Ocena brak

BONA, Bona Sforza d'Aragona

Autor /Radowit Dodano /26.06.2012

ur. 2 11 1494 w Vigevano
(pn. Włochy), zm. 19 XI 1557 w Bari, Królowa polska od 1518,
druga żona Zygmunta I Starego.

Po śmierci ojca, Gian Galeazzo
Sforza, księcia Mediolanu, wychowywana była przez matkę,
Izabelę Aragońską; otrzymała staranne wykształcenie (interesowała
się prawem, historią, teologią, muzyką); wyswatana przez
ces. Maksymiliana I, poślubiła 18 IV 1518 króla Polski Zygmunta
I; wtedy też była koronowana w katedrze wawelskiej.

Wywierała zasadniczy wpływ na politykę męża; popierając
rozwijający się w kraju ruch nar., dążyła do zapewnienia Polsce
przodującego miejsca w Europie Środk. i Wsch. kosztem uniezależnienia
się od polityki Habsburgów; przeciwko Ferdynandowi
I poparła Jana Zapolyę, wydając za niego 1539 najstarszą
córkę, Izabelę, dla zaakcentowania nie wygasłych, a zagrożonych
przez Habsburgów praw dynastii jagiellońskiej do Węgier;
była zwolenniczką sojuszu z Francją i pokoju z Turcją;

dążyła do
przywrócenia Polsce Śląska; poprzez projekty reform gosp.,
powiększanie dóbr król., obsadzanie senatu i sejmu oddanymi
jej ludźmi dążyła do wzmocnienia władzy król. ; za życia męża
doprowadziła 1530 do koronacji syna Zygmunta Augusta na
króla Polski; rosnące wpływy polit., zachłanność w gromadzeniu
dóbr sprawiły, że częściowo przeciwko niej skierowana była
tzw. wojna kokoszą 1537.

Uzyskała od pap. Leona X pełnomocnictwa
w sprawie obsadzania kilkunastu beneficjów w kapitułach
katedralnych; uprawnienia te, cofnięte przez pap. Hadriana
VI, a przywrócone przez Klemensa VII, pozwoliły jej wpływać
na nadawanie wysokich godności kośc; dzięki wpływowi na
króla miała możność współdecydowania przy obsadzaniu bpstw;

od nominatów żądała wysokich opłat, z uwagi na co zarzucano
jej symonię; fundowała nowe parafie, budowała szpitale, walczyła
z pijaństwem ludu (-> abstynencki ruch II); studiowała
dzieła teol. (których jej dostarczali A. Krzycki i J. Dantyszek);
jej dedykowano wyd. 1543 w języku pol. katechizm;

gorliwa
katoliczka, była przeciwniczką nowinek rei., zapoznawała się
jednak z literaturą różnowierczą; popierała Kościół prawosł.,
chcąc zdobyć go dla idei związania ziem ruskich z Polską;
szerzyła kulturę wł. w Polsce; przyczyniła się do rozwoju architektury,
rzeźby i malarstwa; byla protektorką poezji łac; popierała
także piśmiennictwo pol. ;

po śmierci męża odsuwana od
wpływów i niezadowolona z małżeństwa syna z Barbarą Radziwiłłówną,
wyjechała 1556 do Bari; zmarła otruta przez swego
doradcę G.L. Pappacordę z namowy Habsburgów. O odzyskanie
pożyczonych 1556 przez B. królowi hiszp. Filipowi II tzw.
sum neapolitańskich Polska czyniła daremne starania do 1794.

 

L. Kolankowski, Polska Jagiellonów. Dzieje polityczne, Lw 1936 (passim); A. Łapiński, Zygmunt Stary a Kościół prawosławny, Wwa 1937 (passim); Z. Wojciechowski, Zygmunt Stary, Wwa 1946 (passim); W. Pociecha, PSB II 288-294; tenże, Królowa Bonu. Czasy i ludzie odrodzenia I-IV, Pz 1949-58.

Podobne prace

Do góry