Ocena brak

ARCHE

Autor /Jan_W Dodano /24.10.2012

 

ARCHE = zaczęcie czegoś, po­czątek; (pierwsza) zasada, element; suma, rekapitulacja, całość) łc. principium

metaf. Pojęciowy relikt tradycji mitologi­cznej występujący w początkach filozofii greckiej, głównie u jońskich filozofów przy­rody, mający oznaczać pierwotnie praźródło, prapodstawę, prapoczątek, a w późniejszych wersjach interpretacyjnych — po­czątek, pierwiastek. Arche można tu rozu­mieć dwojako: a) w znaczeniu czasowym — jako źródło czegoś, początek; b) w znacze­niu przyczynowym — jako to, co stanowi rację dostateczną czegoś.

Greckie kosmogonie mitologiczne i po­etyckie szukały „początku", związanego nierozłącznie z kategorią czasu, z czaso­wym następstwem przyczyny i skutku, nie w rzeczach, lecz poza nimi, utożsamiając go ze sprawczością uprzednią w stosunku do kosmosu, który opisują jako wynik porząd­kującego działania bogów. Natomiast w pier­wocinach filozoficznego myślenia „począt­ku" zaczęto szukać poza jednorazowym aktem powołującym rzeczy do tej postaci, jaką mają one aktualnie, a więc pośród sa­mych rzeczy, a nawet wewnątrz nich, i utożsamiać ów „początek" z którymś ze stanów, w jakich rzeczy są dostępne potocz­nej obserwacji.

W filozoficznym poszukiwaniu arche cho­dziło o taką postać rzeczy, która byłaby ich zasadą nie tylko w znaczeniu genetycznym, ale też diachronicznym, a więc aktualnie i trwale. Dla Talesa z Miletu taką właśnie zasadą, nie noszącą jednak jeszcze miana arche, była woda (hydor); dla Anaksymandra z Miletu, który — według Teofrasta — pierwszy użył nazwy arche jako określenia początku i zarazem składnika wszystkich rzeczy, było nią —> apeiron; dla Anaksymenesa z Miletu — doskonale wyrównane powie­trze (aer homalotatos); dla Pitagorasa — nie­rozciągła liczba — jedynka (hends, to hen); dla Ksenofanesa z Kolofontu — wraz z wo­dą ziemia (gaia) jako zasada powstawania istot żyjących; dla Heraklita z Efezu — ogień (pyr) jako światotworcza siła nierozciągła, a także—jedność przeciwieństw; dla Plato­na wreszcie — idee (-> archetyp /1 /).

 

 

ARCHESTETYZM ang. archaesthetism; ix. archesthetisme —> Archaeus.

Podobne prace

Do góry