Ocena brak

AUGSBURSKIE WYZNANIE WIARY, Confessio Augustana (CA)

Autor /Werner89 Dodano /30.05.2012

Zbiór podstaw doktrynalnych reformacji sformułowanych w języku łac. przez Ph. —>- Melanchtona (na zasadzie torgawskiego wyznania wiary i zestawionych przez M. —> Lutra artykułów szwabawskich), autoryzowany przez Lutra, odczytany w 1530 na sejmie w Augsburgu, doręczony ces. Karolowi V; egzemplarz oryginalny podpisało 7 udzielnych książąt niem. oraz senaty 2 wolnych miast; obecnie doktrynalna podstawa Kościoła Ewangelicko-Augsburskiego; niektóre artykuły CA przyjął Kościół anglik. (-> Anglikańskie artykuły).

Przekładów pol. dokonali J. Radomski (1561), M. Kwiatkowski (1561), E. Gliczner (1594) oraz A. Wantuła i J.W. Jackowski pt. Konfesja augsburska (Wwa 1970).

I. HISTORIA — CA jest owocem procesu rozwojowego reformacji do sejmu 1530, któremu przedłożono projekt odnowy Kościoła. CA stoi przy nauce Kościoła pierwotnego i uchwałach soborów powsz. ; wielu doktrynom nadaje jednak bardziej nowoczesne sformułowanie, a obrzędy i ceremonie kośc. poddaje procesowi oczyszczania od naleciałości świeckich i lokalnych.

Uznaje w zasadzie ustrój Kościoła, kapłaństwo jako urząd kośc, episkopat i władzę kluczy, o czym świadczy art. 28: „nauczamy, że władza kluczów albo władza bpów zgodnie z ewangelią jest władzą, albo bożym nakazem głoszenia ewangelii, odpuszczania grzechów i udzielania sakramentów; z takim bowiem nakazem Chrystus posyła apostołów: „Jak mnie posłał Ojciec, tak i ja was posyłam; weźmijcie Ducha Świętego, którymkolwiek grzechy odpuścicie, są im odpuszczone, a którymkolwiek zatrzymacie, są im zatrzymane (J 20,21-23)"; uznaje także przewodnictwo Piotra.

CA obca jest myśl stworzenia nowego Kościoła; postuluje jedynie prawo egzystencji odnowionego obrządku i zreformowanych ceremonii kośc. w obrębie, a w każdym razie w ścisłej łączności z Kościołem macierzystym; wynika to wyraźnie z ducha całego CA i poszczególnych artykułów.

II. TEOLOGIA — Część I obejmuje naukę o Bogu, chrystologię, eklezjologię i soteriologię: O Bogu (art. 1), grzechu pierworodnym (2), Synu Bożym (3), usprawiedliwieniu (4), urzędzie kaznodziejskim (5), nowym posłuszeństwie (6), Kościele (7-8), chrzcie (9), Wieczerzy Pańskiej (10), spowiedzi (11), pokucie (12), używaniu sakramentów (13), urzędzie kośc. (14), obrzędach kośc. (15), państwie (16), przyjściu Chrystusa na sąd (17), wolnej woli (18), przyczynie grzechu (19), dobrych uczynkach (20), czci świętych (21).

Nauka ta podana w sposób pozyt. i uważana prawie za zgodną z oficjalną nauką Kościoła rzym.kat. kończy się słowem „odrzucamy" (odpowiednie herezje pierwszych wieków potępione przez Sobory). Art. 1 za Soborem Nic. mówi, że jest jedna istota Boża; jest nią Bóg wieczny, niecielesny, niepodzielny, niezmierzonej mocy, mądrości, dobroci, stworzyciel i zachowawca wszystkich rzeczy widzialnych i niewidzialnych; że są 3 osoby tej samej istoty, mocy i współwieczne : Ojciec, Syn i Duch Święty, przy czym pojęcia „osoba" używa się tu, jak ojcowie Kościoła, na oznaczenie tego, co samo przez się istnieje, nie zaś części ani przymiotu jakiejś rzeczy.

Art. 3 stwierdza, że Słowo, to jest Syn Boży, przyjął naturę ludzką w łonie błogosławionej dziewicy Maryi, tak że w jednej osobie połączone są nierozdzielnie dwie natury, boska i ludzka.

Jeden Chrystus, prawdziwy Bóg i prawdziwy człowiek, urodzony z Maryi dziewicy, istotnie poniósł mękę, aby pojednać Ojca z nami i byl ofiarą nie tylko za winę pierworodną, ale i za wszystkie grzechy ludzi. Art. 2 podkreśla, że po upadku Adama wszyscy ludzie poczęci w sposób naturalny rodzą się z grzechem pierworodnym.

Art. 4 wyjaśnia, że ludzie nie mogą być usprawiedliwieni przed Bogiem przez własne siły, zasługi lub uczynki, ale że z łaski Chrystusa bywają usprawiedliwieni przez wiarę, wtedy gdy wierzą, że są przyjęci do łaski, i że odpuszczone im są grzechy dla Chrystusa, który swoją śmiercią zadośćuczynił za nasze grzechy.

Tę wiarę przyjmuje Bóg w miejsce sprawiedliwości (Rz 3-4).
CA uznaje 2 sakramenty: Io chrzest (art. 9) obdarzający łaską Bożą, który jest konieczny do zbawienia, stąd należy chrzcić dzieci; 2° Wieczerzę Pańską (art. 10), w której Ciało i Krew Chrystusa są prawdziwie obecne i w niej rozdzielane spożywającym.

Zamiast o kapłaństwie CA mówi o urzędzie kazn. (art. 5) podkreślając, że urząd nauczania ewangelii i udzielania sakramentów ustanowiony jest po to, abyśmy dostąpili wiary; „przez słowo bowiem i sakramenty, jakoby przez środki, udzielany bywa Duch Święty, sprawujący wiarę gdzie i kiedy się Bogu podoba". O urzędzie kośc. (art. 14) zaś głosi, że nikt nie powinien publicznie w Kościele nauczać ani udzielać sakramentów, jeżeli nie jest do tego prawnie powołany (rite vocatus).

Art. 11 stwierdza, że rozgrzeszenie prywatne w Kościołach należy zachować, jakkolwiek nie potrzebne jest przy spowiedzi wyliczanie wszystkich grzechów; jest to bowiem niemożliwe, według słów Ps: „Występki któż pozna?" (13, 19). Z art. 7 o istocie Kościoła wynika wyraźnie zasada pluralizmu w życiu i w praktyce Kościoła, co wyraża otwartą postawę ekumeniczną.

Pozostałe artykuły nie wnoszą istotnych różnic do nauki mimo pewnych odchyleń w sformułowaniach. CA w cz. I wniosła pewne nowe myśli i ujęcia oraz nie zamknęła drogi do porozumienia i pojednania.

Cz. II CA zawiera sprawy sporne, zredagowane w sposób umiarkowany i ireniczny: o obu postaciach sakramentu Wieczerzy Pańskiej (22), małżeństwie kapłanów (23), mszy św. (24), spowiedzi (25), rozróżnianiu pokarmów (26), ślubowaniach zak. (27) i władzy kośc. (28); niektóre z nich od Soboru Wat. II przestały już być powodem nieporozumienia lub przeszkodą do jedności. Wskazuje to na istnienie u autorów świadomości, że zawartą w poprzedniej części naukę uważają za niesporną.

III. ASPEKT EKUMENICZNY — Aż do ostatecznego zerwania z Rzymem (pubi, spalenie bulli ekskomunikacyjnej, 10 XII 1520 oraz odnowa rewokacji przez M. Lutra na sejmie w Wormacji 1521) i zorganizowania przez władze świeckie lub pod ich zwierzchnictwem własnych wspólnot kośc. wysuwano postulat oczyszczania Kościoła z błędów w postępowaniu w stosunku do człowieka, narodów i państw, w działalności duszpast., społ. i polit., które stały się bodźcem do głębszego i ściśle bibl. rozumienia przez reformację istoty Kościoła i podstawy nierozerwalnej jedności.

Jedność ta nie musi opierać się na formalnych (organizacyjnych czy jurydycznych) zasadach, które są raczej jej zewn. wyrazem, lecz wypływa i opiera się na fundamencie wiary i nauki apostołów i proroków, a kamieniem węgielnym jest Jezus Chrystus (Ef 2, 20). Tę jedność i jedyność Kościoła Chrystusowego na ziemi podkreśla art. 7 CA: „Nauczamy, że jeden, święty Kościół trwać będzie wiecznie.

Kościół zaś jest zgromadzeniem świętych, w którym wykłada się wiernie ewangelię oraz udziela się wiernie sakramentów. Do prawdziwej jedności Kościoła wystarcza zgoda w nauczaniu ewangelii i udzielaniu sakramentów. Nie jest konieczne, aby wszędzie były jednakowe tradycje, obrządki lub ceremonie, ustanowione przez ludzi".

IV. APOLOGIA CA — Odczytana na sejmie w Augsburgu CA wywołała wielkie wrażenie, wobec czego ces. Karol V nakazał teologom kat. przygotować jej krytykę, którą jako tzw. Odprawę CA (Refutatio) odczytano po kilku tygodniach na sejmie. W odpowiedzi na to Melanchton przygotował pośpiesznie Apologie CA, której nie pozwalano mu odczytać; sejm zaś nakazał ewangelikom pojednać się z Rzymem do 15 IV 1531 pod groźbą przymusu zbrojnego.

Apologia stanowi obszerne bibl.-teol. umotywowanie oraz wyjaśnienie CA; w budowie jest ściśle podporządkowana CA, w tonie zaś bardziej stanowcza i polemiczna.

Najobszerniejszy, zajmujący 1/3 Apologii art. 4, dotyczy usprawiedliwienia (do art. 4-6 CA) ; stosowane tu określenie „imputacji" doprowadziło w okresie późniejszej ortodoksji protest, do jednostronnego, bardziej zewn. rozumienia procesu usprawiedliwienia (jako zwykłego, tylko orzekającego sądu Boga), podczas gdy Luter łączył wyraźnie odpuszczenie grzechów z „nowym stworzeniem" w człowieku.

Apologia nie uwzględnia zupełnie porozumienia w zakresie nauki o usprawiedliwieniu osiągniętego już w dużej mierze uprzednio. Zwrócona przeciwko „scholastykom" ma głównie na myśli nominalistów, którzy ze strony kat. nie stanowili już miarodajnych partnerów dyskusji.

V. CA VARIATA — Po wojnach szmalkaldzkich (1552) roz-rozpoczęły się w młodym Kościele luterskim namiętne wewn. spory teologiczne. Były one związane z osobą Melanchtona, uczonego, nastawionego ugodowo, który po śmierci Lutra przewodził reformacji i nadal myślał o przywróceniu jedności kośc. pod kierownictwem duch., o ustroju niezależnym od dworów książęcych i od szerokich mas, o Kościele z bibl. sposobem nauczania, rzetelną karnością chrzęść, i uroczystym nabożeństwem wg wzorów starożytnych. Ideały te zostały później urzeczywistnione w ewangelicyzmie ang. i szwedzkim.

Gdy po sejmie przywrócenie jedności w chrześcijaństwie zach. okazało się niemożliwe, Melanchton usiłował zjednoczyć 2 główne kierunki reformacyjne : wittenberski i szwajc. (J. Kalwin, U. Zwingli) wprowadzając w tym celu w II wyd. CA z 1540 pewne zmiany, m.in. słowa, że w Wieczerzy Pańskiej Ciało i Krew Chrystusa są prawdziwie obecne zastąpił tekstem „spożywającym Wieczerzę Pańską bywa z chlebem i winem prawdziwie udzielane Ciało i Krew Chrystusa".

Wskutek tego po śmierci Lutra wybuchł zacięty spór między luteranami, trzymającymi się uporczywie CA invariata z 1530, a filipista-mi, zwolennikami CA variata z 1540, które nie uznane przez obóz luterski nigdy nie weszło do zbiorów jego Ksiąg symbolicznych; w czasie promocji doktorskich żądano również składania przysięgi na CA invariata.

VI. FORMUŁA ZGODY (Formula concordiae) — opracowana przez kanclerza uniw. tybindzkiego, Jakoba Andrea, zredagowana ostatecznie przy współudziale innych teologów w klasztorze Berge obok Magdeburga w 1577, zw. także księgą bergską, była wyrazem poglądów teol. kierunku luterskiego.

W 1580, z polecenia elektora saskiego Augusta, ku uczczeniu 50-ej rocznicy CA invariata wydano Zbiór ksiąg symbolicznych Kościoła luterskiego, zw. Księgą zgody, który obok symboli wczes-nochrześc. (—> Apostolski skład wiary, —> Nicejski symbol, -> Konstantynopolski symbol, - Atanazjański symbol) obejmuje CA z 1530, Apologie CA, artykuły -> szmalkaldzkie, Mały i Duży katechizm —> Lutra (uznawane tylko w Niemczech) oraz —> Formułę zgody, jako symbole specyficznie luterskie.

 

G. Mylius, Augustanae Confessionis explication Je 1596; L. Hutterus, Augustanae Confessionis analysis methodica, Wittenberg 1602; B. Mentzer, Exegesis Augustanae Confessionis, Gie 1613; H. Alting, Exegesis logica et theologlca Augustanae Confessionis, A 1647; G. Plitt, Einleitung in die Augustana I-II, Erl 1867-68; O. Zöckler, Die Augsburgische Konfession als symbolische Lehrgrundlage der deutschen Reformationskirche, F 1870; W. Gussmann, Quellen und Forschungen zur Geschichte des Augsburgischen Glaubensbekenntnisses I, L 1911, II, Kas 1930; J. Stier, Das Augsburgische Bekenntnis, Kas 1930; K. Thieme, Die Augsburgische Konfession und Luthers Katechismen auf theologische Gegenwartswerte untersucht, Gie 1930; G. Hoffmann, Zur Entstehungsgeschichte der Augustana, ZSTh 15 (1938) 419-490; Lortz RD II 51-63; Schlink (passim); H. Asmussen, Warum noch lutherische Kirche? Ein Gespräch mit dem Augsburger Bekenntnis, St 1949; F. Winter, CA und Heidelberger Katechismus, B 1954; R. Prenter, Das Augsburger Bekenntnis und die römische Messopferlehre, KD 1 (1955) 42-58; J. Benzing, Eine unbekannte Ausgabe der CA vom Jahre 1557, Wie 1956; H. Bornkamm, Der authentische lateinische Text der CA ¡530, Hei 1956; G. Gloege, Zur Rechtfertigungslehre der Augsburger Apologie, MPTh 45 (1956) 205-214; M. Lackmann, Katholische Einheit und Augsburger Konfession, Gr 1959; tenże, Wiederveinigung und CA, w: Begegnung der Christen, St I9602, 431-449; E. Schlink, Die Weite der Kirche nach dem lutherischen Bekenntnis, w; Der kommende Christus und die kirchlichen Traditionen. Beiträge zum Gespräch mit den getrennten Kirchen, Gö 1961, 106-115; M. Greschat, Melanchton neben Luther, B 1965; G. Pöhlmann, Einführung, w: Ph. Melanchton, Apologia CA, Gü 1967, 7-25; K. Rischar, Johann Eck auf dem Reichstag zu Augsburg 1530, Mr 1968; V. Pfnürr, Einig in der Rechtfertigungslehre? Die Rechtfertigungslehre der CA und die Stellungnahme der katholischen Kontroverstheologie zwischen 1530 und 1535, Wie 1970; G. Wingren, Augustana VII och dagens ekumenik, STK 46 (1970) 1-16.

Podobne prace

Do góry