Ocena brak

BRACIA SZPITALNI NAJŚWIĘTSZEJ PANNY, kawalerzy gwiazdowi, krzyżowcy gwiaździści, krzyżowcy z czerwoną gwiazdą, Canonici Regulares Sanctissimae Crucis a Stella Rubea

Autor /Oleg Dodano /11.07.2012

Wspólnoty — kanoników regularnych, zachowujące regułę św.
Augustyna (Augustyna reguła), zakładane w XIII w. przy
szpitalach w Czechach, na Śląsku i na Kujawach w celu pielęgnowania
chorych.

Wspólnoty te powstały w kręgu oddziaływania grupy kanoników
regularnych ze szpitala św. Franciszka w Pradze, zatwierdzonych
1237 przez pap. Grzegorza IX. Księżna śląska
Anna ufundowała 1253 we Wrocławiu przy kościele św. Macieja
szpital; zorganizowało się przy nim na wzór praskiego
laickie bractwo szpitalne (—szpitalnictwo), które 1252 uzyskało
zatwierdzenie pap. Grzegorza IX jako kanoniczy zakon
szpitalny; emblematem braci był podwójny krzyż z czerwoną
gwiazdą.

Zakon rozwinął się przede wszystkim na Śląsku,
gdzie do końca XIII w. powstały placówki szpitalne w Bolesławcu
(1261), Kluczborku (1282), Legnicy (1282), Świdnicy
(1283), oraz na Kujawach: w Inowrocławiu (ok. 1268) i Brześciu
Kujaw. (1295); istniały też placówki na Węgrzech i Morawach.

Struktura zakonu była analog, do innych zak. szpitalnych;
na czele stał mistrz gen., rezydujący w Pradze, szpitalem rządził
przełożony, zw. komendatorem; utrzymanie zapewniały posiadłości
ziemskie uzyskiwane drogą darowizn i rozmaitych
transakcji.

Na przełomie XV i XVI w. zakon uległ przekształceniu
z laickiego na klerycki, a dotychczasowy cel zmieniono
na duszpasterstwo, zwł. parafialne. W XVLU w. b.sz.N.P. zabiegali
o zaliczenie ich przez Stolicę Apost. do grupy zakonów
rycerskich, gdyż dawało im to przywileje stanu rycerskiego, respektowane
przez władze państw.; genezę zak. cofnięto wtedy
do czasów I krucjaty, a proweniencję wywodzono z Betlejem.

Celowi temu służyła napisana tendencyjnie 1706 przez mistrza
konwentu wrocł. Michała Fibigera praca Dissertano de Ordine
nostro Crucigerorum cum rubea Stella [...] (druk. w: Scriptores
rerum Silestacarum, Wr 1839, II 287-290), która wraz ze sfałszowanym
spisem przywilejów pt. Elenchus privilegiorum pontificiorum
ex ąuibus approbatur Ordo cum rubea stella [...], była
podstawą decyzji Stolicy Apost., przyznającej b.sz.N.P. 1748
przywileje zakonów rycerskich.

Kongregacja śląskich i kujaw, klasztorów, luźno związana
z domem macierzystym w Pradze, zmierzała do coraz większej
autonomii; zarządzał nią mistrz wybierany od 1672 w domu
wrocł. w tajnym głosowaniu; klasztorami kierowali przeorzy
wybierani przez konwenty.

Rozwój b.sz.N.P. został zahamowany
przez zmiany polityczne. Placówki kujaw, zlikwidowano w
czasie reformacji; klasztory śląskie znalazły się 1742 pod panowaniem
prus.; 1810 władze państw, wydały edykt kasujący
klasztory, a dobra poklasztorne uległy konfiskacie.

W chwili
kasaty zakon liczył 32 kapłanów, z których 21 pracowało na
placówkach duszpast. inkorporowanych do zakonu; wszyscy oni
przeszli pod jurysdykcję ordynariuszy diecezjalnych. Nieliczne
klasztory b.sz.N.P. przetrwały w Austrii i Czechosłowacji, przyjmując
profil duszpasterski. W 1974 zakon liczył 32 kapłanów.
Dom gen. znajduje się w Pradze.

 

F. Jacksche, Die Entstehung, Bestimmung und Ausbreitung des ritterlichen Ordens der Kreuzherren mit dem roten Stern, Pr 1902; E. Kleist, Das Matthlasstift des Ordens der Kreuzherren mit dem roten Stern 1811-1911, Wr 1911; J. Karwasińska, Sąsiedztwo kujawsko-krzyżackie 1235-1343, Wwa 1927, 157-158; K. Eislert, Beiträgen zur Geschichte des Ordens der Kreuzherren mit dem roten Stern von Breslauer Matthiasstift, Wr 1938; J. Kłoczowski, Zakony na ziemiach polskich w wiekach średnich, KwP I 446-447; J. Sossalla, Przyczynki do historii krzyżowców z czerwoną gwiazdą, NP 23(1966) 199-237.

Podobne prace

Do góry