Ocena brak

AWICENNA, Ibn Sina

Autor /Budzigniew Dodano /30.05.2012

ur. 980 w Afszanie w pobliżu Buchary, zm. 1037 w Hamadanie, Tadżycki lekarz, filozof i przyrodnik. Pochodził z rodziny urzędniczej, należącej do sekty —> izmailitów.

W Bucharze rozpoczął studia medyczne, studiując równocześnie matematykę, fizykę, logikę i metafizykę. W wyniku upadku kalifatu i dojścia do głosu zwolenników ortodoksji mahom., prześladujących uczonych, przeniósł się do Persji (dynastia Samanidów popierała tu rozwój nauki); zmiana dynastii na Wschodzie (zwł. kiedy Mahmud z Gazny podbił część Persji oraz Indie) zmusiła A. do życia tułaczego;

zamieszkał w prowincji nadkaspijskiej Dżardżan, gdzie napisał Kanon medycyny, który przyniósł mu największą sławę, oraz Wybawienie; 1015 udał się do Reyes (będącego pod władzą Bujjidów), a nast. do Hamadanu, gdzie opublikował Księgę uzdrowienia (kompendium wiedzy filoz.); w Isfahan zajmował wysokie stanowiska państw.; M. Gogacz wydał A. Metafizykę (Wwa 1973).

System filozoficzny A., mimo przyjęcia wielu tez neoplatoń-skich i arystotelesowskich, jest oryginalny; filozofia jego obejmuje 3 dyscypliny: pierwsza bada przedmioty związane z ruchem i istniejące zależnie od właściwej im materii (nauka naturalna), druga — przedmioty istniejące w materii, które rozum może rozważać niezależnie od niej (matematyka), trzecia — byty oddzielone od ruchu i od materii zarówno w sobie, jak i w poznaniu (metafizyka, teologia).

Ostatnią dziedzinę uważał A. za naukę abstrakcyjną, analizującą przedmioty niezależnie od materii i jakości zmysłowej. Uzasadniając, że poznanie metafiz. nie jest wyłącznie spekulacją log. (dotyczy bowiem rzeczywistego bytu, który dzielił na konieczny i możliwy) przyjmował istotę i istnienie za zasadnicze elementy bytu.

Zdefiniował je odmiennie niż Arystoteles: istnienie, zasadniczo różne od istoty, nie zawiera się w niej, ale dochodzi do niej od zewnątrz jako swoista przypadłość; istota rzeczy zaś sama przez się możliwa, jest sama w sobie uniezależniona od istnienia. Bogu przysługuje istnienie konieczne, pozostałym bytom tylko możliwe; inne zaś byty, otrzymując istnienie z zewnątrz, mają tylko „istotę możliwą". Nowe ujęcie istnienia spowodowało modyfikację esencjalnej koncepcji Boga.

Teologię, której przedmiotem rozważań jest Bóg, uważał A. za ukoronowanie metafizyki; połączył arystotelesowską doktrynę o 4 przyczynach z doktryną teol. o przyczynie stwórczej (Bogu); przyjął teorię przyczyny działającej, której skutkiem były rzeczy uprzyczynowione; obok niej istnieje przyczyna naturalna oraz przyczyna sprawcza, działająca dowoli (rozróżnienie to przyjęli chrzęść filozofowie i teologowie XIII w.).

Analizując wszechświat, dowodził, że w każdym porządku przyczyn musi istnieć przyczyna pierwsza, gdyż w przyczynowym układzie 3 elementów występują: przyczyna nieuprzyczynowana, przyczyna będąca bytem uprzyczynowanym oraz skutek, który nie przyczynuje.
Bóg, jako przyczyna wszechświata, jest istotą prostą; jego wola w sposób konieczny podlega poznaniu.

Bóg poznaje, że wszelkie intelektualne, poznawalne byty wypływają z jego istoty; pierwszym jest czysta Inteligencja, która poznaje Boga; z tego zaś aktu poznania emanuje druga, oddzielna inteligencja, która poznając pierwszą, rodzi trzecią; poznając siebie jako konieczność, rodzi duszę drugiej sfery, z poznania zaś siebie rodzi ciało tej sfery.

W procesie tym, obejmującym 10 etapów, emanuje intelekt, który A. utożsamiał z duszą ludzką; wyróżnił w nim intelekt czynny — nieśmiertelny i pozajednostkowy oraz intelekt możnościowy, będący jednostkową władzą człowieka, który może zapewnić nieśmiertelność duszy jednostkowej ; dusza pochodzi od intelektu czynnego i tworzy indywidualną substancję wyposażoną w liczne władze; obok duszy istnieje w człowieku ciało powstające z mieszaniny elementów materialnych.

W kosmologii A. przyjmował ptolemeuszowski model wszechświata.

 

A. Anawati, Essai de bibliographie avicennienne, K 1951; A.I. Arberry, A. on Theology, Lo 1951; M.A. Goichon, La philosophie d'A. et son influence en Europe médiévale, P 1951 ; E. Bloch, A. und dle aristotelische Linke, B 1952; Avicenna. Abu Ali Ibn Sina, Wwa 1953; Gilson-Böhner 187-208; S. Swieżawski, A, filozoficzna teoria człowieka, w; Rozprawy logiczne, Wwa 1964, 205--220; A. Mrożek, Średniowieczna filozofia arabska, Wwa 1967, 103-133.

Podobne prace

Do góry