Ocena brak

BADANIE KRWI

Autor /krakuska Dodano /14.12.2012

Do badania pobiera się krew obwodową, czyli uzyskaną z naczyń krwionośnych: żylnych. włośniczek, bądź tętnic. Badanie próbek krwi obejmuje ocenę elementów upostaciowanych krwi (krwinek czerwonych, krwinek białych i płytek) oraz składu osocza. Badanie elementów upostaciowanych może dotyczyć:
■ morfologii krwi obwodowej, czyli określenia liczby krwinek białych, czerwonych, wartości hematokrytu (stosunku objętości krwinek czerwonych do objętości pełnej krwi) i stężenia hemoglobiny. Łącznie z morfologią krwi często mierzy się wskaźniki oceniające krwinki czerwone: średnia objętość krwinki czerwonej (MCV), średnia zawartość hemoglobiny (MCH) i średnie stężenie hemoglobiny (MCHC), ewentualnie jeszcze inne parametry - np. wskaźnik zróżnicowania objętości krwinek czerwonych (RDW);
■ rozmazu krwi obwodowej (leukocytogram) - określenie ilości poszczególnych typów krwi­nek białych: granulocytów obojętnochłonnych pałeczkowatych i podzielonych, granulocy-tów kwasochłonnych, granulocytów zasadochłonnych, limfocytów i monocytów. Jeśli badanie wykonywane jest z użyciem autoanalizatorów hematologicznych, możliwy jest inny podział typów krwinek białych;
■ liczby płytek krwi - określana jest zwykle łącznie z morfologią krwi;
■ badań oceniających własności poszczególnych rodzajów elementów upostaciowanych krwi:
- krwinek czerwonych - np. oporność błony komórkowej na zmianę osmolalności, aktyw­ność enzymów wewnątrz krwinek (kinazy pirogronianowej, dehydrogenazy glukozo-6-fosforanowej),
- krwinek białych - np. aktywność enzymów wewnątrz krwinek (fosfatazy zasadowej, fosfatazy kwaśnej, w reakcji PAS, peroksydazy), aktywność fagocytowa, zdolność mi­gracji, obecność charakterystycznych antygenów na poszczególnych typach komórek,
- płytek krwi - np. aktywność tzw. czynników płytkowych, zdolność adhezji i agregacji płytek;
■ badania cytogenetycznego komórek jądrzastych krwi (patrz dodatkowo „Badanie cytogenc-tyczne").
Badanie składu osocza może uwzględniać ocenę:
■ stężenia elektrolitów (chlorku, sodu, potasu wapnia, magnezu, fosforanu i innych);
■ stężenia produktów końcowych przemiany materii zawierających azot: mocznik, kretynina. kwas moczowy, amoniak;
■ stężenia glukozy (patrz dodatkowo: „Badania w samokontroli cukrzycy");
■ stężenia lipidów (lipidogram): stężenie cholesterolu całkowitego i w poszczególnych fra­kcjach lipoproteinowych oraz stężenie triglicerydów;
■ aktywności enzymów - np.: aminotransferazy alaninowej (A1AT), aminotransferazy aspa-raginianowej (AspAT), fosfatazy zasadowej (Falk), -glutamylotransferazy (GGTP);
■ stężenia białek (proteinogram): stężenie albumin i globulin (frakcje globulin: , a, p\ i y);
■ stężenia bilirubiny;
■ układu krzepnięcia krwi. Niektóre z mierzonych parametrów tego układu (czas krwawienia, czas krzepnięcia krwi) pozwalają ocenić również czynność płytek krwi;
■ obecności specyficznych przeciwciał - np.: przeciwko różnym antygenom wirusa zapalenia wątroby typu B (przeciwciała anty-HBs i inne), wirusowi AIDS (przeciwciała anty-HIV), streptolizynie O paciorkowca hemolitycznego z grupy A (odczyn ASO) oraz wiele innych;
■ stężenia hormonów przysadki mózgowej (np.: hormon tyreotropowy - TSH, prolaktyna, hormon folikulotropowy - FSH, hormon luteinizujący - LH) oraz obwodowych gruczołów dokrewnych: tarczycy (czterojodotyronina - T4), przytarczyc (parathormon - PTH), gonad (np. estradiol, progesteron, testosteron), nadnerczy (np. kortizoł);
■ stężenia markerów (wskaźników) nowotworowych - np.: antygen specyficzny gruczołu krokowego (PSA), antygen rakowo-płodowy (CEA), białko płodowe alfa (AFP);
■ stężenia leków - np.: leki przeciwdrgawkowe, antybiotyki aminoglikozydowe, leki przeciw-arytmiczne, glikozydy nasercowe, leki cytostatyczne, teofilina;
■ stężenia metali - np.: żelazo, lit, ołów, rtęć, cynk;
■ stężenia alkoholi - np.: metanol, glikol;
■ obecności toksyn pochodzenia chemicznego (np. fenol) i roślinnego;
■ stężenia związków chemicznych, które gromadzą się we krwi w wyniku wrodzonych zaburzeń metabolicznych - (np. fenyloalanina w fenyloketonurii, galaktoza w galaktozemii);
■ stężenia innych substancji (np. witaminy). Badaniami krwi, w których poddaje się ocenie krwinki czerwone (dla wykazania obecności na ich powierzchni odpowiednich antygenów), jak i osocze (dla stwierdzenia obecności odpowiednich przeciwciał przeciwko krwinkom czerwonym) są: badanie grupy krwi (patrz dodatkowo „Badanie grupy krwi") i próba krzyżowa (patrz dodatkowo „Próba krwi").
Bardzo częstym badaniem krwi jest tzw. odczyn Biernackiego (OB), który jest miarą szybkości opadania krwinek czerwonych w osoczu w czasie jednej godziny.
Analiza krwi (tętniczej) może również polegać na ocenie tzw. równowagi kwasowo-zasadowej krwi (badanie gazometryczne). W ramach tego badania uwzględnia się następujące parametry: pH krwi (odczyn krwi) - stężenie wolnych jonów wodorowych, prężność dwutlenku węgla we krwi (pC02), stężenie jonów wodorowęglanowych (hco3") we krwi, sumę stężeń wszystkich anionów buforowych krwi (NZ - nadmiar lub niedobór zasad). Niekiedy mierzy się również prężność tlenu we krwi (p02), ewentualnie inne jeszcze parametry. W ramach analiz laborato­ryjnych krwi może być wykonywane także badanie mikrobiologiczne (ustalenie obecności i rodzaju bakterii, wirusów we krwi).
CZEMU SŁUŻY BADANIE?
Badanie krwi dostarcza informacji o czynności układu krwiotwórczego i wielu innych narządów (np. wątroby, nerek, gruczołów dokrewnych). Pomocne jest w ocenie stosowanej diety. Niektóre badania krwi (głównie morfologia krwi) należą do podstawowych badań dodatkowych wyko­nywanych przy ocenie zdrowia pacjenta.
Przy podejrzeniu lub rozpoznaniu zmian patologicznych, badanie krwi umożliwia w stosunko­wo prosty sposób dokonanie oceny równowagi metabolicznej wewnątrzustrojowej, rodzaju i zaawansowania chorób narządowych i układowych, ostrych i przewlekłych zatruć, doboru w terapii farmakologicznej właściwych dawek leków.
WSKAZANIA DO WYKONANIA BADANIA
■ Wskazania co do rodzaju i zakresu wykonywanych badań są ustalane indywidualnie przez lekarza prowadzącego. Wskazania do badania mogą dotyczyć ustalenia rozpoznania zabu­rzenia, kontroli leczenia, a także rokowania w chorobie. Ponadto badanie krwi może być związane z profilaktyką niektórych chorób - wykonywane jest wówczas jako:
- badanie okresowe dla oceny zdrowia pacjenta (obowiązkowe u wszystkich osób pracu­jących zawodowo),
- badanie przesiewowe (np. badanie w osoczu krwi stężenia cholesterolu całkowitego, cholesterolu w poszczególnych frakcjach lipoproteinowych i triglicerydów dla ustalenia zagrożenia miażdżycą naczyń)
BADANIA POPRZEDZAJĄCE
Nie ma bezwzględnej konieczności wykonywania wcześniej innych badań.
SPOSÓB PRZYGOTOWANIA DO BADANIA
Pacjent zgłasza się rano na czczo, po okresie nie przyjmowania pokarmów i płynów przez 12-15 godzin (można pić niewielkie ilości wody lub słabej nie osłodzonej herbaty, np. w celu przyjęcia leku doustnego; picie kawy jest niedozwolone). Pacjent powinien być wypoczęty. Jeśli lekarz prowadzący nie zaleci inaczej, pacjent powinien przyjmować leki jak zazwyczaj. W związku z wykonywaniem niektórych analiz krwi, może istnieć konieczność przestrzegania określonej diety przez kilka dni przed badaniem. Zalecenia w tym względzie są ustalane indywidualnie z lekarzem prowadzącym oraz z laboratorium wykonującym analizy.

Podobne prace

Do góry