Ocena brak

BAJKI I PRZYPOWIEŚCI

Autor /macio Dodano /09.02.2012

BAJKI I PRZYPOWIEŚCI, cykl bajek I. Krasickiego, powst.
od 1774-75 do 1778, wyd. w Warszawie 1779, obejmujący 106
bajek, podzielonych na 4 cz., oraz wiersz dedykacyjny Do
dzieci i Wstęp do bajek; w zachowanym autografie wcześniejszej,
red. znajduje się ponadto 11 bajek nie włączonych do
prwdr., ogł, po raz pierwszy (oprócz Matedorów. prwdr. pt.
Chapanka 1776) przez A.M. Kurpiela 1906. Wątki fabularne
czerpał Krasicki z różnych źródeł (m. in. orientalnych) lub
tworzył fabuły oryginalne, w znacznej mierze oparte na tradycyjnych
motywach zwierzęcych. Stworzył własną odmianę
bajki epigramatycznej (-» bajka), którą znamionuje krańcowa
zwięzłość, zależne od tematu zróżnicowanie wielkości utworu,
precyzyjna konstrukcja układu fabularnego opartego na zasadzie
symetrii oraz filoz. perspektywa ujmowania sądu ogólnego.
Zastosowanie pojemnego pod względem semantycznym
13-zgłoskowca ryinowanego parzyście (pozwalającego wyodrębnić
dwuwiersze jako cząstki zróżnicowanych układów
fabularnych), narzucona przez rygor epigramatu maksymalna
redukcja elementów świata przedstawionego, dobór słów najważniejszych,
często o charakterze abstrakcyjnym, oraz takie
czynniki, jąk np. paralelizm składniowy, inwersja, swoista gra
akcentów zdaniowych i wersyfikacyjnych - współtworzą charakterystyczny
rytm „bajki Krasickiego", uwydatniający,
najistotniejsze elementy fabuły. Dobitne przeciwstawienie
początku i końca, a w większości bajek również ról bohaterów
wyjaskrawia typowe dla bajki antytezy: prawdy i fałszu, dobra
i zła, siły i słabości, złudnych nadziei i rozczarowania. Poznanie
prawdy -.- wyrażonej za pomocą celnej puenty, ironicznego
aforyzmu, maksymy (wiele z nich weszło w przysłowie) -
odbywa się zwykle w sytuacji dram., zakończonej katastrofą
słabszego partnera (np. Jagnię i wilcy) czy też bohatera błędnie
kalkulującego, łudzącego się nadzieją szczęścia, a gotującego
sobie zgubę (np. Bryła lodu i kryształ).
Świat przedstawiony cyklu widziano jako „krainę głupców''
(J. Kleiner), w której panują brutalne prawa przemocy; podkreślano
uniwersalność idei Krasickiego, chociaż niektóre
bajki odczytywano jako aluzje do współcz. wydarzeń polit.
(np. Ptaszki w klatce). Trudna do jednoznacznego określenia
filozofia B. i p. mieści się między przejawiającą się w paradoksach
i sprzecznościach dzieła ideą sceptycyzmu a praktyczną
etyką zdrowego rozsądku, z jej dyrektywami zachowania
umiaru, nieufności i postawy asekuracyjnej. .
Wysoko oceniane przez historyków literatury, należą też B.
i p. do najpopularniejszych utworów pol. oświecenią. O żywej
recepcji bajki Krasickiego w literaturze świadczy twórczość
wielu poetów, m. in. F. Morawskiego, A. Goreckiegp, J. Ejsmónda;
parafrazy i trawestacje poszczególnych utworów cyklu
zawierają Bajki Niekrasickiego K. Glińskiego (1910). Tłumaczony
w wyborze na 8 języków, w całości na łac., niem., franc.
i ukr., ilustrowany był m.in. przez W. Gersona, B. Zaleskiego,
K. Pillatiego, J. Skarżyńskiego, J.M. Szancera.

Wyd. kryt. Z. Goliński w: Pisma poetyckie, t, W. 1976; oprac, (z
Bajkami nowymi) i wstęp tenże: Bajki, Wr. 1975 BN I 220; podobizny
autografu i prwdr. wyd. (z Monachomachią) tenże, Wr. 1976.
K.M. GÓRSKI Śtudia nad bajkami Krasickiego, w: Pisma literackie,
W. 1913 (prwdr. 1887); J. KLEINER „B. i p.", w: O Krasickim
i o Fredrze dziesięć rozpraw, Wr. 1956 (prwdr. 1922—23); T. MIKULSKI
Bajki wschodnie Krasickiego, w: Ze studiów nad oświeceniem, W, 1956
prwdr. 1948); J. KOTT O racjonalizmie i empiryzmie bajek Krasickiego,
w. Literatura, komparatystyka, folklor (zbiór.), W. 1968; J. ABRAMOWSKA
,,B. ip." Krasickiego, czyli Krytyka sztuki sądzenia, „Pam.
Lit." 1972 z. 1; W. WOŹNOWSKI O bajce Krasickiego, w: Bajka
w literaturze polskiego oświecenia, W. 1974.
Wacław Woźnowski

Podobne prace

Do góry