Ocena brak

ARIA

Autor /Dobiemiest Dodano /25.05.2012

(wł. melodia),

° utwór instrumentalny w muzyce barokowej, część suity o charakterze nietanecznym lub temat o charakterze pieśniowym do cyklu wariacji, np. u G. Fresco-baldiego, Johanna Jacoba Frobergera, J.S. Bacha;

° wielo-częściowy utwór wokalny na głos solowy z towarzyszeniem instrumentalnym.

W drugim znaczeniu a. stanowi część składową opery albo innego rozbudowanego utworu wokalno-instrumentalnego lub kompozycję samodzielną (a. koncertowa). A. powstała we Włoszech w pierwszych latach XVII w. jako prosta pieśń zwrotkowa (G. Caccini i in.) i rozwinęła się aż do struktury wieloczęściowej. Największą popularność zyskała forma a. da capo (trzyczęściowa, oparta na schemacie ABA).

Uprawiano ją w operze weneckiej, a zwł. neapolitańskiej. A. znalazła zastosowanie także w kompozycjach rel., zwł. epoki baroku. Występuje zarówno w kompozycjach cyklicznych, jak -> oratorium, —> pasja, —> kantata, -> magniflkat, —> msza kantatowa, a także w utworach samodzielnych.

Wykorzystuje się w nich wszystkie typy a. Jedynie we mszy nie stosuje się a. da capo z powodu konieczności nieprzerwanego przekazywania tekstu liturgicznego.

W pol. muzyce kultowej a. pojawiła się dopiero na pocz. XVIII w. Pierwsze przykłady a. da capo spotykamy u J. Kobierkowicza, J. Staromieyskiego i J.P. Habermana.

Do pocz. XIX w. uprawiano w Polsce a. w ramach rozbudowanych kompozycji (np. Benedictus we mszy Polickiego czy Sicut locutus est w Magnificat M.J. Żebrowskiego) oraz jako samodzielne utwory do tekstów łac. i poi. na Boże Narodzenie (pastorele Kobierkowicza, F. Kotricza i in.), wielki post (A. de Passione I. Rygalla, L. Maadera i in.) oraz na inne okresy roku kośc. (J.Ch. Ruth, Żebrowski i in.).

 

L. Walther, Die Ostînatotechnik in den Chaconne- und Ârienformen des 17. und 18. Jahrhunderts, Wü 1940; R. Gerber, MGG I 612-622.

Podobne prace

Do góry