Ocena brak

BRACIA WSPÓLNEGO ŻYCIA, zw. również fratres devoti, Fraterherren, fratres Hieronymitani oraz od nakrycia głowy fratres cuculiati, Gugelherren

Autor /Oleg Dodano /11.07.2012

Małe, niezależne od siebie wspólnoty
mężczyzn różnych stanów i zawodów, żyjących w duchu
-» devot io moderna w dobrowolnym ubóstwie, bez zak. ślubów.
Inspiratorem tego ruchu był kaznodzieja lud. diakon G.
Groóte, który 1381 skupił wokół siebie grupy mężczyzn w Deventer,
Kampen i Zwolle;

nieufność władz kośc. wobec ruchu
była przyczyną jego zinstytucjonalizowania, którego podjął się
uczeń Groote'a rektor domu w Deventer, ks. Florent Radewijns;
nadał on ruchowi podwójną formę: b.w.ż. i -> kanoników regularnych
z Windesheimu. B.w.ż., zgodnie z dewizą non sumus
religiosi, sed in saeculo religiose vivere nitimur et volumus (E. Bernicol,
Studien zur Geschichte der Brüder vom gemeinsamen Leben,
T 1917, 86), nie przyjęli żadnej z istniejących reguł zak., lecz
wzorowali się na pierwszych gminach chrzęść;

pozostając pod
kierownictwem rektora, członkowie społeczności (kapłani, klerycy
i świeccy) żyli wspólnie, mieli ściśle określony czas modlitw,
posiłków i pracy; głównym zajęciem b.w.ż., stanowiącym podstawę
ich utrzymania, było kopiowanie rpsów i prowadzenie
burs dla uczącej się młodzieży w celu jej wychowania rei. ; prowadzili
także własne szkoły oraz biblioteki ( -» biblioteki kościelne
I B 1);

niektórzy bracia zajmowali się rzemiosłem; wielu
przyjmowało święcenia kapł., zachowując dotychczasowy styl
życia; mimo zbliżonej ideologii poszczególne domy zachowały
dość znaczną niezależność, własne zwyczaje i statuty. B.w.ż.
świadomie przeciwstawiali się wszelkim skrajnościom i surowym
praktykom ascet. ;

dostosowywali się do poziomu życia przeciętnego
człowieka, nie wyrzekając się podstawowych wygód; we
wspólnotach b.w.ż. przesunięto punkt ciężkości z modlitwy
liturg. i wspólnych praktyk na modlitwę prywatną i codzienną
medytację; dla osiągnięcia większych korzyści duchowych we
mszy św. uczestniczyli w milczeniu;

dla wyzbycia się wad
i szybszego postępu w doskonałości praktykowali szczegółowy
rachunek sumienia; przez lekturę Pisma św. chcieli lepiej poznać
Chrystusa, by go doskonalej naśladować. W 1395 wystąpiła
przeciw nim inkwizycja; w odpowiedzi na zarzuty brat G.
Zerbolt (zm. 1398) napisał apologie Libellas super modo vivendi
devotorum hominum simul commorantium i De libris teutonicalibus
et de precibus vernaculis;

1401 bp Utrechtu Frederik van
Blankenheim (zm. 1423) zatwierdził wspólnoty b.w.ż.; z powodu
dalszych ataków zak. żebrzących sprawę rozpatrzył Sobór
w Bazylei, który pod wpływem J. Gersona aprobował sposób
życia braci. Wspólnoty b.w.ż. dość szybko rozpowszechniły się
w Niemczech (pierwszy dom powstał 1401 w Münster) i we
Francji.

W XV w. w Niemczech b.w.ż. mieli 18 domów, w Niderlandach
24. Analogicznie do męskich już za życia Groote'a
zaczęły powstawać wspólnoty kobiet, które oddawały się pracom
ręcznym i służyły Bogu w duchu devotio moderna: organizatorem
sióstr wspólnego życia był Jean Brinckernick ;

ok. 1450
siostry miały 87 domów, głównie w Niderlandach; z czasem
przyjmowały one regułę III zakonu św. Franciszka z Asyżu lub
przystępowały do kongr. kanoników w Windesheimie, stając się
zakonnicami w ścisłym znaczeniu (np. dom w Diepenveen). W
czasie reformacji wiele wspólnot b.w.ż. przyjęło protestantyzm;
w XVI w. przestali istnieć.

B.w.ż. przyczynili się w dużym stopniu do rozwoju szkolnictwa;
prowadzili własne, stojące na wysokim poziomie, szkoły
(szkoła w Zwolle w XV w. liczyła 1200 uczniów, a w Deventer
2200, pochodzących z różnych krajów Europy, m.in. z Polski).

W 1472 przybyli ze Zwolle do Chełmna (II), gdzie również
prowadzili szkołę i założyli drukarnię działającą 1473-78. Stawiając
za cel nauczania praktyczną użyteczność, przeprowadzili
gruntowną reformę swoich szkół, usuwając nieprzydatne średniow.
dysputy, astronomię i elementy medycyny, pozostawiając
gramatykę łac, retorykę, logikę i filozofię;

w wychowaniu rei.
główny nacisk kładli na poprawne zachowanie się i uczciwe życie;
zrezygnowali z tradycyjnych form nauczania religii (10 przykazań,
pacierz, modlitwy oraz uczestnictwo w obrzędach), zastępując
je lekturą i objaśnieniem NT; już w XV w. szkoła
w Zwolle wprowadziła ścisły podział uczniów na klasy i ustaliła
zasady przechodzenia z klasy niższej do wyższej;

w 2 wyższych
klasach każdego przedmiotu uczył specjalista; zreformowana
szkoła b.w.ż. była prototypem późniejszego gimnazjum;
ich zdobycze na polu szkolnictwa przejęli później jezuici; b.w.ż.
zwalczali żebractwo uczniów, powierzając ubogich najpierw
opiece wdów, a później umieszczając we własnych bursach, w
których najbardziej potrzebujący otrzymywali odzież i pożywienie;
bursy pośredniczyły także niekiedy w znalezieniu pracy;

w przeciwieństwie do powszechnie przyjętego w średniowieczu
sposobu wychowania b.w.ż. odnosili się do młodzieży raczej
łagodnie, a zamiast kar stosowali przyjacielskie napomnienia
i zachętę; wprowadzili w swoich szkołach zasadę posiadania
przez uczniów własnych podręczników; w tym celu założyli 60
drukarń, w których drukowano podręczniki dla szkół i uniwersytetów
(do 1500 w samym tylko Deventer wydano ponad 450
tytułów).

Dzięki takiej organizacji szkół b.w.ż. ich absolwenci
otrzymywali dobre przygotowanie do podjęcia studiów uniwersyteckich.
Wielu uczniów kierowali do kongregacji w Windesheimie
i innych zakonów. W szkołach b.w.ż. uczyli się m.in.
Mikołaj z Kuzy i Erazm z Rotterdamu.

 

P. Pourrat, La spiritualité chrétienne, P 1928, U 381-383; Heimbucher 11 552-560; P. Debongnie, DSAM I 1959-1960; G. Schnürer, L'Eglise et la civilisation au moyen-âge, P 1938, III 264-266; C. van der Wensem, Het autsleen zu de geschidenis der Broderschup von het Gemene Leven tot 1400, Lv 1958; F. Calley, Praelectiones historiae eccleslasticae aetatis mediae et modernae, R 1959, 281-287; A. Liuima, A. Derville, DSAM IV 1844; J. Kłoczowski, Wspólnoty chrześcijańskie, Kr 1964, 488-494; M. van Woerkum, DSAM V 427-434; Historia wychowania, Wwa 1965, 1 310-312; E. Szandrowska, Czy w Chełmnie nad Wisłą drukowano Inkunabuły?, Rocznik Biblioteki Narodowej 4 (1968) 23-49; J. Tiecke, DSAM VI 265-274; W. Lourdaux. De Broeders van hel Gemene Leven, Lv 1972.

Podobne prace

Do góry