Ocena brak

Basale Stimulation w pielęgniarstwie

Autor /demetrio Dodano /12.06.2014

Celem tej metody w pielęgniarstwie, podobnie jak w pedagogice, jest wspieranie indywidualnego procesu rozwoju człowieka chorego. Grupą docelową interwencji pielęgniarskich są wszyscy pacjenci mający zaburzenia postrzegania, trudności w poruszaniu się, w komunikowaniu się, a także osoby, które te zdolności utraciły, np. pacjenci nieprzytomni, wentylowani mechanicznie, zdezorientowani, z uszkodzeniami czaszkowo-mózgowymi, po udarach, apalliczni (w stanie wegetatywnym), w śpiączce, wcześniaki, osoby umierające.

Szczególną grupę stanowią dzieci przedwcześnie urodzone. Chociaż niedojrzałe, rodząc się, mająjuż pewne doświadczenia związane z życiem wewnątrz-macicznym i okresem porodu. Często przeżycia te wiążą się ze stresem porodowym, którego doświadcza również matka. Ojcowie coraz częściej angażują się w przygotowania do uczestniczenia w akcie narodzin i wspierają swoje partnerki w czasie ciąży. Z jednej strony rodzice chcieliby uczestniczyć w spontanicznym akcie narodzin ich dziecka, a z drugiej strony obserwuje się chęć kierowania porodem (technizację, medykalizację). Korzyści płynące z postępu medycyny, rozwoju anestezjologii (możliwość szybkiego znieczulenia i wydobycia dziecka) to zmniejszenie umieralności dzieci i wzrost przeżywalności wcześnia

ków. Jednak wiele medycznych interwencji przysparza długofalowych konsekwencji natury psychologicznej, które często nie są łączone z działaniami położniczymi, anestezjologicznymi czy opieką poporodową. Świadomość tych konsekwencji wymusza wprowadzenie zmian w opiece okołoporodowej nad dzieckiem i matką (rodzicami) w różnych aspektach: kompetencji zawodowych, standardów postępowania, zaplecza socjalnego. Dziecko tuż po urodzeniu wraz z rodzicami powinno zostać otoczone fachową opieką, uwzględniającą nie tylko jego aktualny stan kliniczny, ale również przeżycia związane ze sposobem przyjścia na świat (charakter interwencji medycznych). Jedynie wczesna współpraca lekarzy, położnych, pielęgniarek oraz terapeutów dziecięcych i stworzenie warunków do rozwijania więzi rodzice-dziecko pozwolą na harmonijny rozwój dziecka. Poród naturalny jest najlepszą drogą, przyjścia na świat, zdobycia głębokich doświadczeń wspólnie z matką, które po porodzie, w życiu pozamacicznym, będą spotykane w innych okolicznościach. Jakość opieki okołoporodowej wpływa na podmiot działań, jak i ich rozległość.

Postnatalna deprywacja sensoryczna, wynikająca z niedojrzałości czy powikłań okołoporodowych, wymaga stymulacji ciała, dostarczania bodźców np. dotykowych, akustycznych, których celem jest sprowokowanie aktywności dziecka, pobudzenie jego neurofizjologicznych procesów' oraz uaktywnienie ciała.

Obszary percepcji człowieka wg Basale Stimulation® stanowią koncepcję stopniową i w nich odbywa się rozwijanie zdolności chorego:

1.    Obszar somatyczno-wibracyjny (np. ciało, mięśnie stymulowane dotykiem, brzuch, klatka piersiowa),

2.    Obszar ustno-nosowy (usta, jama nosowa stymulowane poprzez smak, zapach, czucie),

3.    Obszar słuchowy (słuchanie stymulowane poprzez mówienie, informowanie, dźwięki, muzykę),

4.    Obszar wizualny (patrzenie: doświadczanie jasności i ciemności, odcieni kolorów', kształtów, rozmiarów, osób).

Praktyczne wykorzystanie Basale Stimulation* odbywa się u większości pacjentów przez: kąpiel całego ciała (uspokajająca, ożywiająca, obniżająca temperaturę) nieprzerywaną interwencjami pielęgniarskimi, pielęgnację jamy ustnej z oralną stymulacją punktów twarzy oraz języka, nacieranie (masaż) stymulujące oddech (ASE - Atemstimułierenden Einreibung, nacieranie stymulujące oddychanie) z użyciem olejków aromatycznych, przynoszące sen, bez stosowania sedacji, poprawiające wentylację.

Specyfika postępowania z chorymi noworodkami i wcześniakami wymaga uwzględnienia różnych uwarunkowań wynikających ze stanu klinicznego i ich dojrzałości.

Dziecko niedojrzałe inaczej odbiera otoczenie niż dorośli, ponieważ jego doświadczenia ograniczają się do doświadczeń zdobytych w życiu wewnątrzma-cicznym. Nie rozumiejąc otoczenia, żyje w ciągłym napięciu.

Dotyk inicjujący jest wstępem do dialogu i powinien stanowić rytuał powitania i pożegnania z dzieckiem, np. delikatne pogłaskanie po główce. Nie należy wybierać główki jako miejsca dotyku u tych dzieci, które urodziły się za pomocą próżniociągu położniczego czy kleszczy położniczych.

Po powitaniu inicjującym kontakt, rozpoczyna się „dialog”, podczas którego wykonuje się czynności pielęgnacyjne, rehabilitacyjne i stymulujące. Dziecko wyraźnie czuje swoje ciało przez ręce osoby wykonującej czynności. Przerywając ciąg działań, nie powinno się zostawiać nagle dziecka, by po chwili przystąpić do zakończenia, ponieważ naraża się dziecko na stres. Położenie w miejsce naszej ręki np. małego, miękkiego, pluszowego zwierzątka (każde dziecko ma swoje w inkubatorze) będzie kontynuacją naszego dotyku, zapewni poczucie „jestem z tobą”. Leżące na plecach zwierzątko, przylegając do ciała dziecka wyznacza mu granice ciała stanowiące granice bezpieczeństwa.

Masaż dziecięcy, wywodzący się z tradycji Wschodu, wg metody Basale Stimulation® jest kolejną formąkomunikacji rodziców z dzieckiem, służącą wymianie emocji między dwoma osobami, nawiązywaniu kontaktu wzrokowego i kontaktu dłoń—skóra, ciało—ciało. Zawiera chwyty z elementami refleksologii, częściowo w połączeniu z techniką jogi, jednak technika ma mniejsze znaczenie, stanowiąc tło działań, a rodzice intuicyjnie stosująodpowiedne elementy tej techniki.

Wyrażenie zgody lekarza i brak przeciwwskazań są momentem wyjściowym do podjęcia tego typu aktywności przez personel medyczny i rodziców dziecka.

Z powodu szczególnego znaczenia kontaktów dziecko-matka, dziecko—rodzice na rozwój więzi, dzieci nie powimiy być masowane bezpośrednio przez pielęgnujący je personel, lecz przez rodziców, którzy są wprowadzani i asekurowani przez fachowców. Pobyt na oddziale intensywnej opieki w pierwszych tygodniach i miesiącach życia stanowi zaburzenie w rozwoju koniecznych do życia procesów powstawania więzi. Masujący powinien przyjąć wygodną postawę siedzącą (w tradycji indyjskiej w rozkroku), tak aby móc wykonywać masaż, utrzymując z dzieckiem kontakt wzrokowy. U najmniejszych dzieci masaż należy przeprowadzić bez wyjmowania ich z inkubatora albo w ciepłym łóżeczku, natomiast dzieci stabilne, starsze można wziąć na kolana. Osoba masująca wykonuje wolne, rytmiczne ruchy, lekko uciskając ciało i obserwując, jaka siła najbardziej dziecku odpowiada. W celu uniknięcia efektu skrobania skóry, stosuje się środek ułatwiający masaż, np. kilka kropli oleju słonecznikowego tłoczonego na zimno. Dopuszcza się również odrobinę olejku z serii kosmetyków, którymi pielęgnowane jest dziecko na oddziale, dobrze przez nie tolerowanych.

Matka rozcierając w dłoni olejek do masażu, inicjuje swoisty rytuał, jakby pytała: Czy chcesz abym Cię pomasowała? Po pewnym czasie dziecko łączy rytuał z masażem. Najczęściej wykonuje się te ruchy, które dziecku sprawiająnaj-więcej przyjemności. Masaż trwa tak długo, jak długo sprawia radość dziecku i rodzicom, z reguły ok. 20 min. Masażowi towarzyszy muzyka, kolor i zapach. Podczas masażu poddawane jest treningowi połączenie między prawą a lewą półkulą mózgową, co poprawia koordynację ruchową.

Dotyk stopek może być odbierany przez dziecko jako sygnał niepokojący, kojarzący się z nakłuciem do pobrania krwi na badanie gazometryczne, dlatego stopkę przygotowuje się do badania, ogrzewając ciepłym ręcznikiem lub chustką, nie wykonując przy tym ruchów masowania, pocierania. Po pobraniu krwi, po każdym nieprzyjemnym bodźcu, powinno się pogłaskać dziecko, delikatnie pomasować jako zadośćuczynienie. Każde dotknięcie dziecka powinno nieść pozytywny ładunek, nie tylko sygnał negatywny.

Noworodki masowane charakteryzują się szybszym przyrostem masy ciała, mają silniejszą świadomość własnego ciała. Ponadto zaobserwowano oddziaływanie masażu zmniejszające ból. Dotyk uspokaja, odpręża, wyrównuje przekrwienie i ocieplenie w masowanym obszarze. Oprócz tego wydzielają się endorfiny, zmniejsza się stężenie hormonów stresu, krążenie jest stabilniejsze, oddech pogłębiony, saturacja wyższa. Dzieci poddawane masażom wymagają mniej farmakologicznych środków' przeciwbólowych. Regularny dotyk wzmaga aktywność leukocytów, ciało jest sprężyste, zdrowe. Medycyna wschodnia uważa, że masaż zapobiega chorobie, umożliwia przepływ i uwalnia energię.

Atemstimułierenden Einreibnng (ASE) jest formą pracy w metodzie Basale Stimulation® z pacjentem wentylowanym mechanicznie, odzwyczajanym od wentylacji mechanicznej (Weaning), niewydolnym oddechowo, rozwiniętą przez Bienstein ok. 1985 r. Zabieg jest rytmicznym uciskaniem klatki piersiowej (o różnej sile) dłońmi przesuwanymi wzdłuż kręgosłupa w dół, następnie w kierunku linii bocznej żeber i ku górze do pozycji wyjściowej na karku. Pacjent wentylowany mechanicznie odczuwa monotonię obcego oddechu inicjowanego przez aparat oddechowy. Podążanie rękoma za oddechem pacjenta powoduje uświadomienie mu, że oddycha i może nadawać oddechowi tempo. Ucisk ręki pielęgnującego na początku silniejszy jest redukowany w miarę obserwowania spontanicznego rytmu oddechowego. Nacieranie ze słowami „wdech”, „wydech” ze strony wykonującego ASE można połączyć z zabiegami pielęgnacyjnymi, takimi jak toaleta ciała, np. rozpoczynając i kończąc osuszanie klatki piersiowej dokładnie, aby możliwe było świadome odczuwanie oddychania. W przypadku niepokoju pacjenta, zbyt szybkiej czynności oddechowej, za pomocą ASE wraz z aroma- i muzylcoterapią można zminimalizować niepokój pacjenta, nadać jego rytmowi oddechowemu pożądaną częstotliwość. Liczne badania nad ASE wskazują na polepszenie jakości snu pacjentów, redukcję niepokoju, lęku, bezsenności, mniejsze zużycie środków nasennych, pomoc w zapobieganiu zastoinowemu zapaleniu płuc.

 

Podobne prace

Do góry