Ocena brak

BIAŁA PODLASKA i literatura

Autor /kaszanka Dodano /11.02.2012

BIAŁA PODLASKA, miasto woj., nad Krzną. Zał. w XV w.,
przez hetm. w. litew. Piotra Janowicza Białego p.n. Biała,
w 1568 nabyta przez > M. K. Radziwiłła Sierotkę, zw. Białą
Radziwiłłowską. W XVII w. zasłynęło bialskie gimnazjum,
będące filią Akad. Krak., tzw. Akademia Bialska (zał. 1631).
W XVIII w. H. Radziwiłł, głośny okrutnik, autor diariusza (z 1.
1749-51, 1756) założył tu 1751 teatr dworski; wystawiano
repdrtuar niem. i wł., przyjeżdżali zagr. artyści. Prowadził go
nast. M. Radziwiłł Rybeńko (1760-62). Teątr ten działał
jeszcze w czasach stanisławowskich, wystawiano tu Moliera,
a także sztuki pol. (m. in. komedię Pan Podstoli M. Mackiewicza
1785). Klientem H. Radziwiłła był M. Matuszewicz, w którego
pamiętniku pojawia się bialski zamek, wspomina go
także H. Rzewuski w Pamiątkach Soplicy. W Akad. Bialskiej
(nazwa przetrwała do XIX w.) uczył się 1822-26 J.I. Kraszewski
(w pobliżu B.P. znajduje się wieś Romanów, gdzie pisarz
spędził dzieciństwo). Tu napisał swój pierwszy utwór, balladę
Klasztor na górze (1825-26, ogł. 1905), tłumaczył Lafontainea,
redagował gazetkę szkolną. Uczyli się tutaj W. Wężyk, R.
Zmorski, J. Bartoszewicz, którego ojciec, Adam Mateusz, byl
jednym z nauczycieli Kraszewskiego. Szkic o B. zamieścił
Kraszewski w „Athenaeum" 1841 (B. na Podlasiu) oraz w Obrazach
z życia i podróży (1842); B.P. pojawia się w Panu Walerym (1831) i w Wielkim świecie małego miasteczka (1832), tam też toczy się akcja powieści hist. z czasów Augusta III Zamek bialski (1883) oraz Od kolebki do mogiły (1885). J.
Bartoszewicz poświęcił B. szkic hist. Monografia o bialskim
zamku („Przewodnik Nauk. i Lit." 1880). W 1. 1886-87 w B.
bywał S. Żeromski, goszcząc u H. i L. Radziszewskich. W 20-leciu
międzywojennym w tutejszej drukarni wydano 1925 2
pierwsze nry > „Kwadrygi", za sprawą poety Z. Łotockiego.
Po 1945 miasto zyskało teatr i muzeum regionalne.


A. SAJKOWSKl Na bialskim zamku, w: Od Sierotki do Rybenki,
Poz. 1965.

Podobne prace

Do góry