Ocena brak

BEZ DOGMATU

Autor /kaszanka Dodano /11.02.2012

BEZ DOGMATU. Powieść współczesna, powieść psychol. H.
Sienkiewicza, prwdr. w „Słowie" 1889-90 (rozpoczęta pt.
W pętach), wyd. os. w Warszawie 1891. Praca nad powieścią
była dla pisarza niezwykle trudna, czego dowodzi jego korespondencja z J. Janczewską. Trudności wynikały z tematyki
socjol.-psychol., demonstrowanej za pomocą rozważań pamiętnikarza, uświadamiającego sobie czujnie własne przeżycia,
osobnika o dużej wrażliwości, wybitnego indywidualisty,
a zarazem typowego przedstawiciela znamiennego u schyłku
XIX w. —> dekadentyzmu, zw. też „chorobą wieku". Leon
Płoszowski, ostatni potomek arystokratycznej rodziny, lew
salonowy i zdobywca serc kobiecych, przez 1. Matuszewskiego
określony jako „dość marny neurastenik-erotoman' , inteligentny
sceptyk, nie umie w bezczynnym życiu znaleźć żadnej
wartości. Potomek romant. Hamletów, takich jak Kordian lub
Hrabia Henryk, pozbawiony jednak ich zainteresowań polit.-
społ., poszukuje ratunku w miłości pięknej dziewczyny, ale
nie potrafi zdobyć się na małżeństwo z nią, godzi się na jej
zamążpójście za człowieka nie kochanego, by zbyt późno
zrozumieć, że żyć bez niej nie może; gdy zaś ona odrzuca jego
miłość i umiera, Płoszowski żałosny ratunek znajduje w samobójstwie.
Sam Sienkiewicz nazwał Płoszowskiego „niedołęgą '
i w powieści wystawił mu taki oto nagrobek: „Ten człowiek
przeanalizował swoje życie i życie kochanej kobiety, zgubił ją
i siebie, nie mogąc wyjść z wątpliwości, czy ją dość kocha".
Biografia pol. dekadenta, mającego sporo odpowiedników
w ówczesnych powieściach franc., jak głośny Uczeń P. Bourgeta,
z którym Sienkiewicz zapoznał się w toku pisania B.d.,
cieszyła się dużą popularnością u czytelników obcych, do
których należał i L. Tołstoj, jednocześnie zaś budziła sprzeciwy,
np. A. Czechowa. W Polsce wywołała sporo odgłosow, m.
in. w twórczości K. Tetmajera, zarówno w powieściach, jak -
i to przede wszystkim - w poezjach. Przekłady na 18 języków.


Wyd. J. KRZYŻANOWSKI w: Dzieła, t. 29-31, W. 1949.
W. BOGUSŁAWSKI Najnowsza powieść Henryka Sienkiewicza,
„Świat"' 1891 nr 1-4; K. M. GÓRSKI Najnowsza powieśćH. Sienkiewicza, „Bibl. Warsz." 18911.1; A.NOFER Dwie współczesne powieści H. Sienkiewicza, w: Z literatury lat 1863-1918 (zbiór.), W- 1957; J. KRZYŻANOWSKI Powieści współczesne, w: Twórczość Henryka Sienkiewicza, wyd. 3 W. 1976 (wyd. 1 1970); H. MARKIEWICZ
Bezdogmatowcy i melancholicy, w: W kręgu Żeromskiego, W. 1977
(prwdr. 1972); A. HUTNIKIEWICZ O współczesnych powieściach
Sienkiewicza, w: Portrety i szkice literackie, W. 1976.
Julian Krzyżanowski

Podobne prace

Do góry