Ocena brak

BIZANTYJSKA MUZYKA

Autor /Karp Dodano /08.06.2012

Śpiewy monodyczne używane
w Kościele gr. w okresie VI-XV w. Wcześniejsze stadia jej
rozwoju są mało znane, ponieważ najstarsze zabytki rękopiśmienne
pochodzą z X w. Rozwój m.b. wiązał się głównie z liturgią
i dworem ces. (-> Bizancjum).

Istniała przy tym pewna
wymienność ceremoniału kośc. i dworskiego (śpiewy rei. wykonywano
podczas uroczystości świeckich, śpiewy zaś świeckie, np.
-> aklamacje sławiące cesarza — w cyrku z towarzyszeniem organów,
a w czasie obrzędów liturg. śpiewano je a cappella), wskutek
czego granica między formami muzyki świeckiej a kośc. nie
byla dość wyraźna.

Analogicznie do chorału gregoriańskiego, w kościelnej m.b.
wyróżnia się 3 style: sylabiczny — typowy dla heirmoi (-> irmosy),
neumatyczny — właściwy dla stichira (-» werset), melizmatyczny
— występujący najczęściej w -> kontakionach. W kościelnej
m.b. dominowała hymnodia, choć znana też była psalmodia;
rozkwit -» hymnodii przypadł na VI-VII i IX w.

Twórczość
hymniczna wzorowana była na hymnodii Syrii i Palestyny.
W VI w. w Syrii nastąpiła odnowa śpiewu kośc, podjęta nast.
przez ruch monastyczny w Kościele bizantyjskim. Do VII w.
twórcami hymnów byli poeci-muzycy, tworzący zarówno teksty,
jak i muzykę.

Głównymi formami m.b. były -» tropariony, kontakiony oraz
--> kanony. Na VIII i I. poł. IX w. przypadł okres obrazoburstwa
i walki z hymnodia. W XIII i XIV w. do hymnów zaczęto
wprowadzać ozdobne wokalizy (m.in. J. Glykys, J. Lampadarios,
J. Kukuzeles).

Liturgiczna m.b. zachowała charakter monodyczny; nie
towarzyszyły jej też nigdy instrumenty, choć na dworze ces.
byla orkiestra uprawiająca muzykę instrumentalną; znane były
organy (757 instrument ten otrzymał Pepin Mały od ces. Konstantyna
V Kopronima), na których grano w czasie uroczystości
dworskich, ale w muzyce liturg. używanie ich było zabronione.

Liturgiczne śpiewy bizant. notowano w księgach Stichirarion
zbiór stichariów, Irmologion — zbiór irmosów, Psalttkon — zbiór śpiewów przeznaczonych do solowego wykonywania w stylu
melizmatycznym, Asmatikon — zbiór śpiewów melizmatycznych
przeznaczonych dla chóru, Anastasimatarion — zbiór troparionów.

Bizancjum posiadało również pismo nutowe, którego istnienie
jest udokumentowane przekazami źródłowymi, poczynając
od IX w.; najstarsze zabytki notacji ekfonetycznej nie zostały
dotąd odczytane; notacja ekfonetyczna określała wyłącznie
akcenty i intonacje recytowanych śpiewnie tekstów liturgicznych;
dopiero w okresie przełomu w kulturze bizant. w końcu
XI i na pocz. XII w. nastąpiło udoskonalenie pisma nutowego;
powstały wówczas znaki określające interwały (neumy).

W Bizancjum wykrystalizował się także system skal 7-stopniowych,
tzw. oktoechos; system ten opierał się na 8 modi: 4 autentycznych
i 4 plagalnych, oznaczonych nazwami greckimi;
modi bizant. wiązały się z charakterystycznymi dla nich zwrotami
melodycznymi, które pojawiały się na początku, w środku
lub przy końcu utworu.

Wpływ m.b. na Zachód byl wyraźny; z Bizancjum wędrowali
na Zachód uczeni mnisi i konstruktorzy instrumentów. Do dziś
zachowały się łac. tłumaczenia pieśni greckich. Pracą przekładową
zajmował się szczególnie klasztor w —> Sankt Gallen.

Z bizant. kultury muz. wzięła początek kultowa muzyka (-> cerkiewny
śpiew) w Kościele -prawosławnym. Zmierzch bizant.
pieśni kośc. wiązał się ze skostnieniem liturgii.

Ostatni okres
m.b., sięgający XIV w., zamyka historię tej kultury muzycznej,
zniekształconej przez wpływy obce. W tej postaci m.b. stała się
punktem wyjścia rozwoju gr. muzyki nowożytnej.

 

Monumenta musicae byzantinae I-IX, Köb 1935-60; H.J.W. Tillyard,
Byzantine Music and Hymnography, Lo 1923; E. Wellesz, Eastern Elements in Western Chant, Bs 1947; tenże, A History of Byzantine Music and Hymnography, Ox 1949, 19612 ; tenże. Music of the Eastern Churches, w: The New Oxford History of Music, Lo 1961, II 14-45; Studies in Eastern Chant I-III, Lo 1966-73; J. Grosdidier de Matons, Romanos Melodos et les origines de Thymnographle byzantine, Lille 1974.

Podobne prace

Do góry