Ocena brak

ARGENTYNA, Republica Argentina

Autor /Dobiemiest Dodano /25.05.2012

Republika związkowa w pd.-wsch. części Ameryki Pd. ; zajmuje 2 776 700 km2 i liczy 24 min mieszkańców.

1. Chrystianizacja A. w epoce kolonialnej — Początki chrześcijaństwa w A. wiążą się ściśle z kolonizacją hiszp., rozpoczętą po 1515. Zorganizowane misje chrzęść wśród Indian podjęli 1537 franciszkanie, wśród których szczególną gorliwością odznaczyli się Luis Bolaños (zm. 1629) i św.Franciszek Solano. W pn. prowincjach A. akcję chrystianizacyjną prowadzili od 1553 dominikanie i od 1558 — trynitarze.

Jednak największe zasługi w rozwoju chrześcijaństwa, jego kultury i cywilizacji na terenie A. położyli sprowadzeni 1586 przez bpa J. Carillo z Tucumán jezuici, którzy w przeciągu 30 lat, pokonując olbrzymie trudności, ochrzcili większość szczepów indiańskich i założyli szereg kolegiów (Córdoba, Buenos Aires, Corrientes, Santa Fé, La Rioja, Salta, Tucumán, Santiago del Estero, Mendoza); kolegium w Córdobie 1621 otrzymało od pap. Grzegorza XV przywilej nadawania stopni akademickich.

W ślad za postępami misji przystąpiono do budowy organizacji kośc; 1570 Pius V utworzył pierwsze bpstwo w Córdobie, 1582 Grzegorz XIII w Buenos Aires. Początkowo diecezje te zależały od metropolii w Limie, dopiero 1605 zostały podporządkowane nowej prowincji kośc. w La Plata (Charcas, dzisiejsza Boliwia); 1806 Pius VII utworzył bpstwo w Salta.

Ujemnym elementem życia kośc. epoki kolonialnej była całkowita zależność Kościoła od Korony Hiszp. : patronat król. stanowił główną przeszkodę w zakładaniu dalszych diecezji na rozległych terenach A.; polityka kolonialna Hiszpanii nie dopuszczała tubylców do godności kośc, wskutek czego kler diec. i zak., zresztą nieliczny (np. diec. Córdoba 1729 liczyła tylko 90 kapłanów, chociaż obejmowała większą część dzisiejszej A.), składał się niemal wyłącznie z Europejczyków.

2. Kościół w A. niepodległej — W 1810 w wyniku zwycięstwa rewolucji nar. A. ogłosiła niepodległość. Zgromadzenie Nar. prowincji Buenos Aires uchwaliło 1813 przejęcie praw patronackich, nakazało zakonom zerwanie łączności z przełożonymi zagr. i zabroniło nuncjuszowi madryckiemu pełnienia analog, funkcji na terenie A. Podobnie w innych prowincjach liberałowie, którzy stanęli na czele lokalnych rządów, postulowali zniesienie dziesięcin, wprowadzenie tolerancji rel. dla wszystkich wyznań i przejęcie szkolnictwa kośc. przez państwo.

Wprawdzie kongres nar. w Tucumán nawiązał 1816 kontakty z Rzymem i zażądał usunięcia prohiszp. bpów, ale kiedy Rzym stanął po stronie Hiszpanii, rząd A. na wniosek ministra B. Ri-vadavii zniósł 1824 przywileje stanowe duchowieństwa, upaństwowił seminaria duch. i wysunął plan utworzenia Kościoła narodowego. W 1824 pap. Pius VII wysłał do A. swego legata prałata Muzi oraz ks. G.M. Mastai Ferretti (późniejszy pap. Pius IX), w wyniku czego obsadzono wakujące stolice biskupie wikariuszami apost. i utworzono nową diec. San Juan de Cuyo (1828-30).

Wyczekujące stanowisko Rzymu wobec A. przyczyniło się w znacznej mierze do opanowania rządów przez elementy antyklerykalne, na skutek czego doszło do gwałtownych konfliktów między państwem a Kościołem (1837-53). Pojednawcze wobec Kościoła rządy gen. Justo José de Urquizy (1854--60) oraz uchwalenie 1853 nowej konstytucji, uwzględniającej potrzeby Kościoła, sprawiły, że pap. Pius IX bullą Immutabili sua volúntate z 5 III 1865 wyniósł Buenos Aires do godności metropolii i utworzył 2 dalsze diecezje.

W 1867 Felix Frias założył pierwszą na kontynencie pd.amer. Asociación Católica dla apostolstwa wśród świeckich. Do nowego kryzysu w stosunkach między państwem a Kościołem doszło 1884-92, kiedy to m.in. zeświecczono szkolnictwo i wprowadzono małżeństwa cywilne.

Kompromisowa polityka pap. Leona XIII doprowadziła do zawarcia porozumienia między państwem a Kościołem (1897) i pomnożenia liczby diecezji (La Plata, Santa Fé, Tucumán). Od początku XX w. sytuacja Kościoła stale się poprawiała. Wyraziło się to m.in. w powstaniu nowych diecezji (1910), założeniu Akcji Katolickiej (1930), zorganizowaniu w Buenos Aires Międzynar. Kongresu Eucharyst. (1934) i nominacji 1935 pierwszego Argentyńczyka, abpa Giacomo Luigi Copello, kardynałem.

W związku z gwałtownym wzrostem ludności i rozbudową sieci par. Pius XI bullą Nobllis A. natlonls (20 IV 1934) utworzył w A. 5 nowych metropolii i 10 diecezji. Pod koniec rządów dyktatorskich J.D. Peróna (1945-55) pod naciskiem ugrupowań liberalnych znów doszło do ostrego kryzysu między państwem a Kościołem; przeprowadzono rozdział Kościoła od państwa, laicyzację szkoły, zakazano działalności Akcji Katolickiej wśród młodzieży, spalono wiele kościołów i klasztorów.

Rewolucja z września 1955 doprowadziła do upadku Peróna i przywróciła Kościołowi swobodę działania. Od tego okresu działalność Kościoła cechuje się prężnością, rozbudową organizacji kośc, pogłębieniem życia rel.; nadto Kościół włączył się do działalności społecznej.

W 1957 otwarto uniwersytet kat. w Córdobie, a w nast. roku w Buenos Aires. Powstały organizacje kośc. o charakterze ogólnokrajowym; badaniami z zakresu socjologii religii zajął się Centro de Investigaciones Sociales y Religiones, podniesieniem kultury rel. — Instituto Superior de Cultura Religiosa, zagadnieniami licznej wciąż imigracji — Comisión Católica A. de Imigración, koordynacją akcji charytatywnej — Fraterna Ayuda Cristiana, wychowaniem i kształceniem chrzęść. — Junta Coordinadora de Entidades Educación Católica.

Równocześnie przystąpiono do dalszej rozbudowy organizacji kośc; Pius XII bullą Quandoquidem adorando z 11 II 1957 utworzył 2 nowe metropolie i 12 diecezji, Jan XXIII bullą Nobilis A. República z 10 IV 1961 - 2 metropolie i 11 diecezji, a 1969 Paweł VI eryg. 1 diecezję i 2 prałatury niezależne. Dnia 28 I 1967 A. zawarła ze Stolicą Apost. konkordat, który gwarantuje Kościołowi całkowitą wolność rel. i swobodę działania, a papieżowi daje możność przeprowadzania wszelkich zmian w organizacji kośc. i nominacji bpów.

3. Dane statystyczne — W 1911 A. liczyła ok. 7,1 min wiernych i miała 1 metropolię, 12 diecezji, 2 wikariaty apost., 494 parafie, 17 wyższych i niższych seminariów duch., 1204 kapłanów diec. i 280 zak., 566 alumnów, 110 klasztorów męskich, 56 zakonników, 710 klasztorów żeńskich, 932 siostry; 1950 ok. 15,8 min wiernych oraz 6 metropolii, 23 diecezje, 1702 kapłanów diec. i 2247 zak.; 1969 - ok. 21,3 min katolików obrządku łac. oraz 12 metropolii, 50 diecezji, 2 prałatury niezależne, 1638 parafii, 4592 inne placówki duszpast., 10 wyższych i 19 niższych seminariów duch., 2511 kapłanów diec. i 2779 zak., 540 alumnów, 527 klasztorów i domów zak. męskich, 3093 zakonników, 1394 klasztory i domy zak. żeńskie, 13 516 sióstr; nadto 310 000 wiernych obrządku wsch. oraz 1 ordynariat, 1 egzarchat apost., 20 parafii, 62 inne placówki duszpast., 15 kapłanów diec. i 43 zak., 6 klasztorów męskich, 55 zakonników, 10 klasztorów żeńskich, 44 siostry. Największe społeczności rel. w A. obok katolików tworzą (wg statystyki z 1961) protestanci -414 233 wyznawców (— Ameryka Łacińska IV B 1) oraz prawosławni — 275 000 (-> Ameryka Północna III 4).

 

L. Ayarragarav, La Iglesia en America y la dominación española, BA 1920; A. Palmieri, DHGE IV 4161 ; Schmidlin PG MV (passim); G. Furlong, La hlstorlographla ecclesiastica A. 15361943, Archivům 1 (1943) 5891; E. Palacio, Historia de ¡a A. III, BA 1957; E. Ancato, La iglesia en A., Bru 1961 ; SEC 14711489; BdM II 90101; AtHier 50; G. Furlong. F. Löcher, LM I 342349; El catolicismo popular en la A. IIII, BA 1969; AnPont 1970.

 

4. Duszpasterstwo polonijne — wśród emigrantów, napływających do A. po wojnach napoleońskich 1812 i po upadku powstań nar. 1831, 1848, 1863, miało do końca XIX w. charakter sporadyczny. Jedynie grupa uchodźców po powstaniu styczniowym, która zaciągnęła się do armii argent., otrzymała kapelana ks. Teofila Mareckiego. Masowe osadnictwo pol. rozpoczęło się od 1897 w prow. Misiones, w okolicach Apóstoles i Azara (do I wojny świat. ok. 70 000 osób) z Galicji i Królestwa Pol. ;

na prośbę gubernatora J.J. Lanusse'a przybył do A. 1898 ks. Fryderyk Vogt SVD i 1899 ks. Stanisław Cynalew-ski SDB; w nast. latach liczniej przybywali werbiści: Antoni Pilk, Władysław Zakrzewski, Jan Tomala i Jan Kuczera. Polacy osiedleni w Azara zbudowali 1903 kościół i otrzymali duszpasterza- ks. Józefa Bayerlein-Mariańskiego SVD (1868-1940), który założył szereg organizacji rel. (sodalicję, związki młodzieżowe, stowarzyszenia dzieci, bractwa różańcowe) i społ.-nar. (Stow. Szkół Chrzęść, Towarzystwo Opieki nad Młodzieżą) w celu szerzenia oświaty i wychowania w duchu narodowym.

Z jego inicjatywy stanął 1904 Dom Pol. i szkoła z internatem (uczyły sprowadzone z Polski siostry ze Zgrom. Ducha Świętego, które przetrwały do 1932; wokół par. Azara powstało 10 gmin pol. (Tłumacz, Racławice, Dąbrówka, Jagiełłowo, Skargowo, Wieliczka, Stanisławów, Jasna Góra, Kazimierzowo i Kościuszko-wo); pobudowano kościoły i szkoły, prowadzone przez wychowanków szkoły azarskiej; ks. Bayerlein-Mariański założył 1924 pismo pol. w A. „Orędownik", redagowane później przez Jana Czajkowskiego.

Nad przybyłymi w okresie międzywojennym do A. emigrantami osiedlonymi w okolicach stolicy i większych miast (Córdoba, Rosario, Santa Fé) opiekę duszpast. przejęli werbiści (Buenos Aires), czasowo saletyni (w Córdobie zbudowali kościół) oraz redemptoryści w prow. Chaco.

Po II wojnie świat, wraz z 11 000 Polaków przybyli przeważnie dawni kapelani wojskowi; podejmując pracę w parafiach argent., sprawowali dodatkowo opiekę nad Polakami.

Dopiero 1952 abp J. Gawlina erygował Pol. Misję Kat. z siedzibą w Buenos Aires, mianując rektorem ks. Aleksandra Michalika SVD (zm. 1960); założył on przy kościele na Mansilla w Buenos Aires, oddanym do użytku Polonii przez argent, władze kośc, stowarzyszenie Koło Katolików Polaków i rozpoczął wydawanie mies. „Bóg i Ojczyzna" („Dios y Patria"), oficjalnego organu Misji. Ze względu na duże rozproszenie Polaków nie stworzono parafii pol., ale duszpasterze rezydowali przy par. argentyńskich.

Równocześnie Justynian Maciaszek OFMRef (zm. 1959) stworzył ośrodek polonijny (Maciaszkowo) w Martin Coronado (Buenos Aires), gdzie powstał Pol. Ośrodek Kat. z klasztorem, kaplicą, salą i domem przeznaczonym na cele kulturalno-oświatowe. W 1962 przybyły do A. polskie zmartwychwstanki, by w większych ośrodkach polonijnych (Buenos Aires, Valentín Alsina) prowadzić przedszkola, szkoły sobotnie, katechizację i organizacje młodzieżowe.

W A. mieszka 100 000 Polaków, z czego ok. 60 000 korzysta z duszpast. posługi pol. księży: werbistów, orionistów, salezjanów, redemptorystów, franciszkanów, saletynów i chrystusowców. Rektor misji: 1960-70 L. Łuszczki, od 1971 M. Grzybowski OFM. W argent, parafiach i zgrom, są również pol. siostry.

 

J.J. Lanusse, Colonización polaca en Misiones, BA 1903; F. Vogt, La colonización polaca en Misiones 1897-1922, BA 1922; J. Włodek, A. i emigracja, Wwa 1923; J. Czajkowski, 25 lat Ochronki i Szkoły Polskiej w Azara, Territorio Misiones, Posadas 1932; J. Kowalik, Materiały do historii prasy polskiej na obczyźnie, P 1963, I 12-13; E. Pyzik, Los Polacos en la República A. y America del Sur desde el ano 1812, BA 1966; Panorama emigracji polskiej, P 1968, 149-154; DPS 283-293.

Podobne prace

Do góry