Ocena brak

ANTYPAPIEŻ

Autor /Mojmir Dodano /24.05.2012

Osoba nieprawnie obrana papieżem w czasie wakansu Stolicy Apost. lub za życia legalnego papieża.

Poza nielicznymi wypadkami wyboru a. w wyniku nieporozumień dotyczących doktryny i karności kośc, co zdarzało się szczególnie w starożytności chrzęść (pierwszy a. -> Hipolit Rzym.), najczęściej wybór a. dyktowany był pobudkami polit. ; do poł. VII w. wysuwali a. cesarze bizant. lub stronnicy, pragnący zachować łączność polit. Italii z cesarstwem wsch. (od a. Wawrzyńca 498 do a. Paschalisa 687).

Motywy polit, nabrały jeszcze większego znaczenia z chwilą powstania 755 Państwa Kośc, gdy papieże stali się również władcami świeckimi; o godność pap. ubiegały się wówczas możne rody rzym., pragnące zdobyć legalnie bądź nielegalnie władzę w Rzymie (szczególnie w X w.);

niekiedy walki między stronnictwami, reprezentującymi różne interesy, doprowadzały do wyboru 2 a. (np. 767 Konstantyn, brat księcia Toto z Nepi; 768 Filip narzucony przez Longobar-dów). Aż 11 a. było wybranych w XII w., w okresie największego natężenia walk między cesarstwem zach. i papiestwem o wpływy we wszystkich państwach chrzęść, zwł. w Italii.

Średniowieczna koncepcja —> Rzeczypospolitej chrzęść, z jej niesprecyzowanym pojęciem współwładzy ces. i pap., musiała z konieczności prowadzić do sytuacji konfliktowych, powstania stronnictw zainteresowanych w wyborze papieża (-> gibellini i gwelfowie) i częstych wyborów a. Ingerencję władców świeckich w sprawy wyboru papieża ułatwiała niedostatecznie sprecyzowana ordynacja wyborcza.

Wprowadzona 1059 zasada obieralności papieża przez konklawe kard. oraz podobne ordynacje późniejsze miały jednak tylko minimalny wpływ na ograniczenie możliwości wyboru a., których liczba zmniejszyła się wtedy, gdy władza ces. w chrześcijaństwie zaczęła słabnąć (w XIII w. nie było ani jednego a.).

Stopniowy upadek porządku średniow. w Europie w XTV i XV w. i powstanie na jego gruzach państw narodowościowych o odmiennych strukturach społ. oraz związany z tym kryzys średniow. Kościoła leżą u podstaw wielkiej -> schizmy zach. z awiniońską (od 1378) i pizańską (od 1409) sukcesją a. Dopiero pogłębienie nauki o Kościele widzialnym w 1. poł. XV w. (m.in. J. de Torquemada) pod wpływem -> husytyzmu i —> koncyliaryzmu położyło kres zjawisku a.; 1449 abdykował ostatni a., Feliks V.

Dokładne ustalenie listy a. jest niemożliwe z braku źródeł hist, bądź z powodu trudności w ustaleniu kryteriów rozpoznawalności prawnie wybranego papieża; zdarzały się bowiem wypadki, kiedy wbrew dzisiaj przyjętym zasadom o ogłoszeniu kogoś a., decydowało pierwszeństwo wyboru jego kontrkandydata lub hierarchiczna wyższość (pars sanior) jego wyborców, a czasem wszystkie te czynniki razem, jak 1130 w wypadku Anakleta II.

Pap. Benedykt X, dopiero po roku rządów, został pozbawiony 1059 władzy przez stronnictwo reformatorskie i uznany za a.; Jan XII został 963 usunięty przez synod pod przewodnictwem ces. Ottona I; jednak i on, i wybrany na jego miejsce Leon VIII, są uważani za prawowitych papieży. J.M. Hanssens dowodzi, że także Hipolit Rzym. nie był a. Klasyfikacja wyżej wymienionych oraz innych papieży i a. jest sprawą nadal dyskutowaną, np. R. Bäumer wylicza 33 a., A.P. Frutaz — 36 i 7 wątpliwych.

 

L.A. Anastasio, istoria degli A. I-II, Na 1754; Duchesne LP I (passim); A. Mercati, The New List of the Popes, MSt 9(1947) 71-80; A.P. Frutaz, ECat I 1483-1489; W. Ullmann, The Origins of the Great Schism, Lo 1948; Seppelt I-IV (F.X. Seppelt, C. Löffler, Dzieje papieży, Pz 1936, 53-326) ; J.M. Hanssens, La liturgie d'Hlppolyte, R 1959, 313-316; R. Bäumer, LThK VIII 54-59; Haller I-V (passim); Caspar I-II (passim); AnPont 1971.

Podobne prace

Do góry