Ocena brak

BERENT WACŁAW

Autor /kaszanka Dodano /11.02.2012

BERENT WACŁAW, ur. 28 IX 1873 w Warszawie, zm. 20 XI
1940 tamże, powieściopisarz, eseista, tłumacz. Pochodził
z mieszcz. rodziny warszawskiej. Od 1890 studiował nauki
przyr. w Monachium, gdzie wszedł w artyst.-lit. środowisko
niem. i polskie. Doktoryzował się 1895 w Zurychu, w zakresie
ichtiologii. W Szwajcarii zawarł znajomości z pol. działaczami
politycznymi. Mieszkał stale w Warszawie, skąd często wyjeżdżał
do Krakowa, Zakopanego, Austrii, Włoch i Niemiec.
W 1920-21 należał do redakcji —„Nowego Przeglądu Literatury
i Sztuki", 1924 redagował serię przekładów Opowieści
Zwięzłe, 1929 —> „Pamiętnik Warsz." wraz z J. Lechoniem. T.r.
otrzymał nagrodę lit. m. Warszawy, w 1933 - państw, nagrodę
lit. (za r. 1932) za ogł. w czasopismach opowieści biogr.:
Wywłaszczenie Muz, Szabla i Duch oraz Wódz, które weszły
później do tomu —>Nurt (1934). Czł. PAL (od 1933) oraz Tow.
Literatow i Dziennikarzy. Nie pozostawił żadnych materiałów
biogr., prawdop. zniszczył przed śmiercią dokumenty i korespondencję; zachowało się jedynie niewiele listów. Już pierwsze
opowiadania ogł. pod pseud. Wł. Rawicz: Nauczyciel
(„Ateneum ' 1894), Przy niedzieli (,,Gaz. Pol." 1894) i obrazek
W puszczy („Bibl. Warsz. 1896) ukazują bohaterów skłóconych
z otoczeniem i pesymistyczny stosunek narratora do
świata. Serię powieści o tematyce współcz. otwiera realistyczny
--» Fachowiec (1895). Po kilku latach powstało —» Próchno
(1903) - obraz kosmopolitycznej cyganerii modernistycznej.
Rozprawa Źródła i ujścia nietzscheanizmu( 1906), zawierająca
zarówno akcenty wyznawcze, jak polemiczne wobec tej filozofii,
może być traktowana jako komentarz do Próchna. W studium
Idea w ruchu rewolucyjnym (wyd. pod krypt. S.A.M.
1906) B. wypowiedział się jako przeciwnik walki rewol.,
przestrzegający przed niebezpieczeństwem zniszczenia dorobku
myślowego przeszłości, uznał jednak konieczność
„paktu ideowego z socjalizmem". Wielbiciel tradycji nar.
i wyznawca F. Nietzschego, upatrywał w ruchu rewol. szansę
dla Polski: możliwość utworzenia konfederacji, skupiającej
najwybitniejsze jednostki spośród narodu. Wstrząs wywołany
rewolucją miał się wyrazić w —» Oziminie (1911), ostatniej
powieści o tematyce współczesnej. Odtąd, kontynuując dotychczasową ideologię moralno-narodową, prezentował ją B.
w powieściach i „opowieściach" historycznych. Wybierał
z przeszłości okresy przełomów dziejowych i kulturowych,
w których widział ścieranie się idei starych z nowymi: czas
przełomu średniowieczno-renesansowego w Żywych kamieniach
(1918) i późnego oświecenia w okresie upadku
państwowości w Nurcie, —> Diogenesie w kontuszu (1937) oraz
w Zmierzchu wodzów (1939) - opowieści o czasach w.ks.
Konstantego w Warszawie, ostatnich chwilach gen. J.H. Dąbrowskiego i o nocy listopadowej 1830. Pokrewna tym utworom
jest „mowa miana przy otwarciu PAL", pt. Onegdaj (1933),
poświęcona TPN, S. Staszicowi, C. Godebskiemu. Utwory te
składają się na całość o wyraźnej spoistości ideowo-formalnej.
Motywem naczelnym jest tragizm twórczych jednostek, bojowników
wolności i szermierzy postępu myśli. Przeszłość
spełnia w tych dziełach rolę dwojaką: jako obraz czasów
minionych i jako problemowa analogia do współczesności. B.
szukał w doświadczeniach historii źródeł swych rozczarowań
i nadziei, demaskował bierność duchową, kultem otaczał czyn
i postawę obywatelską, wskazywał jako wartość najwyższą -
dążenie. Jego pisarstwo dowodzi ścisłego związku z życiem
narodu, którego historia ukazywała mu „lampy życia'' pokoleń
dawnych, świecące pokoleniom następnym. Drążąc przeszłość,
krytykował ją i równocześnie szukał w niej wzorów dla
teraźniejszości, zawsze zorientowany w jej aktualnychprobleafałch.
W przededniu II wojny świat. - w opowieści Zmierzch
wodzów - piętnując „pozór i blichtr życia publicznego" przed
1830 i niedojrzałość polit. powstania listopadowego, dał wyraz
trafnemu wyczuciu klęski. Konstrukcja dzieł B. odznaczająca
się zwięzłością i spoistością, styl zróżnicowany w poszczególych.
utworach i starannie przemyślany, lecz trudny w odbiooe
wskutek powikłań składniowych i licznych inwersji - to
zasadnicze cechy formalne jego wybitnego pisarstwa. B. ogłosił
także szereg przekładów, m. in. Nietzschego Tako rzecze
Zisńthustra, K. Hamsuna, L. Hearna, H. Ibsena, G. Maupassanta
E. Rollanda.


Pisma, t. 1-9, W. 1933-34 (nie ukończ.); Dzieła wybrane, wstęp J.
Wilhelmi, t. I-C, W. 1956-58; Zbiór poetów A.
OLP V3 (J. Garbaczowska); Z. DĘBICKI W.B., w: Portrety, W. 1927;
GARBACZOWSKA Pochodnie przeszłości kulturalnej w twórczościo
H.B.. Spis wykładów UMCS 1956,1957, Lubl. 1957 i odb.; W.
MACIĄG Idee epoki w tworczości W.B., w: Z problemów literatury
polskiej XX wieku (zbiór.), t. 1, W. 1965; W. STUDENCKI O W.B., cz.
1-2, Opole 1968-69; P. HULTBERG Styl wczesnej prozy fabularnej
W.B., tłum. I. Sieradzki, Wr. 1969; S. PIGOŃ Trzy słowa o W.B., w:
Wiązanka historycznoliteracka, W. 1969; A. GRZYMAŁA-SIEDLECKI
W.B., w: Nie pożegnani, Kr. 1972; J. GARBACZOWSKA
Nad listami W.B., Roczn. Tow. Lit. im. Adama Mickiewicza 8 (1973);
J.T. BAER W.B. His Life and Work, London 1974; J. PASZEK Styl
powieści W.B., Kat. 1976.
Janina Garbaczowska

Podobne prace

Do góry