Ocena brak

BERENT WACŁAW, pseud. Wł. Rawicz, S. A. M.

Autor /Nemo Dodano /06.06.2012

ur. 28 IX 1873 w Warszawie, zm. 20 XI 1940 tamże, Powieściopisarz.

Po studiach przyr. w Zurychu i Monachium, uwieńczonych
1895 doktoratem, powrócił do kraju, poświęcając się twórczości
literackiej.

W 1933 został członkiem PAL. Na krótko przed
śmiercią przeszedł z protestantyzmu na katolicyzm. Debiutował
psychol. nowelą Nauczyciel w Ateneum 73 (1894) 8-50, a „Gazeta
Polska" w tymże roku (nr 288-292) zamieściła pierwszą
jego powieść pt. Fachowiec (wyd. Wwa 1894); wystąpił w niej
jako przeciwnik wąsko pojmowanej doktryny pozytywistycznej,
niszczącej indywidualność twórczą.

W Próchnie (Wwa 1903),
nie bez wpływu nietzscheańskiej idei „woli mocy", poddał surowej
krytyce dekadentyzm, przeciwstawiając mu wiarę w irracjonalne
wartości psychiki, które najpełniej wyrażają się w twórczości,
nadając sens ludzkiej egzystencji.

W Oziminie (Wwa
1911), dokonawszy kryt. analizy mor.-polit. postaw wyższych
warstw społ. w okresie rewolucji 1905, wyraził jednocześnie
w symbolice mitu eleuzyńskiego (Eleusis) istotną dla rozumienia
całej jego twórczości teorię o zamieraniu i odradzaniu
się społeczeństw.

Najbardziej reprezentatywnym dziełem, zarówno
dla neoromantycznego światopoglądu B. jak estetyzujących
i mist, tendencji modernizmu, były Żywe kamienie (Wwa 1918).

Przeciwnik zarówno materialistyczno-pozytywistycznych
doktryn, jak i jałowego dekadentyzmu, przeciwstawiał im witalizm zarówno dionizyjsko-nietzscheańskiej, jak i bergsonowskiej
proweniencji, a więc wiarę w niezniszczalną energię życiową
stymulującą nieustanną, twórczą ewolucję; uznawał przy tym
wyższość poznania emocjonalnego nad pojęciowym (intuicjonizm).

Stąd też w nakreślonym w powieści obrazie przełomu
renesansowego, u źródeł eur. humanizmu dostrzegał przede
wszystkim rei. ruchy późnego średniowiecza: joachimizm (-» Joachim z Fiore) i franciszkanizm;

nawiązując do przepowiedni
Joachima z Fiore (Evangelium aeternum) i symboliki mitu o Graalu, traktuje dzieje ludzkości jako wciąż odradzające się
dążenie do przyszłego królestwa Ducha, w czym decydujące
znaczenie przypisuje franciszkańskiej caritas. Styl powieści, nosząc
cechy zarówno lirycznej nastrojowości młodopol., jak i ekspresjonistycznej deformacji, rodził sądy kontrowersyjne.

Z poszukiwań genezy zjawisk hist, powstał cykl esejów biogr.-
-hist. ukazujących rodowód postępowej inteligencji pol.: Nurt
(Wwa 1934), Diogenes w kontuszu (Wwa 1937), Zmierzch wodzów
(Wwa 1939).

Poza tym B. przełożył dzieła F. Nietzschego,
H. Ibsena oraz K. Hamsuna. Dzieła B. ukazały się w wyd.
zbiorowym pt. Pisma (I-VIII, Wwa 1934) oraz pt. Dzieła wybrane
(I-V, Wwa 1956-58).

 

J. Rosnowska, „Żywe kamienie" Wacława B., Wwa 1937; J. Garbaczowska, Pochodnie przeszłości kulturalnej w dziele Wacława B., Lb 1957; M. Górska, Znamienne właściwości stylu opowieści biograficznych Wacława B., Lb 1960; Z. Maślińska-Nowakowa, Sztuki plastyczne w „Żywych kamieniach" Wacława B., Ka 1963; W. Studencki, O Wacławie B., Wwa 1968; J.T. Baer, Juliusz Słowacki and Wacław B. in Their Artistic Relationship, Hg 1973.

Podobne prace

Do góry