Ocena brak

BIRKOWSKI FABIAN OP

Autor /Arnolf Dodano /08.06.2012

ur. 1566 we Lwowie, zm. 7 lub
9 XII 1636 w Krakowie, Kaznodzieja, pisarz.

Pochodził z rodziny mieszczańskiej; 1585 rozpoczął studia na
wydziale artium Akademii Krak., gdzie po uzyskaniu 1587 bakalaureatu
prowadził wykłady z literatury gr. i rzym., a także
filozofii i wymowy;

1593 został magistrem artium; ok. 1596
wstąpił do zakonu; dla uzupełnienia studiów teol. został wysłany
do Rzymu, gdzie uzyskał doktorat; po powrocie był wykładowcą
teologii w konwencie domin, oraz kaznodzieją przy kościele
Świętej Trójcy w Krakowie;

1611 wezwany do Warszawy
na stanowisko kaznodziei przy królewiczu Władysławie IV;
brał udział w wyprawach wojennych (1617-18 i 1621) jako
kaznodzieja obozowy; uczestniczył w duch. radzie teologów
zwołanej w celu doprowadzenia do zgody z dysydentami; 1634
został przeorem konwentu krakowskiego.

Głównym dziełem homiletycznym B. są Kazania na niedziele
i święta doroczne (I-III, Kr 1620), syntetyczne homilie osnute
na treści całej perykopy ewangelicznej lub jakiegoś jej szczegółu;
w odróżnieniu od postylli autorów pol. XVI w. dla B. cytaty
Pisma św. czy dzieł patrystycznych nie były źródłem, lecz
raczej ilustracją dołączoną do własnych kompozycji myślowych.

Najpiękniejszą część kazn. twórczości B. stanowią kazania obozowe
oraz pogrzebowe (m.in. na pogrzebie Skargi, J.K. Chodkiewicza,
Jana Zamoyskiego, Zygmunta Ul); głosił również kazania
stanowe utrzymane w tonie satyryczno-rubasznym przyjmujące
formę tzw. kazań kolędowych, np. Jozue za kolędę dany
(Kr 1613);

nadto wygłaszał przemówienia polem, skierowane
przeciw dysydentom, w których bronił jedności Kościoła (Glos
krwie bł. Jozaphata Kunczewtca, Kr 1629; O exorbitancjach kazania
dwoje przeciwko heretykom, Kr 1632; Exorbitance ruskie,
Kr 1633).

W dziedzinie stylu i środków ekspresji B. odrzucał
normy obowiązujące w okresie renesansu; lubował się w symbolice,
alegorii, szokujących przenośniach i figurach, posługiwał
się niekiedy anegdotą, fraszką, przypowieścią, obrazkami
obyczajowymi;

często cytował klasyków gr. i łac, wplątywał
wątki mitologiczne, używał barwnego i plastycznego języka zaczerpniętego
z mowy potocznej. Cała twórczość kaznodziejska
B. przepojona jest duchem patriotycznym; domagał się niejednokrotnie
poprawy warunków życia chłopów oraz zwalczał ustawy
-> amortyzacyjne.

B. pisał także wiersze łac i gr. oraz wydał
gr. tekst listów św. Ignacego bpa z krak. rpsu Eptstolai
(Zamość 1597). Uchodzi za największego kaznodzieję pol. okresu
baroku; jego zaś kazania pogrzebowe, np. Na pogrzebie ks.
Piotra Skargi [...] kazanie (Kr 1612), należą do najcenniejszych
panegiryków pol. XVII w.

Zbiorowe wyd. dzieł B. obejmuje
Kazań dziewięć z okoliczności publicznych, do których przydane
kazanie na pogrzebie ks. P. Skargi (Pz 1849), Kazań sześć (Sanok
1856), Kazania obozowe o Bogarodzicy [...] i inne kazania
(Kr 1858), Kazania przygodne i pogrzebowe (Kr 1859), Mowy
pogrzebowe i przygodne (I-III, Wwa 1901).

 

K. Mecherzyński, Historia wymowy w Polsce, Kr 1858, II 325-389; Estr
III 141-146; J. Krukowski, Rozbiór krytyczny kazań ks. Fabiana B. na niedziele i święta doroczne, Kr 1898; A. Jougan, Znaczenie B. w homiletyce, Lw 1901; J. Pelczar, Zarys dziejów kaznodziejstwa polskiego, Kr 1917, 169-174; M. Dynowska, PSB II 104-105; M. Petzówna, Prawo i państwo w kazaniach ks. Fabiana B„ Wwa 1938; Bruckner KII, 559-560; NKorbut II 33-35; Krzyżanowski L 271-272; W. Szetelnicki, Kaznodziejstwo polskie XVI i XVII wieku w obronie ludu, NP 37 (1972) 49-97; R. Żelazko, Kaznodzieja według Fabiana B., w: Chrześcijańska odpowiedź na pytanie człowieka, Wwa 1974, 443-463; M. Brzozowski, Teoria kaznodziejstwa. Wiek XVI-XVI1I, DTKP II 1,387-428 (passim); R. Świętochowski, Szkolnictwo teologiczne dominikanów, DTKP II 2,220-282 (passim).

Podobne prace

Do góry