Ocena brak

BIELSK PODLASKI

Autor /Ruprecht Dodano /08.06.2012

Parafia i dekanat kat. należący do
apost. administratora diecezji w Drohiczynie oraz parafie
i dekanat prawosł. w -> warszawsko-bielskiej diecezji prawosławnej.

W średniowieczu B. był grodem obronnym; w XIII w. należał
do Rusi Halicko-Włodzimierskiej ; na pocz. XIV w. przyłączony
został do Litwy; 1495 uzyskał prawa miejskie; 1569
wcielony do Korony jako miasto król. i stolica ziemi bielskiej;
od 1795 w zaborze prus.; 1807 przyłączony do Rosji; od 1918
w granicach Polski.

1. Przy k a t o l i c k im kościele Narodzenia NMP, fundacji
księcia Witolda oraz króla Aleksandra Jagiellończyka, erygowano
w XV w. parafię, a w XVI w. kościół podniesiono do rangi
prepozytury; nowy kościół zbudowano 1783 z fundacji I. Branickiej,
późnobarokowy, z neoklasyczną fasadą i wystrojem
wnętrza z 1796, dzieło Sz. B. Zuga.

W XVI w. przy kościele
św. Marcina założono szpital dla ubogich, który istniał do 1726.
Adam i Elżbieta Kazanowscy wybudowali 1641 kościół św. Michała
dla karmelitów trzewiczkowych (z inicjatywy pochodzącego
z tamtejszej okolicy E. Niwińskiego OCarm), a ok. 1659
otwarto tu nowicjat (dotychczas w Wilnie);

na pocz. XIX w.
rząd prus. skasował klasztor, a zakonników przeniesiono do
Wąsosza. Dekanat B. erygowany przed 1623 ma 9 parafii (B.,
Boćki, Czeremcha, Hajnówka, Kleszczele, Łubin Kośc, Narew,
Strabla, Wyszki).

 

SGKP I 214-215; J. Kurczewski, Biskupstwo wileńskie, Wl 1912 (passim); J.M. Giżycki, Z przeszłości karmelitów na Litwie i Rusi, Kr 1918, I 34-39; MPT I 249-251 ; AZA 38; Kumor Gr, ABMK 23 (1971) 375.

 

2. Prawosławni mieli w B. cerkiew Narodzenia NMP już
w pocz. XV w. oraz inne w XVI w., które po przystąpieniu do
unii brzeskiej (1596) miały się stać unickie; wywołało to
długotrwałe zatargi między ludnością prawosł. a unicką; 1636
komisarze król. przyznali unitom cerkwie Trójcy Świętej i Narodzenia
NMP, zaś cerkwie św. Michała Archanioła i Zmartwychwstania
Pańskiego oraz monaster św. Mikołaja — prawosławnym.

W XIX w. cerkwie unickie zamieniono na prawosł.;
1865 poświęcono kaplicę Jana Chrzciciela na Górze Zamkowej,
1866 — przerobiono kościół kat. na sobór Trójcy Świętej;
1891-1914 istniały w B. szkoły cerkiewne — męska i żeńska;
szczególne znaczenie miał monaster św. Mikołaja (zniszczony
podczas I wojny świat.);

od 1945 w B. czynne są 3 drewniane
cerkwie par.: Narodzenia NMP (z jej ikoną) z XVII w.,
Zmartwychwstania Pańskiego z wieżą 8-boczną z ok. 1716,
i Michała Archanioła z 1879 z ikonami Przemienienie Pańskie
oraz Hołd pasterzy, z XVII w.

B. należał do prawosł. diecezji litew., a od 1900 do diecezji
w Grodnie; od 1946 do diec. białostocko-bielskiej, a od 1948 do
diec. warszawsko-bielskiej; dekanat B. liczy 15 parafii (Augustowo,
3 w B., Boćki, Maleszę, Orla, Pasynki, Ploski, Podbiele,
Rajsk, Ryboły, Sasiny, Szczyty, Wólka Wyganowska).

 

L. Czarkowski, Powiat bielski w guberni grodzieńskiej. Zarys ludoznawczy, Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Wilnie 1 (1907) 39-132; G. Sosna, Cerkownaja bibliografija goroda B. 1430-1972, CW 20(1972) z. 10-12, 42-54.

Podobne prace

Do góry