Ocena brak

Architektura neoklasyczna - Robert Adam, John Nash, John Soane i inni.

Autor /kacper007 Dodano /12.04.2012

Pod koniec osiemnastego i na początku dziewiętnastego wieku, po raz kolejny w dziejach cywilizacji zachodniej, architekci w poszukiwaniu wzorców zwrócili się w kierunku sztuki klasycznej. W rezultcie powstał nowy trend architektoniczny, określany mianem „neoklasycyzmu".

Do końca osiemnastego wieku wiele budynków w Europie zostało zbudowanych według wzorów pochodzących ze starożytnego Rzymu i Grecji. Nietrudno jednak zauważyć, że ich twórcy nie zawsze pozostawali do końca wierni antycznym kanonom, a budowle te były najczęściej dość dalekim odzwierciedleniem swych świetnych pierwowzorów. Dopiero pod koniec osiemnastego wieku architektura antyczna została należycie doceniona, co zaowocowało nowym prądem w budownictwie tamtych czasów - neoklasycyzmem.

Wraz z nowymi wykopaliskami wciąż odkrywano zapomniane antyczne miasta. Architekci przełomu osiemnastego i dziewiętnastego wieku uzyskali w ten sposób dostęp do bezcennych źródeł informacji. Ponadto sami wiele podróżowali i mieli okazję na własne oczy zobaczyć starożytne budowle Włoch czy Grecji. Publikowano albumy zawierające rysunki wiernie ukazujące owe budowle, a nie ich renesansowe imitacje, często będące jedynie dalekim odzwierciedleniem rzeczywistych wzorów.

Neoklasycyzm w Wielkiej Brytanii

Architektura brytyjska początku dziewiętnastego wieku to przede wszystkim dzieła trzech wybitnych twórców: Roberta Adama, Johna Nasha i Johna Soane. Wprawdzie zaprojektowane przez nich budowle nie odbiegały widocznie od tych, które powstały w innych miastach Europy, na przykład w Helsinkach, Petersburgu, Berlinie, Paryżu czy w Rzymie, jednak wszyscy trzej potrafili tchnąć w swoje neoklasycystyczne budowle nieco indywidualizmu.

Dzieło Roberta Adama

Robert Adam (1728-92) to jeden z pierwszych brytyjskich architektów, który naśladował wzory antyczne. Zafascynowany był przede wszystkim dziełami powstałymi w starożytnym Rzymie i Pompejach oraz sztuką etruską. Adam szczególnie wiele uwagi przywiązywał do zdobnictwa i wystroju wnętrz, a jego budowle to konstrukcje lekkie i pełne elegancji, w których każdy niemal detal, począwszy od gipsowych ornamentów na suficie poprzez kominki, drzwi, klamki, kolor ścian po rodzaj dywanu, był przez niego skrupulatnie zaprojektowany. Dzięki temu Robert Adam zyskał sobie też sławę jednego z pierwszych dekoratorów wnętrz.

Styl Adama mógł być z powodzeniem stosowany zarówno w budowlach wielkich, imponujących, jak i w tych skromniejszych, stąd architekt szybko stał się modnym projektantem wnętrz pałacowych oraz mniejszych rezydencji wiejskich. Jako pierwszy umieścił na zewnątrz budynku ozdobne białe i kremowe stiuki oraz zastosował lekkie, kunsztowne balustrady.

Do najsławniejszych wnętrz zaprojektowanych przez Adama należy wystrój rezydencji wiejskich w Middlesex - Osterley House oraz Syon House. Od lekkiego, eleganckiego stylu wiejskich domków znacznie odróżniają się jego budynki publiczne, które przepychem próbują dorównać swym klasycznym wzorcom. Robert Adam zaprojektował Register House (1789) i uniwersytet (1774-92) w Edynburgu oraz teatr i ratusz w Bury St Edmonds w Suffolk (1775).

Około roku 1800 pojawił się w Wielkiej Brytanii romantyczny kierunek „malowniczy". Wprawdzie większość budynków tego nurtu nawiązywała raczej do stylu gotyckiego niż klasycznego, jednak umieszczane one były w podobnym, parkowym otoczeniu. Parki stanowiły bowiem malownicze tło zarówno dla gotyckiej budowli, antycznej świątyni, jak i dla orientalnej pagody.

John Nash i kierunek „malowniczy"

Budowle Johna Nasha (1752-1835), który projektował dla ówczesnego księcia regenta, a późniejszego króla Jerzego IV, są zwykle zaliczane do tak zwanego stylu regencji. Nash reprezentuje w nim romantyczny kierunek „malowniczy". Specjalnością tego architekta było niewątpliwie wyszukane usytuowanie budowli w odpowiednim otoczeniu naturalnym. Wprawdzie trudno powiedzieć, że dzieła jego miały charakter neoklasycystyczny w pełnym znaczeniu tego słowa, jednak fakt, że zwykle otaczały je parki z szerokimi alejami, rozległymi tarasami oraz kryjącymi się gdzieniegdzie domkami myśliwskimi, wskazuje na to, iż wzorce klasyczne nie były mu obce.

Do dzieł Johna Nasha należą między innymi Regent's Park, niedaleko rezydencji księcia regenta, Carlton House, oraz Regent Street, plac Pica-dilly Circus i Oxford Circus oraz kościół Ali Souls Church. Jednym z najsłynniejszych dzieł Johna Nasha jest imponujący pałac Royal Pavilion, wybudowany na zamówienie księcia regenta w Brighton w Sussex.

Twórczość Johna Soane

Uznany i szanowany architekt John Soane nie pozwalał sobie na „malownicze" eksperymenty i bezwzględnie pozostał wierny wzorcom starożytnym. Utrzymane w stylu greckim budowle cechowały się mistrzostwem formy, podkreślonej nienagannymi proporcjami oraz genialnym wyczuciem gry światła i cienia. Perfekcjonizm Soane przyniósł mu zasłużoną sławę wśród historyków sztuki, pomimo że spośród gmachów jego autorstwa pozostało już tylko kilka.

Dziełem życia Johna Soane był budynek Bank of England, którego budowa trwała ponad czterdzieści lat (1791-1833). Niestety z całej konstrukcji pozostała już tylko pozbawiona okien fasada, która i tak została przebudowana. Przetrwało jednak wiele ilustracji, przedstawiających nieistniejącą już siedzibę Bank of England, a wśród nich rycina obrazująca wspaniałą salę balową, wypełnioną światłem słonecznym, przedostającym się przez szklany sufit.

Do dziś można natomiast podziwiać takie budowle, jak Dulwich Picture Gallery i Mausoleum (1811-1814). Artysta przebudował także własny dom przy Lincoln Inn Fields, w którym założył muzeum rzeźby oraz znalezisk archeologicznych.

Francja

Jednym z pierwszych architektów neoklasycystycznych we Francji był Claude-Nicolas Ledoux (1736-1806). Jego olbrzymie budowle, choć pozostawały pod silnym wpływem architektury klasycznej, w prostocie zarówno formy jak i detalu wykazywały pewne cechy modernizmu.

Jest to zresztą tendencja widoczna w zdecydowanej większości francuskich przedsięwzięć architektonicznych w okresie po rewolucji 1789 roku. Wiele imponujących budowli, na przykład Łuk Triumfalny (1806-37) wzorowany na tego typu łukach starożytnego Rzymu, wzniesiono na cześć Napoleona Bonaparte, który sam postrzegał siebie jako spadkobiercę wspaniałej tradycji rzymskich cesarzy. Styl architektoniczny tamtego okresu określany jest jako styl empire, zaliczany do klasycyzmu romantycznego.

Niemcy

W Niemczech klasycyzm romantyczny rozwinął się nieco wcześniej niż we Francji. Już w latach 1788-91 wzniesiono w Berlinie słynną Bramę Brandenburską zaprojektowaną w stylu doryckim przez Carla Gottharda Langhana.

Najwybitniejszym architektem niemieckiego neoklasycyzmu był jednak Karl Friedrich Schin-kel (1781-1841), bliski współpracownik i doradca króla Prus. Jego projekty, wzorowane na stylu antycznej Grecji, wolne były od nadmiernego zdobnictwa. Artysta potrafił pogodzić założenia stylu, któremu starał się pozostać wierny, z wymogami użyteczności. Dwie budowle najwyraźniej odzwierciedlające styl Schinkela to Nowa Wartownia (Neue Wache, 1816) i Stare Muzeum (Altes Museum, 1823-30) w Berlinie.

USA

W Ameryce Północnej architekci końca dziewiętnastego wieku wzorowali się przede wszystkim na przedstawicielach palladianizmu (klasycyzującego stylu późnego renesansu). Mistrzem dla budowniczych amerykańskich był angielski teoretyk sztuki i architekt - James Gibbs (1682-1754). Do liczących się twórców tamtego okresu należał także trzeci prezydent Stanów Zjednoczonych, Thomas Jefferson, który zaprojektował we wspomnianym stylu budynek uniwersytetu w Wirginii (1817-26).

W USA wznoszono też budowle w stylu greckim, są wśród nich siedziba Banku Pensylwanii (1798) - dzieło architekta Benjamina Latrobe, Anglika, który zmienił obywatelstwo na amerykańskie, oraz budynek Kapitolu, zaprojektowany przez kolejnego naturalizowanego Anglika -Williama Thorntona (1759-1828).

Podobne prace

Do góry