Ocena brak

BELGIA - LITERATURA

Autor /Alpinian Dodano /06.06.2012

Obszaru stanowiącego obecną B. nie
przedstawia w swym rozwoju hist, jednorodnej całości z uwagi
na jego dwudzielność etn. i językową (pn. Flandria i pd. Walonia)
oraz płynność granic B. w jej historii; w szczególności
granica z Francją ulegała w ciągu wieków znacznym przesunięciom,
tak że średniow. piśmiennictwo walońskie trudno wyodrębnić
z literatury starofranc. i burgundzkiej.

Właściwa literatura belg. w języku franc, powstała dopiero
w XIX w.; natomiast zabytki sięgają XIII w.; późniejsi kronikarze
(Jean Molinet, 1435-1507), poeci (Jean Lemaire de Belges,
1473-1525), humaniści (Justus Lipsius, 1547-1606) bywali często
włączani do literatury francuskiej.

Literatura flamandzka wieków
średnich rozwijała się głównie w dwóch nurtach : satyryczno-
realistycznym i ascet.-mist. ; pierwszy reprezentuje zachowana
we fragmentach Powieść o lisie (Van den Vos Reynaerde),
zredagowana przez mnicha Willema; przykładem drugiego jest
twórczość słynnego mistyka XIV-wiecznego bł. Jana Ruysbroeka,
twórcy artyst. prozy flamandzkiej.

Te dwa przeciwstawne nurty:
realizm, skojarzony z pogańską niemal radością życia, i ascet.
mistycyzm, charakteryzują całe piśmiennictwo belg., gdyż nawet
w pisanej po franc, literaturze tego kraju udział elementów
kultury flamandzkiej jest znaczny. Najwybitniejszym przedstawicielem
reformacji był humanista Ph. Marnix de Sainte-Aldegonde,
piszący po franc, flamandzku i łacinie.

W XVII w. zaznaczył
się w literaturze wpływ jezuitów, m.in. Adriana Poirtersa
(1605-74), autora przeznaczonych dla mieszczan i ludu
rozmyślań, wzorowanych na pismach św. Franciszka Salezego.

Przy końcu XVI w., na skutek wojen rei. i podziału Niderlandów,
nastąpił upadek literatury w języku franc, a literatura w
języku flamandzkim wegetowała w zależności od holenderskiej.
Odrodzenie literatury belg. nastąpiło z chwilą utworzenia
1830 państwa belg. i przypadło na okres romantyzmu. Rozwijała
się zwł. literatura w języku francuskim.

Tworzyli poeci pozostający
pod wpływem V. Hugo: André Marie van Hasselt
(1806-74), Theodore Weustenraad (1805-49), Charles Potvin
(1818-1902); Weustenraad założył czasopismoRevue belge",
które odegrało ważną rolę w odrodzeniu literatury B. Zarówno
powieść, jak i dramat XIX w. podejmowały głównie problematykę
społ., domagając się sprawiedliwości i oświaty dla pracujących
oraz solidarności Flamandów i Walonów.

Arcydziełem
literatury tego okresu jest Charles de Costera (1827-79) La
legende d'Uylenspiegel, P 1867 (Osobliwe przygody Dyla Sowizdrzała,
Wwa 1914,19493), realistyczny utwór, oparty na tradycjach
łac. i germ., dający obraz życia ludu Flandrii w XVI w.

Po 1880 rozwój literatury w B. łączy się z powstaniem lit. ruchu
La Jeune Belgique; ogniskiem jego jest uniwersytet kat.
w Lowanium.

Z tego kręgu wyszli pisarze bliscy franc, naturalizmowi,
pochodzenia flamandzkiego, Georges Eekhoud (1854-
-1927) i Camille Lemonnier (1845-1913), hołdujący flamandzkiemu
regionalizmowi, a także Max Waller, znany poeta symbolista
Emile Verhaeren (1855-1916) i Iwan Gilkin (1858-1924).

Z chwilą gdy ci ostatni opuścili uniwersytet, zabarwienie ideologiczne
ruchu La Jeune Belgique uległo zasadniczej zmianie.
Studenci kat. odrzucili wphywy Ch. Baudelaire'a i wzory franc,
naturalizmu, obce, a nawet wrogie chrześcijaństwu, by wraz
z kolegami z innych uniwersytetów bronić w literaturze ideałów
chrześcijańskich.

Ten zwrot ideologiczny dokonał się w kilku
etapach, związanych z założeniem takich czasopism, jak awangardowy
„Magasin littéraire et artistique", wydawany w Gandawie
od 1883, i dziennik „L'etudiant" wyd. w Lowanium od
1887.

W redakcji „Magasin littéraire et artistique" pracowali:
F. van den Bosch, H. Carton de Wiart i główny animator ruchu
-> Jeune Belgique Catholique ks. H. Hoornaert; z czasopismem
współpracowali również kat. pisarze franc. H. Bordeaux
i L. Bloy.

Z jego redakcji wyłoniło się w październiku
1892 nowe pismo, „Le drapeau". Był to pierwszy lit. i artyst.
organ młodych katolików belg., powstały z inicjatywy Boscha, Cartona de Wiart, Maurice Dullaerta, Pola Demade i ich
kapelana ks. H. Moellera. Odrodzenie literatury chrzęść we
Francji pod koniec XIX w., jako reakcja przeciw naturalizmowi,
stanowiło zaplecze ruchu La Jeune Belgique Catholique.

Zorganizowany z inicjatywy kard. P.L. Goossensa w Mechelen
we wrześniu 1891 Kongres Katolików wyłonił Sekcję Lit.
pod przewodnictwem G. Kurtha. Wynikiem obrad Kongresu
było uświadomienie pisarzom kat. ich misji ideowej, ożywienie
kultu związanego z wielowiekową tradycją, a wreszcie podjęcie
hasła „Nie lękaj się nikogo [...] prócz Boga" (Ne crains personne
[...] hors Dieu). Pismo „Le drapeau" wychodziło 12 miesięcy,
broniąc kat. modernizmu.

Za cel stawiało sobie odrodzenie
życia umysłowego w B., reformę szkolnej nauki literatury, udowodnienie, że sztuka współcz. może istnieć obok zabytków
przeszłości. Wkrótce po zawieszeniu działalności „Le drapeau"
powstało pismo „Durendal", które 1894-1914 prowadziło walkę o literaturę kat. w B. Ruch Jeune Belgique Catholique rozszerzał
się i przybierał na sile.

W 1895 G. Ramaekers założył
w Brukseli czasopismo „La lutte". Jego współpracownicy (m.in.
Bosch) wysuwali hasło „Sztuka dla Boga", przeciwstawiając je
innym wówczas panującym, jak „Sztuka dla sztuki", „Sztuka
społeczna", „Sztuka naturalistyczna". „Durendal" opublikował
w grudniu 1894 nie ogłoszone dotąd fragmenty En route (P 1895)
J.K. Huysmansa, który podjął współpracę z redakcją i ogłaszał
tu również korespondencję z ks. Moellerem.

Wpływ tego duchownego
na belg. pisarzy odrodzenia kat. był znaczny: m.in.
na Oliviera Destrée (1867-1919), który przed wstąpieniem 1898
do benedyktynów ogłosił w „Durendalu" studia o wł. prymitywach,
a w czasopiśmie „Le spectateur catholique" — niektóre
swoje poezje.

„Durendal", przestając wychodzić 1914, zrealizował
w pełni swój program: wprowadził do literatury belg. zaniedbywaną
dotychczas problematykę mor. i rei.; czytelnika,
zafascynowanego doczesnością, zdołał zainteresować nieskończonością i wiecznością, kierując go ku estetyce chrześcijańskiej.

Również inne czasopisma popierały ruch młodych katolików
belg.: „L'escholier", „L'avant-garde", „L'universitaire catholique",
„L'almanach des étudiants catholiques de Gand",
a głównie „Le spectateur catholique", redagowany od 1897
przez Edmonda de Bruyn; w pierwszym jego numerze dał się
poznać młody poeta V. Kinon. Na Kongresie Katolików w Mechelen
we wrześniu 1909 dwaj działacze kat. ruchu lit. G. Virrès
i Bosch dokonali oceny jego działalności.

W dalszym swym rozwoju ruch ten przyniósł bogaty plon
w różnych gałęziach literatury; w dziedzinie powieści wyróżnili
się Carton de Wiart (głównie powieść hist.), Pol Demade,
Virrès i Henri Davignon (ur. 1879); w poezji ks. H. Hoornaert,
Thomas Braun (ur. 1876), Kinon, G. Ramaekers i Charles
de Sprimont; tworzyły w tym okresie również liczne poetki,
jak: Clementine Louant, Marie Mercier-Nizet, Jenny de Tallenay,
Marguerite Coppin, Marie Biermé, Jean Dominique (pseud.
Marie Cassel), Emma Lambolle, Marie Gevers (ur. 1883); prócz
poezji uprawiały one często powieść i opowiadanie.

Nie zabrakło
również historyków (m.in. Godefroid Kurth, 1847-1916 i baron Eric de Haulleville), publicystów (m.in. Edmond de
Bruyn, Cyrille van Overbergh, Eugène de Groóte, Jules Leclercq),
krytyków lit. (Eugène Gilbert, Maurice Dullaert, ks.
Moeller, François Carrez);

w dziedzinie sztuki kazn. wyróżnił
się K. Cartuyvels (1835-1907). Szczególnie bogato rozwinął się
w I. poł. XX w. esej chrzęść o charakterze mist, lub ascetycznym.
Jego twórcami byli: Georges Hoornaert, Rudolf Hoornaert,
Jacques Leclercq, autor dzieła Saint François de Sales,
docteur de la perfection (P 1928), Josse AIzin, Léon Leloir, misjonarz
w Afryce (zm. 1945);

obywatelstwo belg. przyjął i osiedlił
się w B. jeden z mistrzów nowoczesnej ascezy, z pochodzenia
Irlandczyk, C. Marmion; walnie przyczynili się do wzbogacenia
tego rodzaju piśmiennictwa A. Pottier oraz kard. Mercier.
Poczesne miejsce wśród kat. eseistów B. przypada pochodzącemu
z Lowanium krytykowi Désiré Horrent, patriocie zamordowanemu
1943 przez belg. faszystów.

Prężny ruch pisarzy katolickich B. nie jest jedyną tendencją w literaturze belg., pozostającej w kręgu języka francuskiego.
Równolegle do ruchu odrodzenia kat. rozwinął się belg. symbolizm;
poeci tej miary, co Max Elskamp (1862-1931), Georges
Rodenbach (1855-98), Charles van Lerberghe (1861-1907), E.
Verhaeren, wnieśli ceniony oryginalny wkład do franc, symbolizmu.

Twórczość ich reprezentuje m.in. tę radość życia i przywiązanie
do wartości ziemskich oraz realizm, które przejawiały
się jako odrębny nurt w dawniejszej literaturze flamandzkiej.
Wybitny myśliciel i dramaturg M. Maeterlinck pozostawał pod
wpływem myśli Spinozy; z kolei pod wpływem Emersona porzucił
pierwotny pesymizm; nie wyszedł jednak nigdy poza
agnostycyzm.

Wybitną osobistością okresu powojennego w literaturze belg. był Charles Plisnier (1896-1950), polityk, poeta
i powieściopisarz; zaangażowany w ruch lewicowy, przeszedł
ewolucję aż do deizmu. Z B. pochodzą należący dziś do literatury
franc, poeta Henri Michaux (ur. 1899) i powieściopisarz
Georges Simenon (ur. 1903).

Nowy teatr belg. chętnie wraca do tradycji fars z jednej,
a misteriów z drugiej strony; ten ostatni rodzaj reprezentuje
dziś twórczość M. de Ghelderode. Literatura nauk. może się
poszczycić nazwiskami wybitnych filologów (Maurice Wilmotte)
i historyków literatury (Gustave Charlier).

Krytyk Robert Vivier
i historyk Henri Pirenne zajmują ważne miejsce wśród
współcz. humanistów. H. Pirenne przez wiele lat pracował m.in.
nad przygotowaniem wielkiej historii B. Liczne czasopisma lit.,
jak „Revue belge", kontynuują świetną XIX-wieczną tradycję
czasopiśmiennictwa kulturalnego.

Wśród współcz. eseistów, poetów
i dramaturgów spotykamy w dalszym ciągu zakonników,
jak Hugues Lecocq, Martial Lekeux, księży, jak Louis Humblet,
Paul Halflants, lub katolików świeckich, jak Camille Melloy
(1891-1941, pseud. Camille de Paepe), Pierre Nothomb, Roger
Kervyn, Hubert Colleye.

Od odzyskania 1830 przez B. niepodległości rozwijała się
również literatura flamandzka, w pewnym sensie jako reakcja
na dominację języka franc, w literaturze belgijskiej. Mogła się
ona pochwalić już w początkowym okresie swego odrodzenia
takimi nazwiskami, jak Jan Frans Willems (1793-1846) czy kanonik
Jan Baptist David (1801-66).

Powieść o problematyce
społ. reprezentowali: Hendrik Conscience (1812-83), autor sławnej
powieści De Leeuw van Viaanderen, August Snieders (1825-
-1904) i Josse Joseph Diricksens (1826-55). Rozwijał się również
zachodnioflamandzki romantyzm, nieco spóźniony w stosunku
do europejskiego.

Przedstawicielem jego był ks. G. Gezelle,
poeta porównywany z J. van den Vondelem, poeta Albrecht
Rodenbach (1856-80), nowelista Hugo Verriest (1840-1922)
i wreszcie jeden z najświetniejszych prozaików flamandzkich
S. Streuvels. W większości reprezentują oni postawy prawdziwie
katolickie.

Spośród pisarzy flamandzkich XX w. wymienić
należy: Edwarda Vermeulen (1861-1934), Karela van de Woestijne
(1878-1929), Augusta Vermeylen (1872-1945), Mauritsa
Sabbe (1873-1938), Marię Elise Belpaire (1853-1948), Ernesta
Claes (ur. 1885), Felixa Timmermans (1886-1947) oraz najwybitniejszego pisarza kat. w tym pokoleniu ks. C. Verschaeve,
twórcy współcz. dramatu flamandzkiego, autora licznych rozpraw
o istotnych problemach religii, sztuki i kultury.

W rozwoju literatury flamandzkiej dużą rolę odegrały czasopisma
lit., np. „Van Nu en Straks" (1893-1901), w tym i kat.,
np. „Dietsche warande en Belfort" (od 1900).

Również w grupie
pisarzy skupionych wokół zał. 1920 czasopisma „Ruint" znalazła
się grupa poetów kat., jak Marnix Gijsen (ur. 1899),
Paulus Verbruggen i Wies Moens (ur. 1898). Studiom ascet.
i mist, jest poświęcona zał. 1927 „Ons geestelijk Erf".

 

G. Rency, Rzut oka na francuską literaturę B„ PrzWs 41 (1932) 120-127; L. Lcraux, Francuskie piśmiennictwo w B., w: Udział twórczości katolickiej w dzisiejszej literaturze świata, Kr 1935, I 201-209; W. Moen, Katolicka twórczość piśmiennicza Flamandów, w: Udział twórczości katolickiej w dzisiejszej literaturze świata, Kr 1935, I 221-226; C. Hanlet, Les écrivains belges contemporains. Lg 1946; R. Bodart, K. Jonckheere, Lettres de B., Bru 1958; J. Decleyre, Littérature belge, w: Histoire générale des littératures, P 1958, VI 455-480; Histoire illustrée des lettres françaises de B., Bru 1958; R.F. Lissens, J.C. Brandt Corstius, Littérature néerlandaise, w: Histoire générale des littératures, P 1958, II 1104-1145; A. Viatte, Belgique, w: Histoire générale des littératures, P 1958, III 1378-1385.

Podobne prace

Do góry