emblematem krzyża (V-VI w.) oraz sarkofagi
późnorzym. ze znakiem krzyża (IV-V w.).

Dzięki odkryciom
archeol. w Anglii (1949-63) B.M. wzbogaciło się słynnymi zabytkami
z IV w. : obrazami ściennymi, przedstawiającymi postacie
o charakterze chrzęść z Lullingstone (Kent), gdzie część pomieszczeń
mieszkańcy zamienili na kaplicę, oraz mozaiką podłogową
z postacią Jezusa i znakiem ¿ z kościoła St. Mary
w Hinton (Dorset).

Do większych obiektów wczesnochrześc. na
Wschodzie, odkrytych 1913-14 w Wadi Sargah w Egipcie przez
R.C. Thompsona, należą pochodzące z VI w. dekoracje ścienne
z emblematami chrzęść (np. dekoracja stiukowa przedstawiająca
3 młodzieńców w piecu ognistym, z widocznym z tyłu
w płomieniach aniołem, oraz inna, przedstawiająca komunię apostołów),
koptyjskie fragmenty architektoniczne oraz nagrobki
(np. z Edfu z VII w.).

Do grupy przedmiotów drobniejszych
należą brązowe, srebrne i złote pierścienie wczesnochrześc. i bizant.
z wizerunkiem ryby, Dobrego Pasterza, kotwicy, krzyża
lub gołębia i z łac. napisami (IV-XVI w.), rzeźbione gemmy
(z IV-VI w.), kamee (z XI w. oraz późniejsze, np. przedstawiająca
św. Jana Chrzciciela lub zwiastowanie NMP, wyobrażone
przez anioła w postaci uskrzydlonego geniusza), rzeźby z kości
słoniowej i in. zwierząt (z V w. i późniejsze), wyobrażające
ukrzyżowanie Jezusa z nogami sięgającymi ziemi, przybitymi
2 gwoźdźmi, oraz sztuki zach, od XIII w. z nogami skrzyżowanymi
i przybitymi 1 gwoździem.

Cennymi zabytkami są dyptyki
wczesnochrześc, bizant. i późniejsze, wykonane z kości słoniowej
na cześć patriarchów, bpów i dobroczyńców świeckich, m.in.
dyptyki z Egiptu z VII w. i z Bizancjum, jak np. słynna część
dyptyku z przełomu V i VI w. przedstawiająca Michała Archanioła;
ponadto oprawy z kości słoniowej, np. Psałterza Melisendy
(żony Fulkona Andegaweńskiego, króla Jerozolimy
1131-43).

Innym przykładem są lampy oliwne z V-VII w.:
z terrakoty (Kartagina, Sycylia, Włochy) oraz o kształtach bardziej
urozmaiconych, z brązu (głównie z Syrii, Palestyny i Azji
Mn.). Naczynia liturg. ze szkła reprezentuje kielich, pięknie cyzelowany
z błękitnego szkła, z IV-V w. z Amiens.

Z okresu
późniejszego znajdują się np. alabastrowe rzeźby, przedstawiające
zmartwychwstanie Chrystusa, pochodzące z Anglii z XIV w.
(bardzo wtedy rozpowszechnione także na kontynencie), procesjonalne
mosiężne krzyże z Abisynii z XVI w. oraz późniejsze,
wykonane wg wzorów zach., ikony i krzyże z Rosji z XIV-XVIII
w. lub tablica z edyktem wydanym przeciwko chrześcijanom w
Japonii z 1682.

Wśród rysunków słynnych mistrzów eur. są
liczne szkice do obrazów rei., np. kilka szkiców Rafaela do
obrazu Złożenie do grobu lub też Michała Anioła studium Adam
do fresków w kaplicy Sykstyńskiej.

 

Statutes and Rules to be Observed in the Management and the Use of the B.M., Lo 1757; W.E. Crum, Catalogue of Coptic Manuscripts, Lo 1905; Catalogue of XV Century Books now in the B.M. I-IX, Lo 1908-70 (przedr. Lo 1963-67); A Guide to a Select Exhibition of Cottonian Manuscripts, Lo 1931; S. Kot, Anglo-Polonica, Wwa 1935;E. Kitzinger, Early Medieval Art m the B.M., Lo 1940.19633 ; H. Wheeler Robinson, The Bible in Its Ancient and English Versions, Ox 1940;A. Esdaile, The B.M. Library. A Short History and Survey, Lo 1946.19472 ; W.F. Volbách, ECat III 108-109; G.R. Beer, Sir Hans Sloane and the B.M., Lo 1953; Pelican History of Art I-XL, Lo 1953; G. Grigson, Art Treasures of the B.M., NY 1957; B.M.C. Crimmon, Antonio Panizzi as Administrator, Lo 1963; D.H. Turner, Romanesque Illuminated Manuscripts in the B.M., Lo 1966; B.M. Report of the Trustees 1966, Lo 1967; E. Miller, Prince of Librarians. The Life and Times of A. Panizzi of the B.M., At (Ohio) 1967; H. Świderska, The Old Polish Diets, British Museum Quarterly 31 (1967) 78-83; B.M. Guide to Its Public Services, Lo 1970; B.M. Report of the Trustees 1969, Lo 1970; F. Francis, Treasures of B.M., Lo 1971, 1974 ; M.M. Biernacka, Doroczna konferencja ASLIP-u (Cambridge 22-25 IX 1974), Przegląd Biblioteczny 43 (1975) 267-272; British Museum Guide, Lo 1976.

Podobne prace

Do góry