Ocena brak

BOLESNA MATKA BOŻA - KULT

Autor /Leonidas Dodano /21.06.2012

1. Podstawę biblijną kultu M.B.B, stanowi
przepowiednia Symeona (Łk 2,34-35) oraz opis in. zdarzeń z życia Jezusa, bolesnych dia Maryi: ucieczka do Egiptu (Mt 2,13-
-15), pozostanie w świątyni jeroz. (Łk 2,43-51), dźwiganie krzyża
na Kalwarię (Łk 23,26-32; J 19,16-17), ukrzyżowanie (J 19,
25-27), zdjęcie z krzyża (Łk 23,50-52; por. J 19,38), złożenie
w grobie (Łk 23,53-56; J 19,39-42); między 3 bolesne zdarzenia
z dziecięctwa i 4 z męki włącza się we współcz. teologii bibl.
jeszcze 3 z życia pubi. Jezusa Chrystusa: odsunięcie matki i krewnych
(Łk 8,19-21), odpowiedź na błogosławieństwo macierzyństwa
Maryi (Łk 11,27-28), reakcję na prośbę w Kanie Galilejskiej
(J 2,1-11).

Miejsce Maryi w Bożym planie zbawczym i jej
rolę w historii zbawienia wyznacza przejście od macierzyństwa
fiz. względem Jezusa Chrystusa, Boga-Człowieka, do macierzyństwa
duchowego względem całej ludzkości odkupionej (Kościoła),
którego dokonała Maryja, druga Ewa, przez wyniszczenie
na wzór wyniszczenia Chrystusa, w cierpieniu i ofierze złożonej
ze swych praw macierzyńskich, spełniając zapowiedź ->- protoewangelii
(Rdz 3,15).

2. Rozwój nabożeństwa ku czci M.B.B, dokonywał się
spontanicznie pod wpływem nadprzyr. zmysłu wiary. Biblijną
teologię M.B.B, rozwijali i propagowali: Ambroży, Augustyn,
Paulin z Nola, Efrem, German z Konstantynopola, Eadmer, Anzelm
z Canterbury, Bernard z Clairvaux, Gueryk z Igny, Amadeusz
z Lozanny, Bonawentura, Honoriusz z Autun, bł. Henryk
Suzo, Arnold z Bonnevale.

W XIII w. powstało pierwsze sanktuarium
M.B.B, w Marienthal, ufundowane przez Alberta z Wangen,
i tak wybitne utwoiy, jak Stimulus divini amoris Jakuba
z Mediolanu OFM i -> Stahat Maler.

Święto M.B.B., nazywane Compassio, Transfixio, Lamentatio.
Intimi dolores BMV, obchodzono od 1423 w piątek po III niedzieli
po Wielkanocy pod nazwą Commendatio BMV, najpierw
w prow, kolońskiej; szybko rozszerzyło się ono na Europę Pn.
(Holandia i Skandynawia), potem rom. (Francja, Hiszpania,
Włochy); w Rzymie było znane w 1. poł. XVI w., a pod różnymi
nazwami i w różnych terminach obchodzono je z końcem
tego wieku w całej Europie.

Papież Benedykt XIII wprowadził
22 IV 1727 święto M.B.B, w całym Kościele, dając mu ryt
duplex maius i wyznaczając dzień obchodu, zgodnie z tradycją
dominikanów (sam był dominikaninem), na piątek przed Niedzielą
Palmową; bractwa M.B.B, obchodziły po raz drugi to
święto w in. porze roku.

Do rozpowszechnienia się święta przyczynili
się serwici, którzy 9 VI 1668 otrzymali aprobatę Stolicy
Apost. na jego obchód w III niedzielę września; od 1735
święto (17 IX) objęło całą Hiszpanię, a pap. Pius VII rozszerzy!
je 18 IX 1814 na cały Kościół, wyznaczając dzień 18 IX, Pius X
1908 przeniósł je na 15 IX, dając mu ryt II klasy. Papież Paweł
VI, reformując 1969 kalendarz rzym., skasował święto M.B.B,
w piątek przed Niedzielą Palmową, a święto z 15 IX zredukował
do wspomnienia obowiązującego;

nowy formularz mszalny
z 1970 mówi o współcierpieniu Maryi z Chrystusem, która pod
krzyżem stała się Matką Kościoła, aby miał on uczestnictwo
w zmartwychwstaniu Chrystusa; nowe oficjum z LH (1971),
oparte na tej samej idei przewodniej, dołącza myśl z dawnego
oficjum święta wielkopostnego o Maryi Szafarcc zbawienia
(responsorium w laudesach) oraz z dawnego oficjum święta
wrześniowego o Maryi — Królowej męczenników (responsorium
w nieszporach).

Poza liturgią rozwinęły się koronki M.B.B, (od XVI w.),
żywy różaniec M.B.B, (od XIX w.), droga M.B.B, (od 1836),
7 piątków przed obu dawniejszymi uroczystościami M.B.B..
a wrzesień stał się jej miesiącem.

Kultowi M.B.B, poświęcone
są czasopisma „L'Addolorata", zał. 1897 we Florencji, „L'apostolato
del Crocifisso e dell'Addolorata", zal. 1927 w Rzymie.
„L'Apotre de Notre-Dame de Sept Douleurs", wyd. od 1927
przez serwitów kanad., i tygodnik „Novenna Notes", wyd. oil
1927 przez serwitów w Stanach Zjednoczonych. Portland w Oregonie
jest jej sanktuarium nar. Ameryki Pn. M.B.B, jest główną
patronką Kościoła kat. w Słowacji.

3. W Polsce ślady kultu M.B.B, sięgają 1. pol. XIV w.,
z którego pochodzi Modlitewnik dla kobiet (BUWr rps 1 D 4) zawierający 5 modlitw Amtnoneo le ku czci 5 boleści Maryi
(przepowiednia Symeona, pozostanie w Jerozolimie, pojmanie,
krzyżowanie, zdjęcie z krzyża, wraz ze złożeniem do grobu).
Z XV-wiecznych pieśni łysogórskich pochodzą Żale MB pod
krzyżem. Posłuchajcie bracia mila. Drukowany Mszał krakowski
z 1484 zawiera 2 formularze mszalne De tribulatione BV
oraz De quinqué doloribus BMV.

Z XVI w. pochodzą Godzinki
Wspólbolesnej Błogosławionej Panny Maryjej z Synem swoim,
a z XVII w. Żałobne treny Matki Pana Jezusowej siedem boleści
w sobie wyrażające, lament MB Już Cię żegnam, najmilszy synu
Chrystusie oraz wchodzące w skład -> Gorzkich żali — Rozmowy
duszy z Matką Bolesną; w tymże wieku pojawiają się pol.
publikacje o M.B.B., np. M. Hińczy SJ Matka Bolesna Maryja
(Kr 1665), S. Rotkiewicza Columba gemens et dolens [...] Bolesna
Maryja Panna (Kr 1688), J. Kwiatkiewicza Morze łask
i pociech. Bolesna Matka Boża Maryja (Lb 1692).

W XVIII w.
powstały m.in.: J.P. Radlińskiego Wizyta codzienna Najboleśniejszej
Maryi Panny (Kr 1744), F.M. Leśniewskiego SJ Najświętsza
Bogarodzica Maryja nad umęczonym dla zbawienia naszego
Boskim i swoim Synem bolejąca (Lb 1755), J.S. Męczeństwo
serdeczne, rozmyślania o boleściach NMP (bmw 1758), jezuity
J.P. Matka Bolesna NMP (Kr 1760), Nabożeństwo krótkie
do Najświętszej Panny Bolesnej (Chełmno 1769), Przypomnienie
pobożne wielkich boleści, które [...] Maryja [...]ponosiła (Cz 1780),
Bernarda Żołądkiewicza Kazania o boleściach NMP (Kalisz 1784).

Z XIX w. zasługują na uwagę: K. Antoniewicza Bołoza SJ
o siedmiu boleściach Matki Boskiej (Lw 1849), P. Domiechowskiego
Matka Bolesna, Panna Maryja (Pz 1872); motyw M.B.B,
występował także w poezji, np. w Hymnie Z. Krasińskiego
i w Litanii CK. Norwida, Stabat Mater T. Lenartowicza, Botticelli
oraz Botticelli Magnificat M. Konopnickiej.

W poezji
współcz. na uwagę zasługują J. Wiśniewskiego Bolesna Matka
Miłości. Poemat w 17 pieśniach (Kr 1938), L. Westfalewiczówny
(s. Nulla) Matka Boska Zwycięska w roku 1944 oraz Stabai
Mater (Wiersze, Ki 1947), W. Bąka Maryjo, Ty nie plącz nad
Nim, ale jęcz nade mną (Modlitewnik, Pz 1956), J. Wittlina
Stabat Mater (J. Szczawiej, Antologia Polski podziemnej 1939-45,
Wwa 1957), E. Szelburg-Zarembiny Czuwanie oraz Piela (Matka
i Syn, Wwa 1961), R. Brandstaettera Stabat Mater (Pieśń o moim
Chrystusie, Wwa 1963) oraz Lament Piety (Hymny maryjne, Wwa
1963), S. Buczyńskiego Płakałaś Matko śmierci Twego Syna
(Pogłosy ziemi. Antologia poezji ludowej, Wwa 1971); motyw
M.B.B, w ujęciu patriotycznym występował szczególnie często
w poezji okupacyjnej.

Wyrazem czci M.B.B, w Polsce jest uwieńczenie koronami
wat. jej obrazów, np. w Chełmnie (1754), Jarosławiu (1755),
Krakowie u franciszkanów (1908), Staniątkach (1926), Limanowej
(1966), oraz ok. 20 kościołów noszących jej wezwanie
(1973). Nabożeństwem lud. są Dróżki Matki Boskiej, obchodzone
przez pielgrzymów w Kalwarii Zebrzydowskiej.

 

L. Meregalli, L' Addolorata nel dogma nella devozione, nella liturgia, netta letteratura [...], Mi 1911 : R. Bernard, La compassion et la maternitě spirituellť de Marie, VS 27(1931) 20-31; tenże, Notre-Dame des Sept Douleurs. VS 28 (1931) 125-138; P. Lipphardt, Marienklagc und Liturgie, JLW 12 (1932) 198-205: Ch. Journet, Notre-Dame des Sept Douleurs, Vienne 1935: A. Luis, Evolutio histórica doctrinae de compassione BMV, Mar 5 (1943) 261-285; P. Régamey, La compassion de la sainte Vierge, VS 73 (1945) 151-165; Karmelita Bosy, Wspólcierpienie i wspójodkupienie Maryi. Glos Karmelu 15 (1946) z. 4, 1-10; C. Gravenkamp. Das deutsche Vesperbild im vierzehnten und im frühen fünfzehnten Jahrhunderl, Asch 1948; A.M. Lepicier, Mater Dolorosa. Notes d'histoire, de liturgie et d'iconographie sur le culte de Notre-Dame des Douleurs, Spa 1948; G. Seewald. Die Marienklage im mittellateitiischen Schrifttum und in den germanischen Literaturen des Mittelalters, H 1953; A. de Groot, Die schmerzhafte. Mutter und Gefährtin des göttlichen Erlösers in der Weissagung Simeons (Lk. 2.35), Kaldenkirchen 1956; E. Bertaud. DSAM III 1686-1701; A.M. Rossi. // culto dell' Addolorala, Mar 21 (1959) 347-357; Z. Roszkówna, (pseud. Z. Orawa), Kult M.B.B, w Polsce, HD 29 (i960) 234-243; T.M. Campagnolo, Saggio di bibliogiaña servitana intorno alla Vergine Addolorala in Italia (secolo XV1I-XVUÍ), Sludi storici Ordinis Servilorum Mariae 13 (1963) 253-315; H. Graef, Marv. A History of Doctrine and Devotion. Lo 1963-65. I-II (passim); J. Pascher, Das liturgische Jahr, Mn 1963, 649-659; GM. Besutti. LThK IX 429-430: M. Oleś, Maryjne znaczenie slow Lk 2,35 w patrologii od początku aż do VIII wieku, RBL 17(1964) 4-19; Rado II 1352,1355; G. Oury, Marie, mère de l'Eglise dans l'année liturgique, P 1966, 148-159; Hymni instauiundi ..Breviarii romani", CV 1968; A. Müller, Marias Stellung und Mitwirkung im Christusereignis, MySal III 2. 393-510 (passim): L. Oreechía, La funzione di Maria per rispetto al dolore, nella storia della salvezza, secondo il capitolo Vili della ,,tMinen gentium", R 1970.

Podobne prace

Do góry